{"id":265786,"date":"2026-11-04T06:41:07","date_gmt":"2026-11-04T02:41:07","guid":{"rendered":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=265786"},"modified":"2026-11-04T00:09:18","modified_gmt":"2026-11-03T20:09:18","slug":"olum-riskini-azaltmaq-ucun-hansi-sur%c9%99tl%c9%99-yerim%c9%99k-lazimdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=265786","title":{"rendered":"\u00d6l\u00fcm riskini azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 yerim\u0259k laz\u0131md\u0131r?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Yeni ara\u015fd\u0131rma g\u00f6st\u0259rib ki, insan\u0131n yerim\u0259 s\u00fcr\u0259ti \u2014 ist\u0259r klinik \u015f\u0259raitd\u0259 apar\u0131lan test zaman\u0131, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda \u2014 b\u00fct\u00fcn s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n \u00f6l\u00fcm riskini proqnozla\u015fd\u0131rma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<\/strong><br \/>\n<strong>T\u0259dqiqatda yerim\u0259 s\u00fcr\u0259tini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259yin iki \u00fcsulu m\u00fcqayis\u0259 edilib: klinik \u015f\u0259raitd\u0259 q\u0131sa m\u0259saf\u0259y\u0259 yerim\u0259 testi v\u0259 bil\u0259y\u0259 tax\u0131lan cihaz vasit\u0259sil\u0259 g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda add\u0131m tezliyinin \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259si.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, ara\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 \u201cHealthline\u201d m\u0259lumat yay\u0131b.<br \/>\nM\u0259lum olub ki, h\u0259r iki g\u00f6st\u0259rici \u2014 yerim\u0259 s\u00fcr\u0259ti v\u0259 add\u0131m tezliyi \u2014 \u00f6l\u00fcm riski il\u0259 \u0259laq\u0259lidir v\u0259 proqnozla\u015fd\u0131rma bax\u0131m\u0131ndan ox\u015far imkanlara malikdir.<br \/>\nOktyabr\u0131n 23-d\u0259 \u201cJAMA Network Open\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan n\u0259tic\u0259l\u0259r h\u0259kiml\u0259r\u0259 v\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lara m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259raitl\u0259rd\u0259 sa\u011flaml\u0131q riskl\u0259rini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha uy\u011fun \u00fcsul se\u00e7m\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<br \/>\n<strong>Klinik \u015f\u0259raitd\u0259 v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda yerim\u0259nin m\u00fcqayis\u0259si<\/strong><br \/>\nAra\u015fd\u0131rmada 4067 n\u0259f\u0259r i\u015ftirak edib. Onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti ki\u015fil\u0259r olub, i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n orta ya\u015f\u0131 t\u0259xmin\u0259n 69 t\u0259\u015fkil edib. Qad\u0131nlar \u00fcmumi i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n t\u0259xmin\u0259n \u00fc\u00e7d\u0259 birini t\u0259\u015fkil edib.<br \/>\nM\u0259lumatlar 2012-ci ilin yanvar\u0131ndan 2013-c\u00fc ilin dekabr\u0131nad\u0259k toplan\u0131b. \u0130\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n sonrak\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259si is\u0259 2024-c\u00fc ilin avqustunad\u0259k davam edib.<br \/>\nKlinik \u015f\u0259raitd\u0259 yerim\u0259 s\u00fcr\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015ftirak\u00e7\u0131lar standart testd\u0259n ke\u00e7ibl\u0259r. Onlardan uzunlu\u011fu 2,44 metr olan ni\u015fanlanm\u0131\u015f m\u0259saf\u0259ni adi yerim\u0259 templ\u0259ri il\u0259 q\u0259t etm\u0259k t\u0259l\u0259b olunub. Test \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 t\u0259krarlan\u0131b v\u0259 t\u0259hlil zaman\u0131 orta s\u00fcr\u0259t g\u00f6st\u0259ricisi (saniy\u0259d\u0259 metr) \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Ad\u0259t\u0259n \u0259sa il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n i\u015ftirak\u00e7\u0131lara test zaman\u0131 da ondan istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 icaz\u0259 verilib.