{"id":35989,"date":"2016-08-03T19:13:38","date_gmt":"2016-08-03T15:13:38","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=35989","title":{"rendered":"1920-ci ilin yanvar ay\u0131n\u0131n 11-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi de-fakto tan\u0131nd\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong><span style=\"line-height: 1.6em;\">Bu, Az\u0259rbaycan diplomatiyas\u0131n\u0131n b&ouml;y&uuml;k q\u0259l\u0259b\u0259si idi<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong>F\u0259t\u0259li xan Xoyski: &quot; Az\u0259rbaycan xalq\u0131 m&uuml;st\u0259qil h\u0259yata layiqdir, o m&uuml;st\u0259qil ya\u015faya bil\u0259r&quot;<\/strong><\/p>\n<p>S&uuml;lh &nbsp;m&uuml;qavil\u0259si imzaland\u0131qdan sonra AB\u015e-\u0131n yeni missiyas\u0131 b&ouml;lg\u0259y\u0259 s\u0259f\u0259r etdi. Missiyan\u0131n ba\u015f&ccedil;\u0131s\u0131 general Ceyms Y. Harbord T&uuml;rkiy\u0259d\u0259, Az\u0259rbaycanda, G&uuml;rc&uuml;standa v\u0259 Erm\u0259nistanda v\u0259ziyy\u0259ti &ouml;yr\u0259nib AB\u015e prezienti Vilsona m\u0259ruz\u0259 haz\u0131rlamal\u0131 idi. General Harbordu h&ouml;kum\u0259t ba\u015f&ccedil;\u0131s\u0131 N\u0259sibb\u0259y Yusifb\u0259yov Zeynalabdin Tab\u0131yevin evind\u0259 q\u0259bul etdi v\u0259 ona b&uuml;t&uuml;n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u0259traf\u0131nda geni\u015f m\u0259lumat verdi. General Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259ri, iqtisadi v\u0259ziyy\u0259ti, d&ouml;vl\u0259t qurulu\u015fu v\u0259 s. m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259trafl\u0131 tan\u0131\u015f oldu\u011fundan sonra b\u0259yan etdi ki, tezlikl\u0259 Erm\u0259nistan &#8211; Az\u0259rbaycan munaqi\u015f\u0259si h\u0259ll edilm\u0259li, &ouml;lk\u0259d\u0259 yaranm\u0131\u015f qayda-qanun Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qil h\u0259yat quruculu\u011funa yard\u0131m&ccedil;\u0131 olacaqd\u0131r. O, &uuml;m&uuml;d etdiyini bildirdi ki, Paris s&uuml;lh konfrans\u0131 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n b&uuml;t&uuml;n s\u0259yl\u0259rini v\u0259 arzular\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alacaqd\u0131r.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n h&ouml;kum\u0259tinin h\u0259yata ke&ccedil;irdiyi ard\u0131c\u0131l diplomatik s\u0259yl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259dric\u0259n q\u0259rb &ouml;lk\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m&uuml;st\u0259qillik \u0259zmini ba\u015fa d&uuml;\u015fd&uuml;, onun \u0259dal\u0259tli haqq i\u015fini q\u0259bul etdi. Q\u0259rbd\u0259 Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda ictimai r\u0259yin formala\u015fmas\u0131nda Az\u0259rbaycan diplomatlar\u0131n\u0131n v\u0259 AB\u015e n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259rinin xidm\u0259ti y&uuml;ks\u0259k qiym\u0259t\u0259 layiqdir. Onlar\u0131n f\u0259dakar \u0259m\u0259yi say\u0259sind\u0259 AB\u015e prezidenti Vilsonda t\u0259r\u0259dd&uuml;dl\u0259rd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qilliyin\u0259 r\u0259\u011fb\u0259t hissi yarand\u0131. Vilson Parisd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n n&uuml;may\u0259nd\u0259 hey\u0259tini q\u0259bul etdi, onunla dan\u0131\u015f\u0131qlar apard\u0131. G&ouml;r&uuml;\u015fd\u0259 Az\u0259rbaycan n&uuml;may\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin Vilsona t\u0259qdim etdiyi m&uuml;raci\u0259td\u0259 qeyd edilirdi ki Amerika v\u0259 Avropa m\u0259tbuat\u0131nda Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda t\u0259hrif edilmi\u015f, yanl\u0131\u015f yaz\u0131lar verildiyi &uuml;&ccedil;&uuml;n real v\u0259ziyy\u0259t bar\u0259d\u0259 \u0259sl h\u0259qiq\u0259tin r\u0259smi d&ouml;vl\u0259t xadiml\u0259rind\u0259n al\u0131nmas\u0131 daha m\u0259qs\u0259d\u0259 m&uuml;vafiqdir. M&uuml;raci\u0259td\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qilliyinin tan\u0131nmas\u0131, n&uuml;may\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin s&uuml;lh konfrans\u0131na burax\u0131lmas\u0131, Az\u0259rbaycanla AB\u015e aras\u0131nda diplomatik v\u0259 kommersiya m&uuml;nasib\u0259tl\u0259ri yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda xahi\u015fl\u0259r d\u0259 var idi.