{"id":35645,"date":"2016-07-22T19:16:17","date_gmt":"2016-07-22T15:16:17","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=35645","title":{"rendered":"S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131 regionunun ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda ciddi hadis\u0259y\u0259 \u00e7evrildi"},"content":{"rendered":"<p><strong>&nbsp;\u015eah \u0130smay\u0131l maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi hakimiyy\u0259ti birl\u0259\u015fdir\u0259n b&ouml;y&uuml;k \u015f\u0259xsiyy\u0259t idi<\/strong><\/p>\n<p>XVI y&uuml;zilliyin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda I \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n ba\u015f&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan S\u0259f\u0259vil\u0259r d&ouml;vl\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131 b&uuml;t&uuml;n Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rq regionunun ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda ciddi hadis\u0259y\u0259 &ccedil;evrildi. M\u0259\u015fhur sufi \u015feyxl\u0259rinin varisi olmas\u0131, q\u0131sa m&uuml;dd\u0259td\u0259 b&ouml;y&uuml;k u\u011furlar \u0259ld\u0259 etm\u0259si, X\u0259tai t\u0259x\u0259ll&uuml;s&uuml; il\u0259 g&ouml;z\u0259l \u015feirl\u0259r yazmas\u0131, z&uuml;lm&uuml; yox ed\u0259r\u0259k \u0259dal\u0259t g\u0259tir\u0259c\u0259yini ir\u0259li s&uuml;rm\u0259si bu g\u0259nc S\u0259f\u0259vi \u015fah\u0131n\u0131n \u015f&ouml;hr\u0259tini h\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259 yayd\u0131. Az\u0259rbaycanda, \u0130randa, Anadoluda, \u015eamda f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259n, \u018fhli-Beyt t\u0259r\u0259fdar\u0131 olan m&uuml;xt\u0259lif t\u0259s\u0259vv&uuml;f c\u0259r\u0259yanlar\u0131 v\u0259 heteredoks inanca sahib t\u0259riq\u0259tl\u0259r (\u018fl\u0259vil\u0259r, \u018fhli-H\u0259ql\u0259r, N&uuml;seyril\u0259r, \u0130smailil\u0259r, Nem\u0259tullahil\u0259r, H&uuml;rufil\u0259r v\u0259 s.) maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi hakimiyy\u0259ti birl\u0259\u015fdir\u0259n v\u0259 b&ouml;y&uuml;k perspektiv v\u0259d ed\u0259n \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n simas\u0131nda &ouml;zl\u0259rin\u0259 himay\u0259dar tapma\u011fa v\u0259 onunla t\u0259masa ke&ccedil;m\u0259y\u0259 c\u0259hd g&ouml;st\u0259rdil\u0259r. Bu bar\u0259d\u0259 AMEA M.F&uuml;zuli ad\u0131na \u018flyazmalar \u0130nstitutunun b&ouml;y&uuml;k elmi i\u015f&ccedil;isi Namiq Musal\u0131 yaz\u0131b.Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259,S\u0259f\u0259vi h&ouml;kmdar\u0131 da &ouml;z m\u0259n\u0259vi v\u0259 siyasi n&uuml;fuzunu \u0259trafa yaymaq &uuml;&ccedil;&uuml;n bu kimi t\u0259riq\u0259tl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r qurmaqda maraql\u0131 idi. Bel\u0259 t\u0259riq\u0259tl\u0259rd\u0259n biri Osmanl\u0131 \u0259razisind\u0259 &ndash; Anadolu v\u0259 Balkanlarda f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259n Bekta\u015filik t\u0259riq\u0259ti idi. Ad\u0131n\u0131 XIII \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f m\u0259\u015fhur ir\u015fad r\u0259hb\u0259ri Hac\u0131 Bekta\u015f V\u0259lid\u0259n alan bu t\u0259riq\u0259t on iki imam inanc\u0131na \u0259saslanan bir etiqada malik idi. \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai &ouml;z \u015feirl\u0259rind\u0259 Hac\u0131 Bekta\u015f V\u0259lini ehtiramla yad etmi\u015fdir:<br \/>\n&ldquo;X\u0259tai bi&ccedil;ar\u0259 quldur \u015fah\u0131na,<br \/>\nX&uuml;nkar Hac\u0131 Bekta\u015f n\u0259z\u0259rgah\u0131na&rdquo; .