{"id":36181,"date":"2016-08-10T19:16:47","date_gmt":"2016-08-10T15:16:47","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=36181","title":{"rendered":"Tiflis M\u00fcs\u0259lman \u018fmirliyi- Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti"},"content":{"rendered":"<p><strong><span style=\"line-height: 1.6em;\">Dominant rolunda t&uuml;rkl\u0259r-az\u0259rbaycanl\u0131lar, y\u0259ni \u0259cdadlar\u0131m\u0131z idi<\/span><\/strong><\/p>\n<p>Bor&ccedil;al\u0131da \u0259r\u0259bl\u0259r ilk d\u0259f\u0259 642-643-c&uuml; ill\u0259rd\u0259 g&ouml;r&uuml;nd&uuml;. \u018fr\u0259b tarix&ccedil;isi Tabarinin m\u0259lumat\u0131na g&ouml;r\u0259, \u0259r\u0259b ordusu Xabib ibn Maslam\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Tiflisi v\u0259 \u0259traf \u0259razil\u0259ri tutdu v\u0259 sakinl\u0259r\u0259 t\u0259hl&uuml;k\u0259sizlik v\u0259 ya &laquo;m&uuml;dafi\u0259 f\u0259rman\u0131&raquo; verdi. \u018fr\u0259bl\u0259rin bu y&uuml;r&uuml;\u015f&uuml; 644-645-ci ill\u0259r\u0259 t\u0259sad&uuml;f edir. Onlar art\u0131q 654-c&uuml; ild\u0259 Bor&ccedil;al\u0131n\u0131, h\u0259m&ccedil;inin Zaqafqaziyan\u0131n b&ouml;y&uuml;k bir hiss\u0259sini x\u0259lif\u0259liyin torpaqlar\u0131na qatd\u0131lar. \u018fr\u0259b hakimiyy\u0259ti d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 \u018fr\u0259bistandan yeni f\u0259th edil\u0259n Qafqaz \u0259yal\u0259tl\u0259rin\u0259, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n Bor&ccedil;al\u0131ya islamiyy\u0259ti yaymaq &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;s\u0259lmanlar k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;ld&uuml;. T&uuml;rk alimi Dr. O. Yeniaraz h\u0259min d&ouml;vrd\u0259 Bor&ccedil;al\u0131ya yerl\u0259\u015fdiril\u0259n bir qrup ail\u0259nin H\u0259zr\u0259ti H\u0259mz\u0259 soyundan oldu\u011funu v\u0259 o vaxt b&ouml;lg\u0259nin T\u0259rki-M\u0259kk\u0259l\u0259r adlanan h\u0259min ail\u0259l\u0259rin n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259rinin idar\u0259 etdiyini yaz\u0131r. Xat\u0131rlad\u0131m ki, M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) M\u0259kk\u0259d\u0259n M\u0259din\u0259y\u0259 Hicr\u0259t olay\u0131 s\u0131ras\u0131nda M\u0259kk\u0259ni t\u0259rk ed\u0259nl\u0259r\u0259 Qafqaz m&uuml;s\u0259lmanlar\u0131 T\u0259rki-M\u0259k\u0259l\u0259r deyirdil\u0259r. Amma sonradan bir m&uuml;dd\u0259t \u0259r\u0259bl\u0259r bu \u0259razil\u0259rd\u0259n &ccedil;\u0259kilm\u0259li oldular. Buna s\u0259b\u0259b x\u0259lif\u0259likd\u0259 daxili m&uuml;harib\u0259l\u0259rin ba\u015flamas\u0131 idi v\u0259 bu m&uuml;harib\u0259l\u0259r I M&uuml;aviyy\u0259 (661-680). hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n\u0259d\u0259k davam etdi. Ayd\u0131nd\u0131r ki, h\u0259min d&ouml;vrd\u0259 ba\u015flar\u0131 daxili m&uuml;harib\u0259y\u0259, hakimiyy\u0259t u\u011frunda m&uuml;bariz\u0259y\u0259 qar\u015fan \u0259r\u0259bl\u0259r bizanslar t\u0259r\u0259find\u0259n azad edilmi\u015f