<br \/>\nVilson qoyulan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 ayd\u0131n m&uuml;nasib\u0259tini bildirm\u0259s\u0259d\u0259 o, izah etm\u0259y\u0259 &ccedil;al\u0131\u015f\u0131rd\u0131 ki, AB\u015e d&uuml;nyan\u0131 ki&ccedil;ik &ouml;lk\u0259l\u0259r\u0259 b&ouml;lm\u0259k ist\u0259mir, onlar federasiyalarda birl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259rl\u0259r, onlar\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259si rus m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259n \u0259vv\u0259l h\u0259ll edil\u0259 bilm\u0259z. AB\u015e v\u0259 q\u0259rb &ouml;lk\u0259l\u0259ri bol\u015fevizm\u0259 qar\u015f\u0131 m&uuml;bariz\u0259d\u0259 vahid v\u0259 b&ouml;l&uuml;nm\u0259z Rusiya u\u011frunda vuru\u015fan Kol&ccedil;aka v\u0259 Denikin\u0259 havadarl\u0131q etdikl\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n Rusiyan\u0131 b&uuml;t&uuml;nl&uuml;kl\u0259 udmaq niyy\u0259tind\u0259 idil\u0259r. Real v\u0259ziyy\u0259tin inki\u015faf istiqam\u0259ti Q\u0259rbi siyasi y&ouml;n&uuml;m&uuml;nd\u0259n d&ouml;nd\u0259rdi, yeni d&ouml;vl\u0259tl\u0259r\u0259 m&uuml;nasib\u0259ti d\u0259yi\u015fdirm\u0259y\u0259 m\u0259cb&uuml;r etdi.<br \/>\nAB\u015e prezidentinin Az\u0259rbaycan n&uuml;may\u0259nd\u0259 hey\u0259tini q\u0259bul etm\u0259si, onunla dan\u0131\u015f\u0131qlar aparmas\u0131 ir\u0259liy\u0259 do\u011fru u\u011furlu add\u0131m idi. N&uuml;may\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin professional s\u0259viyy\u0259si, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n azadl\u0131q \u0259zmi, s\u0259rb\u0259st ya\u015famaq q\u0259tiyy\u0259ti Vilsonda Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n m&uuml;st\u0259qilliyin\u0259 mane olmamaq &uuml;&ccedil;&uuml;n inam yaratd\u0131. Dig\u0259r \u0259h\u0259miyy\u0259tli c\u0259h\u0259t ondan ibar\u0259t idi ki, Rusiyada h\u0259rbi siyasi v\u0259ziyy\u0259t \u0259vv\u0259lki proqnozlar\u0131n \u0259ksin\u0259 c\u0259r\u0259yan edir, Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi, siyasi maraqlar\u0131 AB\u015e-a v\u0259 q\u0259rb\u0259 y&ouml;n\u0259lirdi. Bu faktor Az\u0259rbaycan\u0131n tan\u0131nmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n q\u0259rbd\u0259 maraq yarad\u0131rd\u0131. Bu z\u0259min &uuml;z\u0259rind\u0259 Paris s&uuml;lh konfrans\u0131n\u0131n Ali \u015furas\u0131 \u0130ngilt\u0259r\u0259nin xarici i\u015fl\u0259r naziri lord Kerzonun t\u0259klifi il\u0259 1920-ci ilin yanvar ay\u0131n\u0131n 11-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qilliyini de-fakto tan\u0131d\u0131. Bu m&uuml;nasib\u0259tl\u0259 Bak\u0131da \u015f\u0259nlikl\u0259r t\u0259\u015fkil edildi, parlamentin iclas\u0131 &ccedil;a\u011fr\u0131ld\u0131, h\u0259rbi parad ke&ccedil;irildi. F\u0259t\u0259li xan Xoyskinin t\u0259birinc\u0259 des\u0259k bu o dem\u0259k idi ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 m&uuml;st\u0259qil h\u0259yata layiqdir, o m&uuml;st\u0259qil ya\u015faya bil\u0259r, &ouml;z &ouml;lk\u0259sini m&uuml;st\u0259qil idar\u0259 ed\u0259 bil\u0259r. Avropa, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n h\u0259yat qabiliyy\u0259tin\u0259 inanaraq m&uuml;stt\u0259qilliyimizi tan\u0131ma\u011f\u0131 laz\u0131m bildi.