<br \/>\nAMEA M.F&uuml;zuli ad\u0131na \u018flyazmalar \u0130nstitutunun b&ouml;y&uuml;k elmi i\u015f&ccedil;isi Namiq Musal\u0131 yaz\u0131b ki, X\u0259tai deyi\u015fl\u0259ri Bekta\u015fil\u0259r aras\u0131nda x&uuml;susi populyarl\u0131\u011fa malik idi. v\u0259 bunun t\u0259sirl\u0259ri g&uuml;n&uuml;m&uuml;z\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lib &ccedil;atm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130ki il &ouml;nc\u0259, 2009-cu ilin 22 oktyabr gec\u0259sind\u0259 k&ouml;hn\u0259 Soluca Qara &Ouml;y&uuml;k k\u0259ndind\u0259, indiki Hac\u0131 Bekta\u015f q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Hac\u0131 Bekta\u015f V\u0259li d\u0259rgah\u0131nda Mehmet Tufan D\u0259d\u0259nin ba\u015f&ccedil;\u0131l\u0131q etdiyi bir c\u0259m ayinind\u0259 i\u015ftirak etdiyimiz zaman orada s&ouml;yl\u0259n\u0259n \u015feirl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin \u015eah X\u0259taiy\u0259 m\u0259xsus olmas\u0131 diqq\u0259timizi &ccedil;\u0259kmi\u015fdi.<br \/>\nOnun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, S\u0259f\u0259vil\u0259rin Bekta\u015fi t\u0259riq\u0259ti il\u0259 m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rinin tarixin\u0259 daha &ouml;nc\u0259 b\u0259zi ara\u015fd\u0131rmalarda n\u0259z\u0259r sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bu t\u0259dqiqatlar \u0259sas etibaril\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259ki S\u0259f\u0259vi d&ouml;vr&uuml;n\u0259 aid Baba Samit pirinin v\u0259 Bekta\u015fil\u0259r\u0259 m\u0259nsublu\u011fu g&uuml;man edil\u0259n dig\u0259r abid\u0259l\u0259rin epiqrafik kitab\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259saslanmaqdad\u0131rlar . M&ouml;vzu il\u0259 \u0259laq\u0259dar qaynaqlar\u0131n bilgil\u0259rin\u0259 m&uuml;raci\u0259t edilm\u0259si bu istiqam\u0259td\u0259ki bo\u015fluqlar\u0131 tamamlama\u011fa k&ouml;m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nS\u0259f\u0259vi &ndash; Bekta\u015fi m&uuml;nasib\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda m\u0259lumat ver\u0259n m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n biri, anonim az\u0259rbaycanl\u0131 m&uuml;\u0259llif t\u0259r\u0259find\u0259n h. 1086 \/ m. 1675-76-c\u0131 ild\u0259 farsca q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f &ldquo;Tarixi-al\u0259marayi-\u015eah \u0130smay\u0131l&rdquo; (&ldquo;\u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n d&uuml;nyan\u0131 b\u0259z\u0259y\u0259n tarixi&rdquo;) v\u0259 ya &ldquo;Tarixi-al\u0259marayi-S\u0259f\u0259vi&rdquo; (&ldquo;S\u0259f\u0259vinin d&uuml;nyan\u0131 b\u0259z\u0259y\u0259n tarixi&rdquo;) \u0259s\u0259ridir. Bu \u0259s\u0259r XVI y&uuml;zilliyin ilk r&uuml;b&uuml;nd\u0259 T&uuml;rkiy\u0259d\u0259ki \u018fl\u0259vi v\u0259 Bekta\u015fi camaatlar\u0131n\u0131n S\u0259f\u0259vil\u0259r d&ouml;vl\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 i\u015f\u0131q tutan nadir