<br \/>\nG\u00fcnd\u0259lik \u015f\u0259raitd\u0259 yerim\u0259ni qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015ftirak\u00e7\u0131lar doqquz g\u00fcn ard\u0131c\u0131l olaraq bil\u0259kl\u0259rind\u0259 GENEActiv akselerometri da\u015f\u0131y\u0131blar. Cihaz h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri y\u00fcks\u0259k tezlikl\u0259 qeyd\u0259 al\u0131b, x\u00fcsusi proqram t\u0259minat\u0131 is\u0259 yerim\u0259 intervallar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k add\u0131mlar\u0131n say\u0131n\u0131 hesablay\u0131b.<br \/>\nBu m\u0259lumatlar \u0259sas\u0131nda yerim\u0259 tempinin iki \u0259sas g\u00f6st\u0259ricisi m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib:<br \/>\n\u2022 Median add\u0131m tempi: yerim\u0259 zaman\u0131 d\u0259qiq\u0259d\u0259 at\u0131lan add\u0131mlar\u0131n orta g\u00f6st\u0259ricisi;<br \/>\n\u2022 95-ci persentil \u00fczr\u0259 add\u0131m tempi: daha s\u00fcr\u0259tli yerim\u0259ni g\u00f6st\u0259r\u0259n y\u00fcks\u0259k g\u00f6st\u0259rici.<br \/>\nBundan \u0259lav\u0259, i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n g\u00fcn \u0259rzind\u0259 atd\u0131qlar\u0131 orta add\u0131m say\u0131 hesablan\u0131b.<br \/>\nT\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u00f6l\u00fcm riskin\u0259 t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259n dig\u0259r amill\u0259r bar\u0259d\u0259 d\u0259 m\u0259lumat toplay\u0131blar. Bunlara ya\u015f, cins, t\u0259hsil, irqi v\u0259 etnik m\u0259nsubiyy\u0259t, ail\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti, siqaret v\u0259 alkoqol istifad\u0259si, qidalanma, b\u0259d\u0259n k\u00fctl\u0259si indeksi (BK\u0130), y\u00fcks\u0259k qan t\u0259zyiqi v\u0259 xroniki x\u0259st\u0259likl\u0259r daxil olub.<br \/>\nM\u00fc\u015fahid\u0259 m\u00fcdd\u0259tind\u0259 ba\u015f ver\u0259n \u00f6l\u00fcm hallar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn milli \u00f6l\u00fcm reyestrl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 edilib.<br \/>\nDaha sonra dig\u0259r risk amill\u0259ri d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla yerim\u0259 s\u00fcr\u0259ti v\u0259 add\u0131m tezliyi il\u0259 \u00f6l\u00fcm riski aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259ni qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn statistik t\u0259hlill\u0259r apar\u0131l\u0131b. Modell\u0259r\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 he\u00e7 bir d\u00fcz\u0259li\u015f edilm\u0259yib, daha sonra sosial-demoqrafik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r, h\u0259yat t\u0259rzi v\u0259 sa\u011flaml\u0131q v\u0259ziyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131b.<br \/>\nT\u0259dqiqatda ki\u015fil\u0259r v\u0259 qad\u0131nlar aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rql\u0259r d\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. N\u0259tic\u0259l\u0259rin etibarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yoxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 t\u0259hlill\u0259r apar\u0131l\u0131b: erk\u0259n \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmadan hesablamalar t\u0259krarlan\u0131b, m\u00fcxt\u0259lif ya\u015f v\u0259 sa\u011flaml\u0131q qruplar\u0131 m\u00fcqayis\u0259 edilib, h\u0259m\u00e7inin add\u0131m tezliyinin f\u0259rqli m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259 \u00fcsullar\u0131 yoxlan\u0131l\u0131b.<br \/>\nDaha s\u00fcr\u0259tli yerim\u0259 \u00f6l\u00fcm riskini 23 faiz azald\u0131r<br \/>\nT\u0259xmin\u0259n 12 il davam ed\u0259n m\u00fc\u015fahid\u0259 m\u00fcdd\u0259tind\u0259 739 i\u015ftirak\u00e7\u0131 v\u0259fat edib.