{"id":36147,"date":"2016-08-09T19:25:55","date_gmt":"2016-08-09T15:25:55","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=36147","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan diplomatiyas\u0131n\u0131 praktik olaraq el\u00e7il\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irirdi"},"content":{"rendered":"<p><strong>D&ouml;vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sind\u0259 el&ccedil;i-s\u0259firl\u0259rin m&uuml;st\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri olub<\/strong><\/p>\n<p>Qaynaqlarda orta \u0259sr diplomatiyas\u0131n\u0131 praktik olaraq h\u0259yata ke&ccedil;ir\u0259n el&ccedil;il\u0259r haqq\u0131nda da maraql\u0131 m\u0259lumatlara rast g\u0259linir. &nbsp;&ldquo;El&ccedil;i&rdquo; termininin qasid v\u0259 ya r\u0259sul ekvivalentl\u0259rind\u0259n d\u0259 istifad\u0259 olunur. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n &Ccedil;ald\u0131ran d&ouml;y&uuml;\u015f&uuml; \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 g&ouml;nd\u0259rdiyi m\u0259ktubu g\u0259tir\u0259n adam birinci halda &ldquo;el&ccedil;i&rdquo;, q\u0259tlin\u0259 f\u0259rman verildikd\u0259 is\u0259 &ldquo;qasid&rdquo; adland\u0131r\u0131l\u0131r. &nbsp;Xoca S\u0259d\u0259ddin el&ccedil;inin ozamank\u0131 beyn\u0259lxalq m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rd\u0259 statusunu da m&uuml;\u0259yy\u0259n ed\u0259n ifad\u0259ni &ouml;z \u0259s\u0259rin\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, Sultan S\u0259lim q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n el&ccedil;isini h\u0259bs etdirdikd\u0259 I Sultan S&uuml;leyman\u0131n v\u0259ziri \u0130brahim pa\u015fa bel\u0259 deyir: &ldquo;El&ccedil;inin i\u015fi ancaq s&ouml;z &ccedil;atd\u0131rmaqd\u0131r, m\u0259zmunu &uuml;zr\u0259 el&ccedil;iy\u0259 zaval olmaz &ndash; xatirih\u0259zr\u0259tl\u0259rin\u0259 (Sultan S\u0259lim\u0259) b\u0259lli ik\u0259n q\u0131z\u0131lba\u015fdan g\u0259l\u0259n el&ccedil;il\u0259ri h\u0259bs etdikl\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b n\u0259dir? X&uuml;susil\u0259, Mir Abdulvahab kimi h&ouml;rm\u0259tli seyidi v\u0259 alimi h\u0259bs etm\u0259k m&uuml;nasib idimi?&rdquo;. Bununla da Xoca el&ccedil;inin toxunulmazl\u0131q statusunun olmas\u0131n\u0131 yada sal\u0131r. \u015e.F\u0259rz\u0259lib\u0259yli Mahmud Ka\u015f\u011farinin &ldquo;Divani l&uuml;\u011f\u0259t-it-t&uuml;rk&rdquo;, \u018f.\u018f.Dehxudan\u0131n &ldquo;L&uuml;\u011f\u0259tnam\u0259&rdquo; \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 istinad\u0259n do\u011fru olaraq &ldquo;el&ccedil;i&rdquo; s&ouml;z&uuml;n&uuml;n izah\u0131n\u0131 &ldquo;el n&uuml;may\u0259nd\u0259si&rdquo; kimi g&ouml;st\u0259rib. O, h\u0259m&ccedil;inin orta \u0259srl\u0259r boyu daimi s\u0259far\u0259txana v\u0259 ya daimi f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259n s\u0259firl\u0259rin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da qeyd edib.