{"id":35915,"date":"2016-08-01T19:11:31","date_gmt":"2016-08-01T15:11:31","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=35915","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan diplomatiyas\u0131n\u0131n v\u0259zif\u0259si ADR-in xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmas\u0131 idi"},"content":{"rendered":"<p><strong><span style=\"line-height: 1.6em;\">BU \u0130ST\u0130QAM\u018fTD\u018f U\u011eURLU S\u0130YAS\u018fT &nbsp;H\u018f<\/span><span style=\"line-height: 1.6em;\">YATA KE&Ccedil;\u0130R\u0130L\u0130RD\u0130<\/span><\/strong><\/p>\n<p>AZ\u018fRBAYCAN xarici siyas\u0259tind\u0259 qon\u015fu d&ouml;vl\u0259tl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin qurulmas\u0131 &ccedil;ox vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri idi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 \u0130ranla m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fmas\u0131 v\u0259 bu &ouml;lk\u0259nin Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qilliyini tan\u0131mas\u0131 &ouml;n\u0259mli idi. \u0130ran d&ouml;vl\u0259ti, Paris s&uuml;lh konfrans\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin ilk d&ouml;vrl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131, konfransa t\u0259qdim etdiyi memorandumda b&uuml;t&uuml;n \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130rana qat\u0131lmas\u0131 t\u0259l\u0259bi ir\u0259li s&uuml;r&uuml;r v\u0259 bu \u0259razid\u0259 ya\u015fayan &ldquo;\u0259halinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tiin \u0130ran m\u0259n\u015f\u0259li olmas\u0131&rdquo;n\u0131 iddia edirdi. Lakin konfransa r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n apar\u0131c\u0131 d&ouml;vl\u0259tl\u0259r \u0130ran\u0131n bu t\u0259l\u0259bl\u0259rini r\u0259dd etdil\u0259r v\u0259 1919-cu il 9 avqust tarixli \u0130ngilt\u0259r\u0259-\u0130ran m&uuml;qavil\u0259si imzaland\u0131qdan sonra bu &ouml;lk\u0259nin n&uuml;may\u0259nd\u0259 hey\u0259tini konfrans\u0131n i\u015find\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rd\u0131lar. Yaln\u0131z bundan sonra \u0130ranla Az\u0259rbaycan aras\u0131nda yax\u0131nla\u015fma ba\u015fland\u0131 v\u0259 bu yax\u0131nla\u015fma 1919-cu il noyabr\u0131n birind\u0259n bir ne&ccedil;\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rin imzalanmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi.<br \/>\nBu ciddi hadis\u0259d\u0259n sonra \u0130ran\u0131n siyasi dair\u0259l\u0259rinin m&ouml;vqeyi xeyli d\u0259yi\u015fdi, Paris s&uuml;lh konfrans\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n \u0130ran-Az\u0259rbaycan n&uuml;may\u0259nd\u0259 hey\u0259tl\u0259ri aras\u0131na yax\u0131nla\u015fma, fikir birliyi prosesi g&uuml;cl\u0259ndi. Oktyabr ay\u0131n\u0131n 25-d\u0259 n&uuml;may\u0259nd\u0259 hey\u0259tl\u0259ri Hindistan\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f m&uuml;s\u0259lman xadimi A\u011fa xan\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 g&ouml;r&uuml;\u015fm&uuml;\u015f, Az\u0259rbaycan\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k v\u0259 onunla h\u0259mr\u0259y f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259rm\u0259k bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259ldil\u0259r. G&ouml;r&uuml;\u015f&uuml;n ikinci g&uuml;n&uuml; \u0130ran\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri, Paris s&uuml;lh konfrans\u0131nda n&uuml;may\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin ba\u015f&ccedil;\u0131s\u0131 Firuz Mirz\u0259 N\u0259sr\u0259ttudovl\u0259 b\u0259yan\u0259t verdi: \u0130ran Qafqaz Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n he&ccedil; bir hiss\u0259sin\u0259 iddia ir\u0259li s&uuml;rm&uuml;r v\u0259 ona h\u0259r c&uuml;r k&ouml;m\u0259k etm\u0259y\u0259 haz\u0131rd\u0131r.