m\u0259x\u0259zl\u0259rd\u0259n biridir . Tarix&ccedil;i yaz\u0131b: &ldquo;Al\u0259mara&rdquo;n\u0131n m\u0259tnind\u0259n ayd\u0131n olur ki, Az\u0259rbaycanda S\u0259f\u0259vi d&ouml;vl\u0259tinin qurulmas\u0131 Osmanl\u0131 torpaqlar\u0131nda \u018fhli-Beyt t\u0259r\u0259fdar\u0131 olan sufil\u0259r aras\u0131nda b&ouml;y&uuml;k sevinc\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. Bu qaynaqda Osmanl\u0131 &ouml;lk\u0259sind\u0259 d\u0259rin n&uuml;fuza sahib olan Bekta\u015fi t\u0259riq\u0259tin\u0259 m\u0259nsub b\u0259zi d\u0259d\u0259l\u0259rin S\u0259f\u0259vi d&ouml;vl\u0259ti il\u0259 gizli t\u0259maslar\u0131na dair q\u0131sa, lakin &ouml;n\u0259mli m\u0259lumatlar verilmi\u015fdir. Bu faktlar, 1501-ci ild\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n Az\u0259rbaycan s\u0259lt\u0259n\u0259tinin taxt\u0131na \u0259yl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n d\u0259rhal sonra \u0130stanbuldak\u0131 Bekta\u015fi liderl\u0259rind\u0259n olan D\u0259d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259din onunla \u0259laq\u0259 yaratma\u011fa &ccedil;al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya &ccedil;\u0131xar\u0131r&quot;.<br \/>\nAMEA M.F&uuml;zuli ad\u0131na \u018flyazmalar \u0130nstitutunun b&ouml;y&uuml;k elmi i\u015f&ccedil;isi Namiq Musal\u0131 yaz\u0131b ki, anonim m&uuml;\u0259llif bu hekay\u0259y\u0259 D\u0259d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259din \u015f\u0259xsiyy\u0259tini t\u0259rifl\u0259m\u0259kl\u0259 ba\u015flay\u0131r: &ldquo;Deyirl\u0259r ki, Q&uuml;st\u0259ntiniyy\u0259 (\u0130stanbul) \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 D\u0259d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d adl\u0131 bir d\u0259rvi\u015f vard\u0131 v\u0259 o, Hac\u0131 Bekta\u015f V\u0259linin m&uuml;ridl\u0259rind\u0259n idi. Haqq yolunda &ccedil;oxlu \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259km\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n &uuml;r\u0259yinin aynas\u0131n\u0131 el\u0259 safla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 ki, &ouml;z m\u0259rif\u0259t nuru say\u0259sind\u0259 sirr \u0259hlinin &uuml;r\u0259yind\u0259ki sirl\u0259ri pak &ccedil;e\u015fm\u0259 &uuml;z\u0259rind\u0259ki l\u0259p\u0259 kimi m&uuml;\u015fahid\u0259 ed\u0259 bilirdi. Onun xidm\u0259tind\u0259 t\u0259xmin\u0259n iki-&uuml;&ccedil; min m&uuml;rid vard\u0131&rdquo;. M\u0259nb\u0259d\u0259n anla\u015f\u0131l\u0131r ki, D\u0259d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n iqtidara ke&ccedil;\u0259c\u0259yini &ouml;nc\u0259d\u0259n m&uuml;jd\u0259l\u0259mi\u015f v\u0259 bu hadis\u0259nin ba\u015f tutmas\u0131ndan d\u0259rhal sonra &ouml;z&uuml;n&uuml;n D\u0259d\u0259 H\u0259s\u0259n adl\u0131 bir m&uuml;ridini \u015fah\u0131n yan\u0131na g&ouml;nd\u0259rmi\u015f, yeni qurulmu\u015f S\u0259f\u0259vi d&ouml;vl\u0259ti il\u0259 gizli m&uuml;nasib\u0259tl\u0259r yaratm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nK\u0259beyi-m&uuml;\u0259zz\u0259m\u0259 ziyar\u0259tin\u0259 getm\u0259k ist\u0259y\u0259n D\u0259d\u0259 H\u0259s\u0259n &ouml;z m&uuml;r\u015fidinin h&uuml;zuruna g\u0259l\u0259r\u0259k, ondan izin ist\u0259mi\u015f v\u0259 D\u0259d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d