&nbsp;<br \/>\nTez-tez h\u0259rbi m&uuml;naqi\u015f\u0259 v\u0259 toqqu\u015fmalara c\u0259lb olunan feodal d&ouml;vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sind\u0259 el&ccedil;i-s\u0259firl\u0259rin m&uuml;st\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri olub. T&uuml;rk d&uuml;nyas\u0131nda, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n d\u0259 Az\u0259rbaycanda g&ouml;nd\u0259ril\u0259n el&ccedil;il\u0259r minik vasit\u0259si olan atlarla ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 t\u0259min olunurdular. &Ccedil;ingiz xan Yasas\u0131na g&ouml;r\u0259, el&ccedil;il\u0259rin imperiyan\u0131n yam (po&ccedil;t) xidm\u0259tind\u0259n pulsuz istifad\u0259 etm\u0259k h&uuml;ququ var idi. &nbsp;El&ccedil;ilik ad\u0259ti is\u0259 m\u0259n\u015f\u0259 etibaril\u0259 q\u0259dim t&uuml;rk d&uuml;nyas\u0131na s&ouml;yk\u0259nir. Orta \u0259srl\u0259rin daha bir t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131s\u0131 Saleh Zakirov qeyd edir ki, diplomatik idar\u0259nin n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259rt\u0259b\u0259l\u0259rind\u0259n &#8211; ranqlar\u0131ndan as\u0131l\u0131 olaraq x&uuml;susi geyim geym\u0259y\u0259 icaz\u0259 verilirdi. &ldquo;Tac&uuml;t-t\u0259varix&rdquo;d\u0259 Sultan Fateh M\u0259h\u0259mm\u0259din Misir\u0259 getmi\u015f el&ccedil;isi M\u0259ml&uuml;kl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n al&ccedil;ald\u0131lmaya m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131. Bu zaman M\u0259ml&uuml;k \u0259mirl\u0259ri el&ccedil;ini atdan yer\u0259 enm\u0259y\u0259 vadar etmi\u015f, &ouml;zl\u0259ri is\u0259 at &uuml;st&uuml;nd\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131lar. Osmanl\u0131 el&ccedil;isi bu vaxt paltar\u0131n\u0131 &ccedil;\u0131xarmam\u0131\u015f &ouml;z h&ouml;kmdar\u0131n\u0131n yan\u0131na g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 onu c\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Eyni h\u0259r\u0259k\u0259ti t\u0259hqir olunaraq Sultan \u018fhm\u0259d C\u0259lairinin yan\u0131ndan qay\u0131dan Toxtam\u0131\u015f el&ccedil;isi t\u0259r\u0259find\u0259n &ouml;z h&ouml;kmdar\u0131n\u0131n yan\u0131nda etdiyinin d\u0259 \u015fahidi &nbsp;oluruq. &ldquo;A\u015fiqpa\u015fazad\u0259 tarixi&rdquo; el&ccedil;i geyiminin ad\u0131n\u0131 &#8211; \ufb8f\ufef3\u062f\u0627 &#8211; \u015f\u0259klind\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131r. Q\u0259dim t&uuml;rk l&uuml;\u011f\u0259tind\u0259 is\u0259 biz &ldquo;\u0131d&rdquo; &ndash; g&ouml;nd\u0259rm\u0259k feilin\u0259, h\u0259m&ccedil;inin &ldquo;\u0131duk&rdquo; m&uuml;q\u0259dd\u0259slik v\u0259 t\u0259mizlik bildir\u0259n s&ouml;zl\u0259r\u0259 rast g\u0259lirik . Dem\u0259li, el&ccedil;inin \u0259ynind\u0259ki paltar onun g&ouml;nd\u0259ril\u0259n v\u0259 toxunulmaz olmas\u0131n\u0131 simvolla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131.&nbsp;<br \/>\nEl&ccedil;il\u0259r\u0259 m\u0259ktublarda yaz\u0131lmayan, lakin el&ccedil;iliyin m\u0259qs\u0259dini daha geni\u015f \u0259hat\u0259 edib, dan\u0131\u015f\u0131qlar aparma\u011fa imkan ver\u0259n tap\u015f\u0131r\u0131q v\u0259 s\u0259lahiyy\u0259t verilirdi. Bu is\u0259 el&ccedil;il\u0259rin olduqca etibarl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r oldu\u011funu g&ouml;st\u0259rir.&nbsp;<br \/>\nEl&ccedil;i g&ouml;nd\u0259rilm\u0259si h\u0259m d\u0259 m&uuml;t\u0259madi xarakter da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. B\u0259zi t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 daimi s\u0259firl\u0259rin olmas faktlar\u0131 da yer almaqdad\u0131r.