<br \/>\n1919-cu ilin pay\u0131z\u0131nda Rusiyada siyasi v\u0259ziyy\u0259tin d\u0259yi\u015fm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar q\u0259rb &ouml;lk\u0259l\u0259rinin m&ouml;vqel\u0259rind\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r yarand\u0131. A\u011fqvardiya&ccedil;\u0131 generallar\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259ti realla\u015fd\u0131\u011f\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n Antanta d&ouml;vl\u0259tl\u0259ri ke&ccedil;mi\u015f &ccedil;ar Rusiyas\u0131 \u0259razisind\u0259 yaranan yeni d&ouml;vl\u0259tl\u0259rin m&uuml;st\u0259qilliyini tan\u0131maq q\u0259rar\u0131na g\u0259ldil\u0259r. Noyabr ay\u0131nda Avropa d&ouml;vl\u0259tl\u0259ri Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n t\u0259klif etdiyi bar\u0131\u015f\u0131q \u015f\u0259rtl\u0259rini m&uuml;zakir\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar v\u0259 b\u0259yan etdil\u0259r ki, Paris s&uuml;lh konfrans\u0131n\u0131n ali \u015furas\u0131 Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n t\u0259klifini yeni yaranm\u0131\u015f d&ouml;vl\u0259tl\u0259rin istiqlayy\u0259tinin bol\u015fevikl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmas\u0131 \u015f\u0259rti il\u0259 q\u0259bul ed\u0259c\u0259kdir. Bu bar\u0259d\u0259 \u018fli M\u0259rdan b\u0259y Top&ccedil;uba\u015fov yaz\u0131rd\u0131: &ldquo;Hiss olunur ki, bizim azad v\u0259 m&uuml;st\u0259qil ya\u015famaq haqq\u0131nda &uuml;mudimizin m&ouml;hk\u0259ml\u0259ndiyi v\u0259 onun ger&ccedil;\u0259k formaya &ccedil;evrildiyi d&ouml;vr ba\u015flan\u0131r&rdquo;.<br \/>\n1920-ci il yanvar\u0131n 11-d\u0259 lord Kerzonun t\u0259klifi il\u0259 Paris konfrans\u0131n\u0131n ali \u015furas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlaliyy\u0259tini de-fakto tan\u0131mas\u0131 g\u0259nc Az\u0259rbaycan diplomatiyas\u0131n\u0131n b&ouml;y&uuml;k q\u0259l\u0259b\u0259si idi.<br \/>\n&Ccedil;ox sayl\u0131 t\u0259hl&uuml;k\u0259li t\u0259zyiql\u0259r\u0259 v\u0259 ziddiyy\u0259tl\u0259r\u0259 baxmayaraq Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 h&ouml;kum\u0259tinin diplomatik s\u0259yl\u0259ri t\u0259dric\u0259n &ouml;z b\u0259hr\u0259l\u0259rini verirdi. 1918-ci ilin oktyabr ay\u0131n\u0131n 2-d\u0259 qon\u015fu G&uuml;rc&uuml;stan respublikas\u0131n\u0131n Bak\u0131da diplomatik n&uuml;may\u0259nd\u0259liyi a&ccedil;\u0131ld\u0131, onun ba\u015f&ccedil;\u0131s\u0131 Nikolay Karsivadze t\u0259sdiq edildi.&nbsp;<br \/>\nH\u0259min ilin oktyabr ay\u0131nda Avstriya&mdash;Macarstan\u0131n n&uuml;may\u0259nd\u0259si general mayor Bovlas Bak\u0131ya g\u0259ldi. 1919-cu ilin oktyabr ay\u0131nda Pol\u015fan\u0131n, Litvan\u0131n, Ukrainan\u0131n konsulluqlar\u0131 yarad\u0131ld\u0131. 1919-cu ilin dekabr ay\u0131n\u0131n sonunda Pol\u015fan\u0131n Qafqazdak\u0131 n&uuml;may\u0259nd\u0259si V.Ostrovski, 1920-ci ilin fevral\u0131nda \u0130taliyan\u0131n iqtisadi n&uuml;may\u0259nd\u0259si senator Konti , mart\u0131n 11-d\u0259 \u0130taliyan\u0131n siyasi agenti polkovnik M.R.Qabba Bak\u0131ya g\u0259ldil\u0259r.<br \/>\nG&ouml;r&uuml;l\u0259n diplomatik t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 1920-ci ild\u0259 Bak\u0131da 16 &ouml;lk\u0259nin, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n \u0130ngilt\u0259r\u0259nin, Bel&ccedil;ikan\u0131n, Yunanstan\u0131n, Danimarkan\u0131n, Litvan\u0131n, AB\u015e-\u0131n, Fillandiyan\u0131n, \u015evesariyan\u0131n v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n n&uuml;may\u0259nd\u0259likl\u0259ri t\u0259msil edilmi\u015fdi . Bu d&ouml;vrd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n T&uuml;rkiy\u0259d\u0259, \u0130randa, G&uuml;rc&uuml;standa, Erm\u0259nistanda, Kubanda, Donda, Batumda, Krasnovodska v\u0259 s. r\u0259smi n&uuml;may\u0259d\u0259likl\u0259ri f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259rirdi .