{"id":266452,"date":"2026-11-11T07:41:24","date_gmt":"2026-11-11T03:41:24","guid":{"rendered":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=266452"},"modified":"2026-11-11T00:09:15","modified_gmt":"2026-11-10T20:09:15","slug":"gun-isigi-demensiya-riskini-azalda-bil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=266452","title":{"rendered":"G\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131 demensiya riskini azalda bil\u0259r"},"content":{"rendered":"<p><strong>T\u0259miz havada adi g\u0259zinti beyin \u00fc\u00e7\u00fcn ilk bax\u0131\u015fda g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fcnd\u0259n daha faydal\u0131 ola bil\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az bildirir ki, yeni t\u0259dqiqat g\u00f6st\u0259rib ki, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131nda olmaq demensiya riskinin azalmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259lidir. Aliml\u0259r k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r vaxt ke\u00e7irm\u0259yin m\u0259sl\u0259h\u0259t oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r, nevroloq is\u0259 t\u0259bii i\u015f\u0131\u011f\u0131n beyin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn niy\u0259 vacib oldu\u011funu izah edib. Bu bar\u0259d\u0259 Prevention yaz\u0131r.<br \/>\n<strong>Beyin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131 laz\u0131md\u0131r<\/strong><br \/>\nGeneral Psychiatry jurnal\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f t\u0259dqiqatda m\u00fc\u015fahid\u0259nin \u0259vv\u0259lind\u0259 demensiyas\u0131 olmayan 87 577 n\u0259f\u0259r i\u015ftirak edib. Aliml\u0259r bir h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259 onlar\u0131n g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131na m\u0259ruz qalmas\u0131n\u0131 bil\u0259kl\u0259rd\u0259 tax\u0131lan cihazlarla \u00f6l\u00e7\u00fcb, sonra is\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n sa\u011flaml\u0131q v\u0259ziyy\u0259tini t\u0259xmin\u0259n s\u0259kkiz il izl\u0259yibl\u0259r.<br \/>\nN\u0259tic\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rdi: h\u0259r g\u00fcn \u0259n az\u0131 42 d\u0259qiq\u0259 parlaq g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131 alan insanlarda demensiya riski bel\u0259 i\u015f\u0131qda daha az vaxt ke\u00e7ir\u0259nl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 t\u0259xmin\u0259n 17% a\u015fa\u011f\u0131 olub. Bu \u0259laq\u0259 fiziki f\u0259aliyy\u0259t, qidalanma, piyl\u0259nm\u0259 v\u0259 \u00fcr\u0259k-damar sisteminin v\u0259ziyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nd\u0131qdan sonra da qal\u0131b.<br \/>\nNevroloq Devid Perlmutter izah edib ki, i\u015f\u0131q insan\u0131n daxili bioloji saat\u0131na t\u0259sir edir. T\u0259bii i\u015f\u0131q g\u00f6z\u00fcn torlu qi\u015fas\u0131na d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 sirkadian ritml\u0259rin, yuxu v\u0259 oyaql\u0131q d\u00f6vrl\u0259rinin, hormonal prosesl\u0259rin v\u0259 madd\u0259l\u0259r m\u00fcbadil\u0259sinin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k edir.<br \/>\nD\u00fczg\u00fcn qurulmu\u015f bioloji saat daha keyfiyy\u0259tli yuxuya \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Beyin m\u0259hz istirah\u0259t zaman\u0131 yenil\u0259nm\u0259 prosesl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irir v\u0259 madd\u0259l\u0259r m\u00fcbadil\u0259si m\u0259hsullar\u0131ndan t\u0259mizl\u0259nir. Bu mexanizml\u0259rin pozulmas\u0131 koqnitiv sa\u011flaml\u0131\u011fa m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<br \/>\n<strong>Daha \u00e7ox t\u0259bii i\u015f\u0131\u011f\u0131 nec\u0259 almaq olar<\/strong><br \/>\nM\u00fct\u0259x\u0259ssis g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131nda olma\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259lik rejimin bir hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evirm\u0259yi m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr. S\u0259h\u0259r saatlar\u0131nda \u00e7\u00f6l\u0259 \u00e7\u0131xmaq x\u00fcsusil\u0259 faydal\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnki bu, daxili bioloji saat\u0131 sinxronla\u015fd\u0131rma\u011fa k\u00f6m\u0259k edir.<br \/>\nH\u0259m\u00e7inin bunlar\u0131 etm\u0259k t\u00f6vsiy\u0259 olunur:<br \/>\ng\u00fcn\u00fcn i\u015f\u0131ql\u0131 vaxt\u0131nda t\u0259miz havada g\u0259zm\u0259k;<br \/>\ni\u015f zaman\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 q\u0131sa fasil\u0259l\u0259r etm\u0259k;<br \/>\np\u0259rd\u0259l\u0259ri tez-tez a\u00e7\u0131b ev\u0259 t\u0259bii i\u015f\u0131q buraxmaq;<br \/>\ng\u0259zintil\u0259ri m\u00fclayim fiziki f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259k.<br \/>\nEyni zamanda h\u0259kim qeyd edir: 42 d\u0259qiq\u0259 demensiyadan qorunma\u011f\u0131 t\u0259min ed\u0259n sehrli h\u0259dd deyil. T\u0259dqiqat i\u015f\u0131qlanma il\u0259 x\u0259st\u0259lik riski aras\u0131nda \u0259laq\u0259 a\u015fkar edib, lakin birba\u015fa s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut etm\u0259yib. Bundan ba\u015fqa, h\u0259ddind\u0259n art\u0131q ultrab\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi \u015f\u00fcalanmadan \u00e7\u0259kinm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<br \/>\nBeyin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn kompleks yana\u015fma vacibdir: balansl\u0131 qidalanma, m\u00fcnt\u0259z\u0259m h\u0259r\u0259k\u0259t, tam yuxu, yax\u0131nlarla \u00fcnsiyy\u0259t v\u0259 siqareti t\u0259rgitm\u0259k.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u0259miz havada adi g\u0259zinti beyin \u00fc\u00e7\u00fcn ilk bax\u0131\u015fda g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fcnd\u0259n daha faydal\u0131 ola bil\u0259r. Ucnoqta.az bildirir ki, yeni t\u0259dqiqat g\u00f6st\u0259rib ki, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131nda olmaq demensiya riskinin azalmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259lidir.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":266453,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-266452","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/266452","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=266452"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/266452\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/266453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=266452"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=266452"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=266452"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}