<br \/>\n\u015eah \u0130smay\u0131l \u015eeyb\u0259k xana m\u0259ktubunda &ldquo;el&ccedil;il\u0259r v\u0259 m\u0259ktublar g&ouml;nd\u0259rm\u0259k i\u015find\u0259 meydana &ccedil;\u0131xm\u0131\u015f l\u0259ngliyin v\u0259 t\u0259xir\u0259 sal\u0131nmalar\u0131n &uuml;zrl&uuml; s\u0259b\u0259bd\u0259n ba\u015f verdiyini&rdquo; &nbsp;n\u0259z\u0259r\u0259 &ccedil;atd\u0131r\u0131r, &ldquo;bel\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f m\u0259rasiml\u0259r\u0259 v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi qaydalara riay\u0259t etm\u0259y\u0259 macal tapmamas\u0131ndan&rdquo; \u015fikay\u0259tl\u0259nirdi. &ldquo;XVI \u0259sr boyunca Osmanl\u0131 imperiyas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan S\u0259f\u0259vil\u0259r d&ouml;vl\u0259ti aras\u0131nda m&uuml;xt\u0259lif tarixi hadis\u0259l\u0259r m&uuml;nasib\u0259til\u0259 (taxta &ccedil;\u0131xan h&ouml;kmdar\u0131 t\u0259brik etm\u0259k, s&uuml;lh m&uuml;qavil\u0259si imzalamaq, f\u0259thnam\u0259 &ccedil;atd\u0131rmaq v\u0259 s.) el&ccedil;i hey\u0259tl\u0259rinin m&uuml;badil\u0259si ba\u015f vermi\u015fdi. D&ouml;vr&uuml;n diplomatiya qaydalar\u0131na g&ouml;r\u0259, el&ccedil;i il\u0259 birlikd\u0259 qiym\u0259tli h\u0259diyy\u0259l\u0259rin g&ouml;nd\u0259rilm\u0259si d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu&rdquo;. \u015eahin Fazil qeyd edir ki, &ldquo;XVII \u0259srd\u0259 S\u0259f\u0259vi v\u0259 Osmanl\u0131 saraylar\u0131ndan Q\u0259rb &ouml;lk\u0259l\u0259rin\u0259 g&ouml;nd\u0259ril\u0259n r\u0259smi d&ouml;vl\u0259t m\u0259ktublar\u0131, \u0259sas\u0259n, fars, qism\u0259n d\u0259 t&uuml;rk dill\u0259rind\u0259 yaz\u0131l\u0131rd\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, 1618-ci ild\u0259 Rusiya &ccedil;ar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n S\u0259f\u0259vi h&ouml;kmdar\u0131n\u0131n yan\u0131na yollanan y&uuml;ks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259li el&ccedil;inin g&ouml;nd\u0259rdiyi m\u0259ktub t&uuml;rk dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u0130sg\u0259nd\u0259r b\u0259y yaz\u0131r: &ldquo;H\u0259m&ccedil;inin bu il o uca s&uuml;lal\u0259nin (romanovlar\u0131n) m&ouml;t\u0259b\u0259r \u0259mir v\u0259 knyazlar\u0131ndan ibar\u0259t b&ouml;y&uuml;k bir el&ccedil;i hey\u0259ti X\u0259z\u0259r d\u0259nizi v\u0259 o &ccedil;&ouml;ll\u0259rd\u0259n ke&ccedil;\u0259r\u0259k \u015eirvan\u0131n D\u0259rb\u0259ndin\u0259 g\u0259ldi v\u0259 H&uuml;mayun \u015fah (I Sah Abbas) m\u0259hiyy\u0259tinin ard\u0131nca \u018frd\u0259bild\u0259n &ccedil;\u0131x\u0131b Q\u0259zvin\u0259 &ccedil;atd\u0131. O el&ccedil;i d\u0259 S\u0259ad\u0259tabad meydan\u0131nda \u015fahla g&ouml;r&uuml;\u015f s\u0259ad\u0259tin\u0259 yeti\u015fdi v\u0259 t\u0259rc&uuml;m\u0259&ccedil;i vasit\u0259sil\u0259 pad\u015fah t\u0259r\u0259find\u0259n &ouml;zl\u0259rinin ehtiyac (niyazm\u0259ndi) xahi\u015fini v\u0259 m&ouml;hk\u0259m birlik ist\u0259yini \u0259rz ed\u0259r\u0259k, t&uuml;rk dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f uzun bir m\u0259ktubu \u015faha t\u0259qdim etdi&rdquo;<br \/>\nXVI \u0259sr Osmanl\u0131 m&uuml;\u0259llifi Xoca S\u0259ad\u0259ddin \u018ff\u0259ndinin &ldquo;Tac&uuml;t-t\u0259varix&rdquo; \u0259s\u0259rind\u0259 d&ouml;vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259rin