<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n xarici siyas\u0259tinin demokratik prinsipl\u0259ri d&uuml;nya d&ouml;vl\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilir v\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259nirdi. ADR-in d&ouml;vl\u0259tl\u0259r aras\u0131 m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;irdiyi sivil demokratik normalar onun tan\u0131nmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131rd\u0131.<br \/>\nBununla bel\u0259 Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n xarici siyas\u0259t sah\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi b&ouml;y&uuml;k u\u011furlar onun ba\u015f\u0131 &uuml;z\u0259rini alm\u0131\u015f t\u0259hl&uuml;k\u0259ni sovu\u015fdura bilm\u0259di. Denikin ordusu &uuml;z\u0259rind\u0259 h\u0259lledici q\u0259l\u0259b\u0259 qazanan Sovet Rusiyas\u0131 Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131 v\u0259 onun m&uuml;st\u0259qilliyini t\u0259hl&uuml;k\u0259 alt\u0131na ald\u0131. Az\u0259rbaycan h&ouml;k&uuml;m\u0259tinin Sovet Rusiyas\u0131 il\u0259 normal diplomatik m&uuml;nasib\u0259tl\u0259r yaratmaq c\u0259hdl\u0259ri n\u0259tic\u0259 verm\u0259di. 1920-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan h&ouml;kum\u0259ti il\u0259 RSFSR aras\u0131nda notalar m&uuml;badil\u0259si ayd\u0131n s&uuml;but etdi ki, Rusiyan\u0131n bol\u015fevik h&ouml;kum\u0259ti Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qilliyini tan\u0131maq fikrind\u0259 deyil v\u0259 yax\u0131n zamanlarda onun i\u015f\u011fal olunmas\u0131n\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 onunla diplomatik manevrl\u0259r apar\u0131r. &Ouml;lk\u0259 daxilind\u0259 t\u0259\u015fkil edilmi\u015f erm\u0259ni qiyamlar\u0131, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n Moskvadan g&ouml;st\u0259ri\u015f alan Az\u0259rbaycan bol\u015fevikl\u0259rinin f\u0259al i\u015ftirak\u0131 il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f h&ouml;kum\u0259t b&ouml;hran\u0131 Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131 yenid\u0259n i\u015f\u011fal etm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259lveri\u015fli z\u0259min haz\u0131rlay\u0131rd\u0131. 1920-ci ilin 28 aprel i\u015f\u011fal\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qilliyin\u0259 son qoydu. Lakin Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n d&ouml;vl\u0259t&ccedil;ilik v\u0259 diplomatik t\u0259cr&uuml;b\u0259si ya\u015fad\u0131, yenid\u0259n b\u0259rpa edildi v\u0259 daha da z\u0259nginl\u0259\u015fdirildi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu, Az\u0259rbaycan diplomatiyas\u0131n\u0131n b&ouml;y&uuml;k q\u0259l\u0259b\u0259si idi F\u0259t\u0259li xan Xoyski: &quot; Az\u0259rbaycan xalq\u0131 m&uuml;st\u0259qil h\u0259yata layiqdir, o m&uuml;st\u0259qil ya\u015faya bil\u0259r&quot; S&uuml;lh &nbsp;m&uuml;qavil\u0259si imzaland\u0131qdan sonra AB\u015e-\u0131n yeni missiyas\u0131 b&ouml;lg\u0259y\u0259 s\u0259f\u0259r etdi. Missiyan\u0131n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-35989","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35989","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35989"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35989\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35989"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35989"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35989"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}