bu \u0259razil\u0259rl\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 maraqlanm\u0131rd\u0131lar. Yeni x\u0259lif\u0259 Zaqafqaziyan\u0131n tabeliyind\u0259n ayr\u0131lm\u0131\u015f &ouml;lk\u0259l\u0259rini tabe etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n s\u0259rt t\u0259dbirl\u0259r g&ouml;rm\u0259li oldu. \u018fr\u0259b ordusu yenid\u0259n indiki \u015e\u0259rqi G&uuml;rc&uuml;stan adlanan \u0259raziy\u0259 yiy\u0259l\u0259ndikd\u0259n sonra Tiflis \u015f\u0259h\u0259rini cani\u015finliyin m\u0259rk\u0259zin\u0259 &ccedil;evirdil\u0259r. Tiflis \u0259miri \u0259vv\u0259lc\u0259 b&uuml;t&uuml;n \u015e\u0259rqi G&uuml;rc&uuml;stan \u0259mirin\u0259 tabe idi. Sonralar \u0259r\u0259b xilaf\u0259tinin z\u0259ifl\u0259m\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 cani\u015finliyin \u0259razisi Tiflis M&uuml;s\u0259lman \u018fmirliyi il\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131. Onun \u0259razisin\u0259 Bor&ccedil;al\u0131 da daxil idi. \u018fr\u0259bl\u0259r zaman ke&ccedil;dikc\u0259 t&uuml;rkl\u0259\u015f\u0259r\u0259k etnik kimlikl\u0259rini itirdil\u0259r. &Ccedil;&uuml;nki onlar bu torpaqlar\u0131n sahibl\u0259ri olan t&uuml;rk tayfalar\u0131n \u0259hat\u0259sind\u0259 idil\u0259r. Ar\u0131xl\u0131 bu m&uuml;dd\u0259t \u0259rzind\u0259 Tiflis M&uuml;s\u0259lman \u018fmirliyinin \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015firdi v\u0259 m&uuml;h&uuml;m ticar\u0259t yolunun &uuml;st\u0259 idi.&nbsp;<br \/>\nIX \u0259srd\u0259n etibar\u0259n is\u0259 Xilaf\u0259t \u0259razisind\u0259 \u0259mirl\u0259rin m&uuml;st\u0259qillik u\u011frunda m&uuml;bariz\u0259si ba\u015fland\u0131. \u018fsirin ortalar\u0131nda Tiflis \u0259miri Ba\u011fdada x\u0259rac &ouml;d\u0259m\u0259kd\u0259n imtina etdi. Buna cavab olaraq Abbasil\u0259r Bu\u011fa \u0259l-K\u0259birin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Tiflis M&uuml;s\u0259lman \u018fmirliyin\u0259 c\u0259za d\u0259st\u0259si g&ouml;nd\u0259rm\u0259li oldu. \u018fr\u0259b s\u0259rk\u0259rd\u0259si t&uuml;rk m\u0259n\u015f\u0259li olub bir &ccedil;ox h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlarda \u015f&ouml;hr\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131. Bu\u011fa \u0259l-K\u0259bir 853-c&uuml; ild\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri tutdu. Tiflisin \u015e&uuml;eybil\u0259r s&uuml;lal\u0259sind\u0259n olan \u0259miri Saak is\u0259 \u0259sir g&ouml;t&uuml;r&uuml;l\u0259r\u0259k &ccedil;arm\u0131xa &ccedil;\u0259kildi. \u015e\u0259h\u0259r tutulduqdan sonra m&uuml;s\u0259lman \u0259mirliyinin xristian sakinl\u0259rinin bir hiss\u0259si Abxaz &ccedil;arl\u0131\u011f\u0131na qa&ccedil;d\u0131lar. S\u0259rk\u0259rd\u0259 Bu\u011fa \u0259l-K\u0259bir &ouml;z ordular\u0131 il\u0259 vilay\u0259td\u0259n vilay\u0259t\u0259 ke&ccedil;\u0259r\u0259k, D\u0259rb\u0259nd qap\u0131lar\u0131n\u0131 a&ccedil;d\u0131 v\u0259 Dmanis\u0259 ( Ba\u015fke&ccedil;id) 3 min ail\u0259 