m&uuml;h&uuml;m vasit\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan diplomatik yaz\u0131\u015fma s\u0259n\u0259dl\u0259ri d\u0259 &ouml;z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. M&uuml;\u0259llifin m&uuml;h&uuml;m d&ouml;vl\u0259t v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 &ccedil;al\u0131\u015fmas\u0131 ona diplomatik s\u0259n\u0259dl\u0259rl\u0259 tan\u0131\u015f olmaq imkan\u0131 vermi\u015fdi. El&ccedil;il\u0259r vasit\u0259sil\u0259 &ccedil;atd\u0131r\u0131lan bu m\u0259ktublar\u0131n m&uuml;xt\u0259lif c&uuml;r adland\u0131r\u0131lmas\u0131 (&uuml;budiyy\u0259tnam\u0259, namei-b\u0259\u015far\u0259t, namei-t\u0259vbix, misaqnam\u0259, niyaznam\u0259, t\u0259hniyy\u0259tnam\u0259 v\u0259 s.) yaln\u0131z m\u0259ktublar\u0131n xarakterini n\u0259z\u0259r\u0259 &ccedil;atd\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n orta \u0259sr tarix&ccedil;il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n istifad\u0259 olunurdu. M\u0259s\u0259l\u0259n, Xoca S\u0259ad\u0259ddinin I \u015eah \u0130smay\u0131la yaz\u0131lan t\u0259nbeh m\u0259ktubu (namei-tevbix) adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubu Sultan I S\u0259lim &ldquo;\u015eanl\u0131 m\u0259ktub&rdquo; (name-i nam) adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. &ldquo;Tac&uuml;t-t\u0259varix&rdquo; Sultan S\u0259limin \u015eah \u0130smay\u0131la yazd\u0131\u011f\u0131 daha &uuml;&ccedil; m\u0259ktubu &ouml;z&uuml;nd\u0259 qoruyub saxlay\u0131r. Diplomatik s\u0259n\u0259d olmaqla yana\u015f\u0131, bu m\u0259ktublar o d&ouml;vr&uuml;n d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259 t\u0259rzini, d&uuml;nyaya bax\u0131\u015f sistemini &ouml;z&uuml;nd\u0259 \u0259ks etdirir. Birinci m\u0259ktubda Osmanl\u0131 sultan\u0131 &ouml;z&uuml;n&uuml; &ldquo;xan&rdquo; adland\u0131r\u0131r, \u015eah \u0130smay\u0131la &ldquo;bahadur&rdquo; dey\u0259 m&uuml;raci\u0259t edir, m\u0259ktubunu &ldquo;yarl\u0131q&rdquo; adland\u0131r\u0131r. &ldquo;Tac&uuml;t-t\u0259varix&rdquo;in ba\u015fqa bir yerind\u0259 Xocan\u0131n \u015fahzad\u0259 Qorquda m&uuml;nasib\u0259td\u0259 onu &ldquo;Qorqud noyon&rdquo; &nbsp;adland\u0131rmas\u0131 monqol epas\u0131n\u0131n izl\u0259rinin bu \u0259s\u0259rd\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259rir. M\u0259ktubda &ldquo;xaqanlar m\u0259zh\u0259bin\u0259 g&ouml;r\u0259&rdquo; ifad\u0259si d\u0259 q\u0259dim t&uuml;rk izl\u0259rinin \u0259s\u0259rd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir. &ldquo;\u0130ran\u0131n Kembric tarixi&rdquo;nin m&uuml;\u0259llifl\u0259ri &ldquo;xaqan&rdquo;, &ldquo;noyon&rdquo;, &ldquo;bahadur&rdquo; kimi titullar\u0131n Elxani d&ouml;vl\u0259tinin siyasi formas\u0131 olaraq \u0259xz olundu\u011funu qeyd edirl\u0259. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, monqol d&ouml;vr&uuml; izl\u0259rinin XV-XVI \u0259srl\u0259r tariximizd\u0259 ya\u015famas\u0131 t\u0259biidir. V.V.Bartold yaz\u0131rd\u0131: &ldquo;Monqol v\u0259 t&uuml;rk m\u0259i\u015f\u0259ti eyni idi. Bundan \u0259lav\u0259, q\u0259rb\u0259 &#8211; Q\u0131z\u0131l Orda v\u0259 T&uuml;rk&uuml;stana ged\u0259n monqol k&ouml;&ccedil;\u0259ril\u0259ri &ouml;z dill\u0259rini itirib, t&uuml;rk dilini q\u0259bul edirdil\u0259r&rdquo;. V.Z. Piriyev qeyd edirdi ki, Az\u0259rbaycana &nbsp;g\u0259lmi\u015f 20-y\u0259 yax\u0131n monqol&ndash;t&uuml;rk tayfas\u0131 yerli \u0259haliy\u0259 qar\u0131\u015faraq assimilyasiyaya u\u011fram\u0131\u015fd\u0131 .