ona icaz\u0259 ver\u0259r\u0259k, M\u0259kk\u0259 ziyar\u0259tinin ard\u0131ndan \u0130raqdan ke&ccedil;m\u0259kl\u0259 T\u0259briz\u0259 getm\u0259sini \u0259mr etmi\u015fdi: &ldquo;\u0130zin verir\u0259m. Amma ziyar\u0259tin bitdikd\u0259n sonra \u018ft\u0259bati-Aliyata (imamlar\u0131n \u0130raqdak\u0131 m\u0259zarlar\u0131na &ndash; N.M.) yollanarsan v\u0259 oradan da s\u0259lt\u0259n\u0259t m\u0259rk\u0259zi olan T\u0259briz\u0259 ged\u0259rs\u0259n&rdquo;. Daha sonra D\u0259d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d &ouml;z m&uuml;ridin\u0259 t\u0259miz v\u0259 pak soydan g\u0259l\u0259n b&ouml;y&uuml;k bir q\u0259hr\u0259man\u0131n, y\u0259ni \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n z&uuml;hur ed\u0259r\u0259k T\u0259brizd\u0259 pad\u015fahl\u0131q taxt\u0131na oturmas\u0131n\u0131n, orada sikk\u0259 z\u0259rb etdirm\u0259sinin v\u0259 x&uuml;tb\u0259 oxutmas\u0131n\u0131n x\u0259b\u0259rini vermi\u015f v\u0259 D\u0259d\u0259 H\u0259s\u0259nd\u0259n &ouml;z salamlar\u0131n\u0131 \u015eah \u0130smay\u0131la yetirm\u0259sini ist\u0259mi\u015f, u\u011fur g\u0259tirm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n \u015faha b\u0259zi ki&ccedil;ik h\u0259diyy\u0259l\u0259r g&ouml;nd\u0259rmi\u015fdi: &ldquo;O h&ouml;kmdar\u0131n h&uuml;zuruna gedib bizim salamlar\u0131m\u0131z\u0131 ona &ccedil;atd\u0131rarsan. Bu \u0259bl\u0259\u011fi (ba\u015f geyimin\u0259 vurulan b\u0259z\u0259k &ndash; N.M.) ona ver\u0259rs\u0259n ki, tac\u0131n\u0131n &uuml;z\u0259rin\u0259 ba\u011flas\u0131n v\u0259 bu z\u0131nq\u0131rovu da ver\u0259rs\u0259n ki, sava\u015f g&uuml;n&uuml;nd\u0259 at\u0131n\u0131n boynuna taxs\u0131n&rdquo;.<br \/>\nAnonim m&uuml;\u0259llif D\u0259d\u0259 H\u0259s\u0259nin &ccedil;\u0259tin s\u0259yah\u0259tini v\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131lla g&ouml;r&uuml;\u015f&uuml;b m&uuml;r\u015fidinin h\u0259diyy\u0259l\u0259rini ona &ccedil;atd\u0131rmas\u0131n\u0131 r\u0259vay\u0259t t\u0259rzind\u0259 \u015f\u0259rh edir. O, D\u0259d\u0259 H\u0259s\u0259nin g\u0259ldiyi zaman \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n &ldquo;ba\u015f\u0131na q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ngli tac (q\u0131z\u0131lba\u015f tac\u0131 &ndash; N.M.) qoymu\u015f, t\u0259xmin\u0259n on d&ouml;rd ya\u015fl\u0131, \u015fabal\u0131d\u0131 sa&ccedil;l\u0131, qo&ccedil; bax\u0131\u015fl\u0131 bir cavan&rdquo; oldu\u011funu qeyd etmi\u015fdir.<br \/>\nBic\u0259n adl\u0131 bir tarix&ccedil;i t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g&uuml;man edil\u0259n &ldquo;Cahang&uuml;\u015fayi-xaqan&rdquo; (&ldquo;Xaqan\u0131n d&uuml;nyan\u0131 tutmas\u0131&rdquo;) adl\u0131 dig\u0259r bir S\u0259f\u0259vi qayna\u011f\u0131nda da D\u0259d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259din \u015eah \u0130smay\u0131lla m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hs edilmi\u015f v\u0259 D\u0259d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259din &ldquo;Rumeli sufil\u0259rind\u0259n v\u0259 d\u0259rvi\u015fl\u0259rind\u0259n&rdquo; oldu\u011fu g&ouml;st\u0259rilmi\u015fdir. Bu m\u0259nb\u0259d\u0259 onun T\u0259kk\u0259 elind\u0259ki q\u0131z\u0131lba\u015f lideri \u015eahqulu Baba il\u0259 ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu v\u0259 T\u0259briz\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n &ouml;z&uuml;n&uuml;n s\u0259f\u0259r ed\u0259r\u0259k, \u015eah \u0130smay\u0131la h\u0259diyy\u0259l\u0259ri &ouml;z \u0259ll\u0259ri il\u0259 t\u0259qdim etdiyi yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nTarix&ccedil;inin s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, iki S\u0259f\u0259vi qayna\u011f\u0131nda a\u015fkarlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu m&uuml;h&uuml;m m\u0259lumatlar XVI \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 yaln\u0131z \u015e\u0259rqi v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Anadolu b&ouml;lg\u0259l\u0259rind\u0259 deyil, h\u0259tta \u0130stanbulda v\u0259 Rumelid\u0259 d\u0259 S\u0259f\u0259vi t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n oldu\u011funu ortaya &ccedil;\u0131xar\u0131r. S\u0259f\u0259vi m\u0259nb\u0259l\u0259rinin bu y&ouml;nd\u0259ki faktlar\u0131 dig\u0259r qaynaqlarla da t\u0259sdiq olunur. M\u0259s\u0259l\u0259n, XVI \u0259sr\u0259 aid anonim bir yunan qayna\u011f\u0131nda \u0130stanbulda \u015eah \u0130smay\u0131l t\u0259r\u0259fdar\u0131 olan ail\u0259l\u0259rin say\u0131n\u0131n 200-\u0259 &ccedil;atd\u0131\u011f\u0131 qeyd edilmi\u015fdir &nbsp;Maraql\u0131d\u0131r ki, &ldquo;Al\u0259mara&rdquo;da Bekta\u015fil\u0259rin Osmanl\u0131 d&ouml;vl\u0259ti il\u0259 d\u0259 yax\u015f\u0131 m&uuml;nasib\u0259tl\u0259r\u0259 malik oldu\u011fu \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r: &ldquo;Sultan Bay\u0259zid (II Bay\u0259zid ) &#8230; h\u0259r hans\u0131 bir Allah adam\u0131n\u0131n m\u0259zar\u0131n\u0131n oldu\u011fu t&uuml;rb\u0259 v\u0259 ziyar\u0259tgahlara n\u0259zir olaraq \u0259nb\u0259r qoxulu \u015famlar, q\u0131z\u0131llar v\u0259 q\u0259ndill\u0259r g&ouml;nd\u0259rirdi. &Ouml;z&uuml; Hac\u0131 Bekta\u015f V\u0259linin t\u0259ky\u0259sin\u0259 ziyar\u0259t\u0259 ged\u0259rdi, oraya &ccedil;oxlu n\u0259zir aparard\u0131 v\u0259 onun m&uuml;ridl\u0259rin\u0259 n\u0259vazi\u015f g&ouml;st\u0259r\u0259rdi&rdquo;. Eyni m\u0259nb\u0259d\u0259 Bekta\u015fil\u0259rin h\u0259m S\u0259f\u0259vil\u0259r, h\u0259m d\u0259 Osmanl\u0131larla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q i&ccedil;ind\u0259 olmas\u0131na dair m\u0259lumatlar\u0131n yer almas\u0131 ilk bax\u0131\u015fdan uy\u011funsuzluq kimi g&ouml;r&uuml;ns\u0259 d\u0259, \u0259slind\u0259, tarixi ger&ccedil;\u0259klikl\u0259ri ehtiva etm\u0259kd\u0259dir. XVI \u0259srin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda Bekta\u015fi t\u0259riq\u0259ti &ldquo;yol &ouml;vlad\u0131&rdquo; kimi tan\u0131nan Baba\u011fan qoluna v\u0259 &ldquo;bel &ouml;vlad\u0131&rdquo; adlanan &Ccedil;\u0259l\u0259bil\u0259r qoluna ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Osmanl\u0131 d&ouml;vl\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n Hac\u0131 Bekta\u015f d\u0259rgah\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 g\u0259tiril\u0259n v\u0259 Baba\u011fan qolunun t\u0259msil&ccedil;isi olan Bal\u0131m Sultan\u0131n \u0259sas v\u0259zif\u0259si Bekta\u015fil\u0259rin S\u0259f\u0259vi t\u0259bli\u011fat\u0131n\u0131n t\u0259siri alt\u0131na