k&ouml;&ccedil;&uuml;rd&uuml;. \u018fg\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki, bu d&ouml;vrd\u0259 &laquo;darvazalar\u0131n (D\u0259rb\u0259nd n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur ) o tay\u0131nda \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri olan bulqar t&uuml;rkl\u0259ri ya\u015fay\u0131rd\u0131&raquo;, onda bu k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;l\u0259nl\u0259rin d\u0259 bulqarlar olmas\u0131na \u015f&uuml;bh\u0259 yeri qalm\u0131r. \u015e&uuml;eybil\u0259r s&uuml;lal\u0259sini \u015eeybani s&uuml;lal\u0259si \u0259v\u0259z etdi. Bu s&uuml;lal\u0259nin d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 Dmanis \u0259mirliyi Tiflis \u0259mirldiyind\u0259n ayr\u0131ld\u0131. \u018fr\u0259bl\u0259rin b&uuml;t&uuml;n s\u0259yl\u0259rin\u0259 baxmayaraq Tiflis \u0259mirliyi 80-ci ill\u0259rd\u0259 m&uuml;st\u0259qilliy\u0259 nail oldu. C\u0259f\u0259ril\u0259r s&uuml;lal\u0259si hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldi. Bel\u0259likl\u0259, Tiflis \u0259mirliyi d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 hakimiyy\u0259t ard\u0131c\u0131l olaraq 3 n\u0259slin (s&uuml;lal\u0259nin) \u0259ll\u0259rind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fmi\u015fdir; bunlar &#8211; \u015e&uuml;eybil\u0259r, \u015eeybanil\u0259r v\u0259 C\u0259f\u0259ril\u0259r n\u0259sill\u0259ridir. Bu \u0259mirlik 654-c&uuml; ild\u0259n 1122-ci il\u0259d\u0259k, t\u0259qrib\u0259n 400 il m&ouml;vcud oldu. O bir az\u0259rbaycan d&ouml;vl\u0259ti idi. &Ccedil;&uuml;nki \u0259mirliyin \u0259razisind\u0259 \u0259sas\u0259n t&uuml;rkl\u0259r ya\u015fay\u0131rd\u0131. Bu torpaqlar bizim do\u011fma v\u0259t\u0259nimiz olub, olaraq da qal\u0131r.&nbsp;<br \/>\nS\u0259lcuq t&uuml;rkl\u0259rinin C\u0259nubi Qafqaza g\u0259li\u015fi is\u0259 C\u0259nubi Qafqazda, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n Bor&ccedil;al\u0131da \u0130slam-T&uuml;rk amilinin q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259si idi. &Ccedil;&uuml;nki h\u0259min vaxt Bor&ccedil;al\u0131 boyu aras\u0131nda az da olsa xristianl\u0131q yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. S\u0259lcuq sultan\u0131 Alp Arslan Loru \u0259miri, qriqoriyan xristianl\u0131\u011f\u0131 m\u0259nims\u0259mi\u015f II Gurgenin q\u0131z\u0131 il\u0259 evl\u0259ndikd\u0259n sonra xristian bor&ccedil;al\u0131lar da islam dinini q\u0259bul etdil\u0259r. XI \u0259srd\u0259 s\u0259lcuqlar Zaqafqaziyada h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 ba\u015flad\u0131. 1064-c&uuml; ild\u0259 Alp Arslan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 s\u0259lcuq ordusu Zaqafqaziyaya do\u011fru ir\u0259lil\u0259di. S\u0259lcuq ordusu il\u0259 g&uuml;rc&uuml; ordusu Tiflis M&uuml;s\u0259lman \u018fmirliyinin \u0259razisind\u0259, Ar\u0131xl\u0131 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131 v\u0259 g&uuml;rc&uuml; ordusu d&ouml;y&uuml;\u015f meydan\u0131ndan m\u0259\u011flub ayr\u0131ld\u0131. Ar\u0131xl\u0131 t&uuml;rk q\u0259l\u0259b\u0259sinin tarixi m\u0259kan\u0131 oldu.