<br \/>\n&ldquo;Tarixi-al\u0259m aray-i Abbasi&rdquo;nin s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 &Ccedil;ingiz xan qayda-qanununa \u0259sas\u0259n qucaqla\u015fma m\u0259rasiminin t\u0259svirl\u0259rinin yer almas\u0131 t\u0259sad&uuml;fi deyil. XV&ndash; XVI \u0259srl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n t&uuml;rk-m&uuml;s\u0259lman d&ouml;vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 diplomatiya tarixind\u0259n dan\u0131\u015fark\u0259n diq\u0259timizi c\u0259lb ed\u0259n &ldquo;atdand&uuml;\u015fm\u0259&rdquo; v\u0259 &ldquo;qucaqla\u015fma&rdquo; ad\u0259tinin d\u0259 yer ald\u0131\u011f\u0131 faktlar qaynaqlar \u0259sas\u0131nda ara\u015fd\u0131rmaya c\u0259lb edildi. &ldquo;Atdand&uuml;\u015fm\u0259&rdquo; ad\u0259tin\u0259 g\u0259linc\u0259, akademik Z.B&uuml;nyadovun &nbsp;S\u0259dr\u0259ddin \u0259l-H&uuml;seyninin &ldquo;\u018fxbar \u0259d-Dovl\u0259 \u0259s-S\u0259lcuqiyy\u0259&rdquo; \u0259s\u0259rin\u0259 istinad\u0259n verdiyi t\u0259svir b&ouml;y&uuml;k maraq do\u011furdu. Fars hakimi Z\u0259ngi ibn M\u0259dud (1162&ndash;1175) Atab\u0259y \u015e\u0259ms\u0259ddin Eld\u0259niz v\u0259 Sultan Arslan\u015faha (1160-1176) tabe&ccedil;iliyini bildir\u0259nd\u0259n sonra Atab\u0259yin el&ccedil;isi il\u0259 birlikd\u0259 onlar\u0131n g&ouml;r&uuml;\u015f&uuml;n\u0259 yollan\u0131r. &ldquo;Atab\u0259y Eld\u0259niz Z\u0259nginin q\u0259rargaha yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilib, b&uuml;t&uuml;n ordunun t\u0259cili v\u0259 tam silahlanmas\u0131na \u0259mr verdi. \u018fmr yerin\u0259 yetirildi. Z\u0259nginin g\u0259l\u0259c\u0259yi yerd\u0259 sultanla birlikd\u0259 qalan &nbsp;atab\u0259y &nbsp;Eld\u0259nizd\u0259n ba\u015fqa b&uuml;t&uuml;n \u0259mirl\u0259r onu qar\u015f\u0131lama\u011fa &ccedil;\u0131xm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nZ\u0259ngi Sultan\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi yer\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131b t\u0259nt\u0259n\u0259nin m&ouml;ht\u0259\u015f\u0259mliyini v\u0259 \u0259z\u0259m\u0259tini g&ouml;rd&uuml;.&nbsp;<\/p>\n<p>Tahir Cafiyev<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D&ouml;vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sind\u0259 el&ccedil;i-s\u0259firl\u0259rin m&uuml;st\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri olub Qaynaqlarda orta \u0259sr diplomatiyas\u0131n\u0131 praktik olaraq h\u0259yata ke&ccedil;ir\u0259n el&ccedil;il\u0259r haqq\u0131nda da maraql\u0131 m\u0259lumatlara rast g\u0259linir. &nbsp;&ldquo;El&ccedil;i&rdquo; termininin qasid v\u0259 ya r\u0259sul ekvivalentl\u0259rind\u0259n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-36147","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36147","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36147"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36147\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36147"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36147"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36147"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}