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, \u0130ranla Az\u0259rbaycan\u0131n aras\u0131nda yaranm\u0131\u015f ziddiyy\u0259tli m&uuml;nasib\u0259tl\u0259r aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 \u0130ran elan edilmi\u015f s\u0259rh\u0259dl\u0259r daxilind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qil, demokratik d&ouml;vl\u0259t olmas\u0131n\u0131 q\u0259bul etdi.<br \/>\n\u0130ran\u0131n m&ouml;vqeinin d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 noyabr ay\u0131n\u0131n 17-d\u0259 ingilt\u0259r\u0259nin ba\u015f naziri Lloyd Corcun \u0130ngilt\u0259r\u0259 n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259r palatas\u0131nda verdiyi b\u0259yan\u0259tin d\u0259 g&uuml;cl&uuml; t\u0259siri olmu\u015fdur. Lloyd Corc bildirib ki, Az\u0259rbaycan Rusiyan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil olmaq ist\u0259mir, o m&uuml;st\u0259qil siyasi h\u0259yata qabildir. 1920-ci ilin yanvar ay\u0131n\u0131n 11-d\u0259 Paris s&uuml;lh konfrans\u0131n\u0131n Ali \u015euras\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qilliyinin de-fakto tan\u0131mas\u0131 m&uuml;nasib\u0259til\u0259 yanvar\u0131n 14-d\u0259 Bak\u0131da ke&ccedil;iril\u0259n \u015f\u0259nlik\u0259rd\u0259 \u0130ran konsulu A\u011fa S\u0259id Ziya\u0259din T\u0259ba T\u0259bai elan etdib ki, \u0130ran yax\u0131n g&uuml;nl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 tan\u0131maq haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul ed\u0259c\u0259kdir.<br \/>\n1920-ci ilin may ay\u0131n\u0131n 20-d\u0259 Az\u0259rbaycan C&uuml;mhuriyy\u0259ti il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda dostluq m&uuml;qavil\u0259si imzaland\u0131. M&uuml;qavil\u0259ni Az\u0259rbaycan C&uuml;mhuriyy\u0259ti ad\u0131ndan xarci i\u015fl\u0259r naziri F\u0259t\u0259li xan Xoyski, \u0259dliyy\u0259 naziri X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dov, yollar naziri Xudadat b\u0259y M\u0259likaslanov imzalad\u0131lar. M&uuml;qavil\u0259nin birinci madd\u0259sind\u0259 deyilirdi ki, \u0130ran Az\u0259rbaycan C&uuml;mhuriyy\u0259tinin m&uuml;st\u0259qilliyinin tan\u0131nmas\u0131n\u0131 t\u0259nt\u0259n\u0259li s&uuml;r\u0259td\u0259 elan edir.&nbsp;<br \/>\nM&uuml;qavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n Tehranda, \u0130ran\u0131n Bak\u0131da diplomatik n&uuml;may\u0259nd\u0259likl\u0259rinin t\u0259sis edilm\u0259si q\u0259rarla\u015fd\u0131. Adilxan Ziyadxanov Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130randa ilk diplomatik el&ccedil;isi t\u0259yin edildi.<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qilliyinin tan\u0131nmas\u0131na b&uuml;t&uuml;n vasit\u0259l\u0259rl\u0259 mane olan v\u0259 onun varl\u0131\u011f\u0131na t\u0259hl&uuml;k\u0259 yaradan \u0259sas d&ouml;vl\u0259t Rusiya idi. B&ouml;y&uuml;k qon\u015fumuz, imperiya iddialar\u0131 il\u0259 ya\u015fayan Rusiya tarix\u0259n m&uuml;h&uuml;m strateji m\u0259kanda yerl\u0259\u015f\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131 z\u0259bt edib, onun t\u0259bbii s\u0259rv\u0259tl\u0259rin\u0259 sahib olmaq arzusu il\u0259 ya\u015fay\u0131b.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 Rusiya il\u0259 diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259r yarad\u0131lmas\u0131na b&ouml;y&uuml;k s\u0259y g&ouml;st\u0259rs\u0259 d\u0259 qon\u015fu d&ouml;vl\u0259t Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qilliyini tan\u0131maqdan imtina edir, m&uuml;xt\u0259lif xarakterli qeyri m\u0259qbul t\u0259l\u0259bl\u0259r ir\u0259li s&uuml;r&uuml;rd&uuml;. Ayd\u0131nd\u0131r ki, Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 h&ouml;kum\u0259ti &ouml;lk\u0259mizin m&uuml;st\u0259qilliyin\u0259 v\u0259 suveren h&uuml;quqlar\u0131na qar\u015f\u0131 y&ouml;n\u0259l\u0259n Rusiyan\u0131n qeyri m\u0259qbul