&nbsp;<br \/>\n1071-ci ild\u0259 s\u0259lcuq ordusu M\u0259zargit d&ouml;y&uuml;\u015f&uuml;nd\u0259 birl\u0259\u015fmi\u015f bizans, g&uuml;rc&uuml; v\u0259 erm\u0259ni ordusunu a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011fratd\u0131. Art\u0131q 1081-ci ild\u0259 G&uuml;rc&uuml;stan\u0131n b&ouml;y&uuml;yk bir hiss\u0259si, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n ist\u0259r Tiflis, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Dmanis \u0259mirliyi s\u0259lcuqlar\u0131n \u0259razisin\u0259 daxil idi. &laquo;Onu da qeyd edim ki bu yax\u0131nlarda Dmanis \u0259mirliyinin ana qartal v\u0259 ona s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f bala qartal gerbini tapd\u0131m. Biz bilirik k, S\u0259lcuqlar\u0131n r\u0259mzi iki ba\u015fl\u0131 qartald\u0131r. Gerbd\u0259 t\u0259svir olunan balaca qartal Dmanis \u0259mirliyi, s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 is\u0259 B&ouml;y&uuml;k S\u0259lcuk \u0130mperiyas\u0131d\u0131r&raquo;,- tarixi&ccedil;i K\u0259r\u0259m M\u0259mm\u0259dov m&uuml;sahib\u0259l\u0259rin birind\u0259 deyib.<br \/>\nB\u0259zi tarix&ccedil;il\u0259r Alp Arslan\u0131n v\u0259 onun varisi M\u0259lik \u015fah\u0131n sultanl\u0131\u011f\u0131 d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 (1072-92-ci ill\u0259r) Bor&ccedil;al\u0131 v\u0259 Qazax b&ouml;lg\u0259sin\u0259 t&uuml;rkm\u0259n (o\u011fuz) topluluqlarn\u0131n yerl\u0259\u015fdirildiyini bildirirl\u0259r. G&ouml;r&uuml;nd&uuml;y&uuml; kimi bu torpaqlara yerl\u0259\u015fdiril\u0259nl\u0259r yen\u0259 d\u0259 t&uuml;rk m\u0259n\u015f\u0259li idi v\u0259 burada onlar &ouml;zl\u0259rini yad hiss etmirdil\u0259r. &Ccedil;&uuml;nki yerli \u0259hali d\u0259 t&uuml;rkl\u0259r idi. Bel\u0259likl\u0259, Tiflis yerli m&uuml;s\u0259lman \u0259mirliyinin &ouml;n\u0259mli m\u0259d\u0259ni-dini m\u0259rk\u0259zi olmaqla Az\u0259rbaycan d&ouml;vl\u0259ti idi. G&uuml;rc&uuml;l\u0259r \u0259mirliyin \u0259razisind\u0259 &ccedil;ox az sayda olub, ciddi m&ouml;vqey\u0259 sahib deyildil\u0259r. Dominant rolunda t&uuml;rkl\u0259r-az\u0259rbaycanl\u0131lar, y\u0259ni \u0259cdadlar\u0131m\u0131z idi.<br \/>\n\u018fcdadlar\u0131m\u0131z\u0131n hakim oldu\u011fu bu Az\u0259rbaycan d&ouml;vl\u0259tind\u0259 &ccedil;ox m\u0259\u015fhur aliml\u0259r yeti\u015fmi\u015fdi. Onlardan biri IX y&uuml;zilliyin sonlar\u0131, X \u0259srin ortalar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f \u018fbu S\u0259hl \u018fbd&uuml;lm&uuml;min ibn \u018fli ibn Nuh \u0259t-Tiflisi idi. O, &nbsp;t\u0259kc\u0259 &Ouml;n Asiyada deyil, Mav\u0259r\u0259nn\u0259hrd\u0259 d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259rmi\u015fdir. Ensiklopedik bilikl\u0259r\u0259 malik olan \u018fbd&uuml;lm&uuml;min \u0259t-Tiflisi d&uuml;nya t\u0259bab\u0259t elminin m\u0259\u015fhurlar\u0131ndan olan \u018fbu \u018fli ibn Sinan\u0131n m&uuml;\u0259llimi olub. H\u0259myerlimiz eyni zamanda astronomiya (n&uuml;cum) elminin korifeyl\u0259rind\u0259n say\u0131lan \u018fbu Reyhan M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn \u018fhm\u0259d Biruniy\u0259 elmi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131nda d\u0259y\u0259rli m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r verib.