d&uuml;\u015fm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq idi. Bel\u0259likl\u0259, Baba\u011fan qoluna ba\u011fl\u0131 olan Bekta\u015fil\u0259r Osmanl\u0131 d&ouml;vl\u0259ti il\u0259 yax\u015f\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259 malik olduqlar\u0131 halda, ist\u0259r &Ccedil;\u0259l\u0259bil\u0259r qoluna m\u0259nsub, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 m&uuml;st\u0259qil Bekta\u015fi ocaqlar\u0131na aid olan icmalar \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n &ouml;nd\u0259rliyind\u0259ki S\u0259f\u0259vi h\u0259r\u0259kat\u0131na simpatiya b\u0259sl\u0259yirdil\u0259r. Bekta\u015fi t\u0259riq\u0259tinin idar\u0259sini Baba\u011fan qoluna ver\u0259n Sultan II Bay\u0259zid onlar\u0131n Soluca Qara &Ouml;y&uuml;kd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n d\u0259rgah\u0131n\u0131 t\u0259mir etdirmi\u015f, oran\u0131 z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015f v\u0259 bu t\u0259riq\u0259tin r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 qeyri-\u0259n\u0259n\u0259vi islamiyy\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131na sahib olan k&uuml;tl\u0259l\u0259ri m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259tin n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda toplama\u011f\u0131 v\u0259 onlar\u0131 y&ouml;nl\u0259ndirm\u0259yi h\u0259val\u0259 etmi\u015fdi.<br \/>\nAMEA M.F&uuml;zuli ad\u0131na \u018flyazmalar \u0130nstitutunun b&ouml;y&uuml;k elmi i\u015f&ccedil;isi Namiq Musal\u0131 yaz\u0131b ki, bu faktlara \u0259saslanaraq, bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rik ki, \u015eah \u0130smay\u0131la salamlar\u0131n\u0131 v\u0259 t\u0259brikl\u0259rini &ccedil;atd\u0131ran D\u0259d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d v\u0259 ona ba\u011fl\u0131 Bekta\u015fi icmas\u0131 Osmanl\u0131ya d\u0259st\u0259k ver\u0259n Baba\u011fan qoluna deyil, &Ccedil;\u0259l\u0259bil\u0259r\u0259 v\u0259 ya m&uuml;st\u0259qil Bekta\u015fi ocaqlar\u0131ndan birin\u0259 m\u0259nsub olmu\u015flar. Bu qruplar\u0131n S\u0259f\u0259vil\u0259rl\u0259 t\u0259maslar\u0131 sonrak\u0131 d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 d\u0259 davam etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp;\u015eah \u0130smay\u0131l maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi hakimiyy\u0259ti birl\u0259\u015fdir\u0259n b&ouml;y&uuml;k \u015f\u0259xsiyy\u0259t idi XVI y&uuml;zilliyin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda I \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n ba\u015f&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan S\u0259f\u0259vil\u0259r d&ouml;vl\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131 b&uuml;t&uuml;n Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rq regionunun ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-35645","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35645","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35645"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35645\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35645"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35645"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35645"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}