t\u0259l\u0259bl\u0259rini q\u0259bul ed\u0259 bilm\u0259zdi. &Ccedil;&uuml;nki Rusiya Erm\u0259nistanla birlikd\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 b&ouml;l&uuml;\u015fd&uuml;rm\u0259y\u0259 &ccedil;al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<br \/>\nAz\u0259rbaycan diplomatiyas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda duran \u0259n m&uuml;h&uuml;m v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biri Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n xarici d&ouml;vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmas\u0131 idi. 1919-cu il yanvar\u0131n 18-d\u0259 i\u015f\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f Paris s&uuml;lh konfrans\u0131 bu v\u0259zif\u0259nin h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259sind\u0259 m&uuml;h&uuml;m m\u0259rh\u0259l\u0259 oldu. 1918-ci ilin sonunda Az\u0259rbaycan parlamentinin \u018f.M.Top&ccedil;uba\u015fovun ba\u015f&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131 etdiyi n&uuml;may\u0259nd\u0259 hey&rsquo;\u0259ti Paris s&uuml;lh konfrans\u0131nda i\u015ftirak etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n b&ouml;y&uuml;k &ccedil;\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n sonra Paris\u0259 g\u0259ldi v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131. Lakin 1919-cu ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 yaranm\u0131\u015f beyn\u0259lxalq v\u0259ziyy\u0259t Az\u0259rbaycan n&uuml;may\u0259nd\u0259 hey&rsquo;\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu v\u0259zif\u0259ni yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259 imkan verm\u0259di. Qalib d&ouml;vl\u0259tl\u0259r ke&ccedil;mi\u015f Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n xarabal\u0131qlar\u0131 &uuml;z\u0259rind\u0259 yaranm\u0131\u015f yeni d&ouml;vl\u0259tl\u0259rin tan\u0131nmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini &ldquo;Rusiya m\u0259s\u0259l\u0259sinin&rdquo; h\u0259llin\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259xir\u0259 sald\u0131lar. &Ccedil;&uuml;nki Kol&ccedil;ak\u0131n, Denikinin v\u0259 ba\u015fqa &ccedil;ar generallar\u0131n\u0131n Sovet Rusiyas\u0131na qar\u015f\u0131 apard\u0131d\u0131qlar\u0131 u\u011furlu m&uuml;harib\u0259ni n\u0259z\u0259r\u0259 alan Avropa &ouml;lk\u0259l\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti &ldquo;vahid v\u0259 b&ouml;l&uuml;nm\u0259z Rusiya&rdquo; prinsipini m&uuml;dafi\u0259 edirdil\u0259r. Bu prinsip\u0259 \u0259sas\u0259n AB\u015e prezidenti Vilsonun 1919-cu il may\u0131n 28-d\u0259 Az\u0259rbaycan n&uuml;may\u0259nd\u0259 hey\u0259til\u0259 g&ouml;r&uuml;\u015f&uuml; zaman\u0131 s&uuml;lh kofnrans\u0131n\u0131n d&uuml;nyan\u0131 ki&ccedil;ik d&ouml;vl\u0259tl\u0259r\u0259 par&ccedil;alamaq niyy\u0259tind\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015fdir.<br \/>\n&Ccedil;ar Rusiyas\u0131n\u0131n \u015fovinist siyas\u0259tini bil\u0259n Az\u0259rbaycan AB\u015e-la, \u0130ngilt\u0259r\u0259 v\u0259 dig\u0259r q\u0259rb &ouml;lk\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin geni\u015fl\u0259ndirm\u0259sin\u0259 v\u0259 onlar\u0131n &ouml;lk\u0259mizin m&uuml;st\u0259qilliyinin tan\u0131mas\u0131na x&uuml;susi \u0259h\u0259miyy\u0259t verirdi. Q\u0259rb &ouml;lk\u0259l\u0259ri il\u0259 diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259rin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n siyas\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tini t\u0259\u015fkil edirdi. M\u0259qs\u0259d Az\u0259rbaycan h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini q\u0259rb &ouml;lk\u0259l\u0259rin\u0259 &ccedil;atd\u0131rmaq, &ouml;lk\u0259nin m&uuml;st\u0259qil yana\u015fmaq \u0259zmini v\u0259 imkan\u0131n\u0131 onlara bildirm\u0259k, z\u0259ngin t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda onlara d\u0259qiq m\u0259&rsquo;lumat verm\u0259k v\u0259 Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131na nail olmaq idi.