&nbsp;<br \/>\nTarix&ccedil;i K\u0259r\u0259m M\u0259mm\u0259dli yaz\u0131r: &quot;M\u0259nb\u0259l\u0259rin verdikl\u0259ri m\u0259lumata g&ouml;r\u0259 \u018fbu S\u0259hl \u018fbd&uuml;lm&uuml;min ibn \u018fli ibn Nuh \u0259t-Tiflisi &ouml;z t\u0259l\u0259b\u0259si \u018fbu \u018fli ibn Sina il\u0259 birlikd\u0259 t\u0259qibl\u0259rd\u0259n qurtulmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Xar\u0259zmd\u0259n H\u0259m\u0259dana qa&ccedil;ark\u0259n yolda susuzluqdan &ouml;l&uuml;b. O, Xar\u0259zmd\u0259n &ccedil;\u0131xmam\u0131\u015fdan \u0259vv\u0259l &ouml;z xirq\u0259sini suda islatm\u0131\u015f v\u0259 xirq\u0259sind\u0259ki suyu s\u0131x\u0131b sevimli t\u0259l\u0259b\u0259sin\u0259 i&ccedil;irts\u0259 d\u0259 &ouml;z&uuml; susuzluqdan &ouml;l&uuml;b. \u018fbu \u018fli ibn Sina yolda susuzluqdan v\u0259fat etmi\u015f ustad\u0131n\u0131 &ouml;z&uuml; d\u0259fn edib.r.<br \/>\nX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f, &ldquo;Z\u0259f\u0259rani&rdquo; t\u0259x\u0259ll&uuml;s&uuml; il\u0259 d\u0259 tan\u0131nan \u018fbu \u0130mran \u0259t-Tiflisi is\u0259 y\u0259hudi ilahiyyat&ccedil;\u0131lar aras\u0131nda b&ouml;y&uuml;k \u015f&ouml;hr\u0259t qazan\u0131b v\u0259 daha &ccedil;ox y\u0259hudi t&uuml;rkl\u0259r aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f olan karaiml\u0259r t\u0259riq\u0259tinin qurucular\u0131ndan biri olub. M\u0259hz IX y&uuml;zillikd\u0259n ba\u015flayaraq \u015fifahi Talmudu inkar ed\u0259r\u0259k, yaz\u0131l\u0131 T&ouml;r\u0259ni &uuml;st&uuml;n tutan y\u0259hudi t&uuml;rkl\u0259r karaim (karay ivrit dilind\u0259 oxuyan,qira\u0259t ed\u0259n m\u0259nalar\u0131n\u0131 verir) adlanma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. B\u0259zi t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar is\u0259 karaim etnoniminin t&uuml;rk dill\u0259rind\u0259 &quot;adi, sad\u0259 camaat&quot; m\u0259nas\u0131n\u0131 verdiyini yaz\u0131rlar.&nbsp;<br \/>\nAlman t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131s\u0131 Z.Fley\u015fer karaim t\u0259riq\u0259tinin qurucusu \u018fbu \u0130mran \u0259t-Tiflisini &ldquo;B&ouml;r&uuml;&ccedil;&ouml;l&uuml;l&uuml;&rdquo; (Bor&ccedil;al\u0131l\u0131) adland\u0131r\u0131r. Haz\u0131rda saylar\u0131 2 min n\u0259f\u0259r\u0259 &ccedil;atan karaiml\u0259r d&uuml;nyan\u0131n bir &ccedil;ox &ouml;lk\u0259l\u0259rind\u0259 &#8211; Rusiyada, Ukraynada, Litvada, Pol\u015fada, Qazax\u0131standa, &Ouml;zb\u0259kistanda, T&uuml;rkiy\u0259d\u0259 v\u0259 dig\u0259r &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. Dill\u0259ri T&uuml;rk dill\u0259rinin q\u0131p&ccedil;aq qoluna aid olunur v\u0259 3 dialekt\u0259 ayr\u0131l\u0131r.