<br \/>\nKlinik \u015f\u0259raitd\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n orta yerim\u0259 s\u00fcr\u0259ti saniy\u0259d\u0259 1,2 metr olub. G\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda median add\u0131m tezliyi d\u0259qiq\u0259d\u0259 t\u0259xmin\u0259n 75 add\u0131m, 95-ci persentil \u00fczr\u0259 g\u00f6st\u0259rici is\u0259 112 add\u0131m t\u0259\u015fkil edib.<br \/>\nAra\u015fd\u0131rma klinik \u015f\u0259raitd\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259n yerim\u0259 s\u00fcr\u0259ti il\u0259 g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda qeyd\u0259 al\u0131nan add\u0131m tezliyi aras\u0131nda z\u0259if korrelyasiya oldu\u011funu \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131b. Bu is\u0259 h\u0259min iki g\u00f6st\u0259ricinin yerim\u0259 davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n eyni x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini tam \u0259ks etdirm\u0259diyini g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\nBununla bel\u0259, h\u0259r iki g\u00f6st\u0259rici ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda \u00f6l\u00fcm riskinin a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilib.<br \/>\nYa\u015f, cins, h\u0259yat t\u0259rzi v\u0259 sa\u011flaml\u0131q v\u0259ziyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nd\u0131qdan sonra m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib ki, klinik \u015f\u0259raitd\u0259 yerim\u0259 s\u00fcr\u0259tinin h\u0259r bir standart art\u0131m\u0131 \u00f6l\u00fcm riskinin 23 faiz azalmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259lidir.<br \/>\nOx\u015far \u015f\u0259kild\u0259, g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda median add\u0131m tezliyinin daha y\u00fcks\u0259k olmas\u0131 \u00f6l\u00fcm riskinin 17 faiz, 95-ci persentil \u00fczr\u0259 add\u0131m tezliyinin artmas\u0131 is\u0259 18 faiz a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilib.<br \/>\nBu g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin \u00f6l\u00fcm riskini n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259qiq proqnozla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259rk\u0259n m\u0259lum olub ki, onlar\u0131n h\u0259r biri ayr\u0131l\u0131qda yaln\u0131z orta s\u0259viyy\u0259d\u0259 proqnozla\u015fd\u0131rma imkan\u0131na malikdir.<br \/>\nDig\u0259r m\u0259lum risk amill\u0259rinin daxil edildiyi model\u0259 klinik yerim\u0259 s\u00fcr\u0259tinin \u0259lav\u0259 olunmas\u0131 \u00f6l\u00fcm riskinin proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131b. G\u00fcnd\u0259lik \u015f\u0259raitd\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nan add\u0131m tezliyinin \u0259lav\u0259 edilm\u0259si d\u0259 proqnozla\u015fd\u0131rman\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131b. Lakin bu t\u0259sir klinik yerim\u0259 s\u00fcr\u0259tinin \u0259lav\u0259 edilm\u0259sinin n\u0259tic\u0259si il\u0259 eyni s\u0259viyy\u0259d\u0259 olub.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yeni ara\u015fd\u0131rma g\u00f6st\u0259rib ki, insan\u0131n yerim\u0259 s\u00fcr\u0259ti \u2014 ist\u0259r klinik \u015f\u0259raitd\u0259 apar\u0131lan test zaman\u0131, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda \u2014 b\u00fct\u00fcn s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n \u00f6l\u00fcm riskini proqnozla\u015fd\u0131rma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r. T\u0259dqiqatda yerim\u0259 s\u00fcr\u0259tini&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":265787,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-265786","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/265786","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=265786"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/265786\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/265787"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=265786"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=265786"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=265786"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}