{"id":258533,"date":"2026-09-14T10:04:56","date_gmt":"2026-09-14T06:04:56","guid":{"rendered":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=258533"},"modified":"2026-09-14T00:45:56","modified_gmt":"2026-09-13T20:45:56","slug":"insana-%c9%99slind%c9%99-hansi-daha-yaxindir-pisik-yoxsa-it","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=258533","title":{"rendered":"\u0130nsana \u0259slind\u0259 hans\u0131 daha yax\u0131nd\u0131r \u2013 pi\u015fik, yoxsa it?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Pi\u015fik v\u0259 it sahibl\u0259ri aras\u0131nda uzun ill\u0259rdir davam ed\u0259n m\u00fcbahis\u0259y\u0259 indi daha maraql\u0131 bir sual \u0259lav\u0259 etm\u0259k olar: bu iki heyvandan hans\u0131 genetik bax\u0131mdan insana daha yax\u0131nd\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, cavab is\u0259 m\u00fcqayis\u0259nin nec\u0259 apar\u0131lmas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Genetik kodda ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin say\u0131na g\u00f6r\u0259 pi\u015fik v\u0259 it insana t\u0259xmin\u0259n eyni m\u0259saf\u0259d\u0259dir. Lakin genl\u0259rin xromosomlarda yerl\u0259\u015fm\u0259 ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nd\u0131qda n\u0259tic\u0259 d\u0259yi\u015fir \u2013 bu halda pi\u015fik insana daha yax\u0131n hesab olunur.<br \/>\nT\u0259kam\u00fcl bax\u0131m\u0131ndan n\u0259tic\u0259 he\u00e7-he\u00e7\u0259dir<br \/>\nMilyonlarla il \u0259rzind\u0259 genetik kodda ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri m\u00fcqayis\u0259 etdikd\u0259 pi\u015fik v\u0259 itin insanla t\u0259xmin\u0259n eyni s\u0259viyy\u0259d\u0259 uzaq qohum oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<br \/>\nH\u0259r iki n\u00f6v insanla ortaq \u0259cdaddan \u00e7ox q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 ayr\u0131l\u0131b v\u0259 bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 genetik f\u0259rql\u0259r toplay\u0131b.<br \/>\nLakin DNT-nin yaln\u0131z \u201ch\u0259rfl\u0259rini\u201d m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k kifay\u0259t deyil. Genl\u0259rin xromosomlarda hans\u0131 ard\u0131c\u0131ll\u0131qla yerl\u0259\u015fm\u0259si d\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<br \/>\n\u018fsas f\u0259rq xromosomlardad\u0131r<br \/>\nGenetik material\u0131 kitabxanadak\u0131 kitablara b\u0259nz\u0259tm\u0259k olar. T\u0259kc\u0259 kitablar\u0131n hans\u0131 oldu\u011funu bilm\u0259k yox, onlar\u0131n r\u0259fl\u0259rd\u0259 hans\u0131 ard\u0131c\u0131ll\u0131qla yerl\u0259\u015fdiyini d\u0259 bilm\u0259k vacibdir.<br \/>\nM\u00fcasir itl\u0259rin \u0259cdadlar\u0131nda genomun m\u00fcxt\u0259lif hiss\u0259l\u0259ri zaman \u0259rzind\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 yer d\u0259yi\u015fdirib. Genetik material\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 hiss\u0259l\u0259ri bir xromosomdan dig\u0259rin\u0259 ke\u00e7ib v\u0259 \u00fcmumi qurulu\u015f d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 yenid\u0259n t\u0259\u015fkil olunub.<br \/>\nPi\u015fikl\u0259rd\u0259 is\u0259 genl\u0259rin xromosomlardak\u0131 ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 insan genomundak\u0131 d\u00fcz\u00fcl\u00fc\u015f\u0259 daha \u00e7ox b\u0259nz\u0259yir.<br \/>\nBu g\u00f6st\u0259riciy\u0259 \u0259sas\u0259n, pi\u015fiyin genom qurulu\u015fu itl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 insana t\u0259xmin\u0259n iki d\u0259f\u0259 daha yax\u0131n hesab edilir.<br \/>\nAliml\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 b\u0259zi heyvanlarda genetik d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin v\u0259 xromosomdaxili yenid\u0259n d\u00fcz\u00fclm\u0259l\u0259rin niy\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli ba\u015f verdiyini tam izah ed\u0259 bilmirl\u0259r.<br \/>\nPi\u015fikl\u0259r tibb \u00fc\u00e7\u00fcn niy\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir?<br \/>\nGenl\u0259rin xromosomlarda yerl\u0259\u015fm\u0259 qaydas\u0131 onlar\u0131n nec\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259sin\u0259, y\u0259ni hans\u0131 genl\u0259rin n\u0259 vaxt aktivl\u0259\u015fib v\u0259 ya \u201cs\u00f6nd\u00fcy\u00fcn\u0259\u201d t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nBu s\u0259b\u0259bd\u0259n pi\u015fikl\u0259rin genom qurulu\u015funun insan genomuna yax\u0131n olmas\u0131 onlar\u0131 b\u0259zi x\u0259st\u0259likl\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn maraql\u0131 model\u0259 \u00e7evir\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nM\u0259s\u0259l\u0259n, polikistik b\u00f6yr\u0259k x\u0259st\u0259liyi h\u0259m insanlarda, h\u0259m d\u0259 pi\u015fikl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Buna g\u00f6r\u0259 pi\u015fikl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 insan x\u0259st\u0259likl\u0259rinin mexanizml\u0259rinin daha yax\u015f\u0131 anla\u015f\u0131lmas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nX\u0259r\u00e7\u0259ngl\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar da maraql\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r ortaya qoyub. Pi\u015fikl\u0259rd\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ngl\u0259 \u0259laq\u0259li b\u0259zi genl\u0259rin insanlardak\u0131 analoqlar\u0131 il\u0259 diqq\u0259t\u00e7\u0259k\u0259n ox\u015farl\u0131qlar g\u00f6st\u0259rdiyi m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib.<br \/>\nB\u0259s itl\u0259r niy\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 vacibdir?<br \/>\nBu, itl\u0259rin elmi t\u0259dqiqatlardak\u0131 rolunu he\u00e7 d\u0259 azaltm\u0131r. \u018fksin\u0259, itl\u0259r uzun ill\u0259rdir m\u00fcxt\u0259lif x\u0259st\u0259likl\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 geni\u015f istifad\u0259 olunur.<br \/>\nOnlar\u0131n Altsheymer x\u0259st\u0259liyi, epilepsiya, \u00fcr\u0259k v\u0259 g\u00f6z x\u0259st\u0259likl\u0259ri kimi probleml\u0259rin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm model oldu\u011fu m\u0259lumdur.<br \/>\nBundan \u0259lav\u0259, itl\u0259rd\u0259 insanlarda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan bir s\u0131ra genetik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin ox\u015far formalar\u0131 da m\u00f6vcuddur.<br \/>\nN\u0259tic\u0259: pi\u015fik bir add\u0131m \u00f6nd\u0259dir?<br \/>\n\u018fg\u0259r m\u00fcqayis\u0259 t\u0259kam\u00fcl bax\u0131m\u0131ndan genetik d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin say\u0131na g\u00f6r\u0259 apar\u0131l\u0131rsa, pi\u015fikl\u0259 it aras\u0131nda ciddi f\u0259rq yoxdur \u2013 n\u0259tic\u0259 dem\u0259k olar ki, he\u00e7-he\u00e7\u0259dir.<br \/>\nAmma genl\u0259rin xromosomlarda yerl\u0259\u015fm\u0259 ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nd\u0131qda pi\u015fik insana daha yax\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<br \/>\nY\u0259ni m\u00fcbahis\u0259nin cavab\u0131 bel\u0259dir: genomun \u201ch\u0259rfl\u0259rin\u0259\u201d g\u00f6r\u0259 pi\u015fik v\u0259 it t\u0259xmin\u0259n b\u0259rab\u0259rdir, genomun \u201cqurulu\u015funa\u201d g\u00f6r\u0259 is\u0259 pi\u015fik \u00fcst\u00fcnl\u00fck qazan\u0131r.<br \/>\nBu x\u00fcsusiyy\u0259t g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 pi\u015fikl\u0259rin insan x\u0259st\u0259likl\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 aliml\u0259rin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcnd\u0259n daha \u0259h\u0259miyy\u0259tli model\u0259 \u00e7evrilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pi\u015fik v\u0259 it sahibl\u0259ri aras\u0131nda uzun ill\u0259rdir davam ed\u0259n m\u00fcbahis\u0259y\u0259 indi daha maraql\u0131 bir sual \u0259lav\u0259 etm\u0259k olar: bu iki heyvandan hans\u0131 genetik bax\u0131mdan insana daha yax\u0131nd\u0131r? Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":258534,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-258533","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/258533","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=258533"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/258533\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/258534"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=258533"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=258533"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=258533"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}