<br \/>\nBor&ccedil;al\u0131n\u0131n orta \u0259srl\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f aliml\u0259ri i&ccedil;\u0259risind\u0259 XII y&uuml;zillikd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f \u018fb&uuml;lf\u0259zl B\u0259di&uuml;zzaman K\u0259mal&uuml;ddin H&uuml;seyn Hubey\u015f ibn \u0130brihim ibn M\u0259h\u0259mm\u0259d \u0259t-Tiflisi x&uuml;susi yer tutur. Tar\u0131x&ccedil;i K\u0259r\u0259m M\u0259mm\u0259dli yaz\u0131r: &quot; H&uuml;bey\u015f ibn Tiflisi Az\u0259rbaycandan olan bir &ccedil;ox aliml\u0259r kimi Anadolu S\u0259lcuq sultan\u0131 II Q\u0131l\u0131nc Arslan ibn M\u0259sud (1155-1192) t\u0259r\u0259find\u0259n A\u011fsaraya d\u0259v\u0259t edilib. M&uuml;xt\u0259lif elm sah\u0259l\u0259ri &#8211; filologiya, astronomiya (n&uuml;cum), tibb, kimya v\u0259 s. il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan alim \u0259r\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rinin qrammatikas\u0131 sah\u0259sind\u0259 1150-ci ild\u0259 &ldquo;Qanun-il \u0259d\u0259b&rdquo;, n&uuml;cum (astronomiya) sah\u0259sind\u0259 &ldquo;M\u0259dhal il\u0259 ilmin-n&uuml;cum&rdquo;, &ldquo;B\u0259yan &uuml;n-N&uuml;cum&rdquo; , tibb sah\u0259sind\u0259 &ldquo;Kifay\u0259t \u0259t-Tibb&rdquo;, &ldquo;Sihhat &uuml;l-\u018fbd\u0259n&rdquo; adl\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, habel\u0259 t\u0259fsirl\u0259 ba\u011fl\u0131 fundimental \u0259s\u0259rl\u0259r v\u0259 ki&ccedil;ik hekay\u0259l\u0259r yazib. Onun yuxuyozmaya h\u0259sr olunmu\u015f &ldquo;Kamil &uuml;t-T\u0259bir&rdquo; \u0259s\u0259ri XVI \u0259srd\u0259 X\u0131z\u0131r ibn \u018fbd&uuml;lhadi \u0259l-B\u0259vazici t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan dilin\u0259 t\u0259rc&uuml;m\u0259 olunub.&nbsp;<br \/>\nH&uuml;bey\u015f Tiflisinin z\u0259nninc\u0259 oxlar d&uuml;z\u0259ldil\u0259rk\u0259n h\u0259d\u0259fi d&uuml;zg&uuml;n vurmalar\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n onlar i&ccedil;\u0259risin\u0259 maqnit (ahanr&uuml;ba) sal\u0131nm\u0131\u015f suda tablanmalar\u0131 t&ouml;vsiy\u0259 edilirdi&quot;.&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dominant rolunda t&uuml;rkl\u0259r-az\u0259rbaycanl\u0131lar, y\u0259ni \u0259cdadlar\u0131m\u0131z idi Bor&ccedil;al\u0131da \u0259r\u0259bl\u0259r ilk d\u0259f\u0259 642-643-c&uuml; ill\u0259rd\u0259 g&ouml;r&uuml;nd&uuml;. \u018fr\u0259b tarix&ccedil;isi Tabarinin m\u0259lumat\u0131na g&ouml;r\u0259, \u0259r\u0259b ordusu Xabib ibn Maslam\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Tiflisi v\u0259 \u0259traf \u0259razil\u0259ri tutdu&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-36181","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36181","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36181"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36181\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}