<br \/>\n\u018flim\u0259rdan b\u0259y Top&ccedil;uba\u015fov Peterburq universiteini bitirmi\u015f h&uuml;quq\u015funas diplomat kimi Az\u0259rbaycan\u0131n xarici siyas\u0259tinin h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259sind\u0259 b&ouml;y&uuml;k xidm\u0259t g&ouml;st\u0259rmi\u015f, 6 oktyabr 1918-ci ild\u0259 ikinci kabin\u0259d\u0259 xarici i\u015fl\u0259r naziri v\u0259 7 dekabr 1918-ci ild\u0259 parlamentin s\u0259dri v\u0259zif\u0259l\u0259rini t&uuml;tsada b&uuml;t&uuml;nl&uuml;kl\u0259 xarici siyas\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdur. \u018f.Top&ccedil;uba\u015fov 1918-ci ilin dekabr ay\u0131n\u0131n 23-d\u0259 T&uuml;rkiy\u0259d\u0259 AB\u015e prezidenti Vilsonun n&uuml;may\u0259nd\u0259si Braunla Amerika s\u0259firliyind\u0259 g&ouml;rm&uuml;\u015f v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n real v\u0259ziyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 ona \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verdi. Braun Az\u0259rbaycanla, onun reall\u0131qlar\u0131 il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olan ilk amerikanl\u0131 idi.<br \/>\n1919-cu ilin avqust ay\u0131n\u0131n 28-d\u0259 AB\u015e ordusunun Ba\u015f Q\u0259rargah\u0131n\u0131n polkovniki, m&uuml;tt\u0259fiq d&ouml;vl\u0259tl\u0259rin (AB\u015e, \u0130ngilt\u0259r\u0259, Fransa, \u0130taliya) Zaqafqaziyada ali komissar\u0131 Vilyam N. Haskel Bak\u0131ya g\u0259ldi. Haskeli q\u0259bul ed\u0259n h&ouml;kum\u0259tin ba\u015f&ccedil;\u0131s\u0131 N\u0259sibb\u0259y Yusifb\u0259yov Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qilliyi, \u0259razi birliyi haqq\u0131nda m\u0259lumat verdi v\u0259 onun tan\u0131nmas\u0131n\u0131n vacibliyini qeyd etdi. Haskel v\u0259ziyy\u0259ti &ouml;yr\u0259ndikd\u0259n sonra bildirdi ki, &ldquo;O, Qaraba\u011f\u0131n v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurun Az\u0259rbaycana ke&ccedil;m\u0259sini z\u0259ruri say\u0131r&rdquo;. Bununla b\u0259rab\u0259r Haskel \u015e\u0259rur v\u0259 Nax&ccedil;\u0131van b&ouml;lg\u0259sind\u0259 neytral zonan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, burada amerika qubernatorlu\u011funun v\u0259 m&uuml;tt\u0259fiq idar\u0259&ccedil;ilik sisteminin t\u0259sis edilm\u0259si t\u0259klifini ir\u0259li s&uuml;rd&uuml;. N\u0259sibb\u0259y Yusifb\u0259yov bildirdiki bu m\u0259s\u0259l\u0259 parlamentd\u0259 m&uuml;zakir\u0259 edilm\u0259li v\u0259 neytral zonada Az\u0259rbaycan pulu i\u015fl\u0259dilm\u0259li, Erm\u0259nistan zonaya t\u0259sir etm\u0259k imkanlar\u0131ndan m\u0259hrum edilm\u0259li, erm\u0259ni silahl\u0131 q&uuml;vv\u0259l\u0259ri zonaya burax\u0131lmamal\u0131d\u0131r.&nbsp;<br \/>\n&laquo;&Uuml;&ccedil; n&ouml;qt\u0259&raquo;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>BU \u0130ST\u0130QAM\u018fTD\u018f U\u011eURLU S\u0130YAS\u018fT &nbsp;H\u018fYATA KE&Ccedil;\u0130R\u0130L\u0130RD\u0130 AZ\u018fRBAYCAN xarici siyas\u0259tind\u0259 qon\u015fu d&ouml;vl\u0259tl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin qurulmas\u0131 &ccedil;ox vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri idi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 \u0130ranla m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fmas\u0131 v\u0259 bu &ouml;lk\u0259nin Az\u0259rbaycan\u0131n m&uuml;st\u0259qilliyini tan\u0131mas\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-35915","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35915","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35915"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35915\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}