{"id":256842,"date":"2026-09-02T07:02:37","date_gmt":"2026-09-02T03:02:37","guid":{"rendered":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=256842"},"modified":"2026-09-02T00:09:56","modified_gmt":"2026-09-01T20:09:56","slug":"q%c9%99dim-misir-haqqinda-bildikl%c9%99rimizin-coxu-yanlisdir-6-m%c9%99shur-mif","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=256842","title":{"rendered":"Q\u0259dim Misir haqq\u0131nda bildikl\u0259rimizin \u00e7oxu yanl\u0131\u015fd\u0131r: <span style=\"color:red;\">6 m\u0259\u015fhur mif <\/span>"},"content":{"rendered":"<p><strong>Q\u0259dim Misir haqq\u0131nda \u00e7ox \u015fey bilirik, amma buna baxmayaraq, he\u00e7 vaxt ba\u015f verm\u0259mi\u015f hadis\u0259l\u0259r\u0259 dair fikirl\u0259r\u0259 inanmaqda davam edirik.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az bildirir ki, Misir piramidalar\u0131n\u0131 qam\u00e7\u0131 alt\u0131nda qullar tikm\u0259yib, Sfinksin burnunu Napoleon qopartmay\u0131b, g\u0259nc firon Tutanhamonu is\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtimalla he\u00e7 kim \u00f6ld\u00fcrm\u0259yib.<\/p>\n<p>Piramidalar\u0131 qullar deyil, azad i\u015f\u00e7il\u0259r tikib<br \/>\nQam\u00e7\u0131 z\u0259rb\u0259l\u0259ri alt\u0131nda n\u0259h\u0259ng da\u015f bloklar\u0131 da\u015f\u0131yan minl\u0259rl\u0259 qul obraz\u0131n\u0131 biz\u0259 \u0259sas\u0259n populyar m\u0259d\u0259niyy\u0259t b\u0259x\u015f edib. Bu fikrin yay\u0131lmas\u0131nda tarix elminin \u201catas\u0131\u201d adland\u0131r\u0131lan q\u0259dim yunan tarix\u00e7isi Herodotun yaz\u0131lar\u0131 da rol oynay\u0131b. Lakin burada yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lma m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Herodot 100 min misirlinin m\u0259cburi \u0259m\u0259y\u0259 c\u0259lb edildiyini yazsa da, konkret olaraq yol tikintisind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131, piramidalar\u0131n tikintisind\u0259n yox.<\/p>\n<p>M\u00fcasir arxeoloqlar qullar versiyas\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259mirl\u0259r. Misir\u015f\u00fcnas Mark Lenner Qizada apard\u0131\u011f\u0131 uzunm\u00fcdd\u0259tli qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 b\u00fct\u00f6v bir f\u0259hl\u0259 t\u0259b\u0259q\u0259sinin izl\u0259rini a\u015fkar edib. \u0130nsanlar briqadirin n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda tikinti briqadalar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Onlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259ri olub v\u0259 yax\u015f\u0131 qidalan\u0131rd\u0131lar. Lennerin tap\u0131nt\u0131lar\u0131 aras\u0131nda cavan \u00f6k\u00fczl\u0259rin s\u00fcm\u00fckl\u0259ri d\u0259 var ki, bu da keyfiyy\u0259tli mal \u0259ti il\u0259 qidaland\u0131qlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Harvard t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 Corc Raysner briqadalar\u0131n adlar\u0131n\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 qraffitil\u0259r d\u0259 a\u015fkar edib. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cXufunun dostlar\u0131\u201d v\u0259 \u201cMenkouran\u0131n s\u0259rxo\u015flar\u0131\u201d kimi adlara rast g\u0259linir.<br \/>\n\u018fn ciddi s\u00fcbutlardan biri d\u0259fn yerl\u0259ridir. \u00d6l\u0259n in\u015faat\u00e7\u0131lar \u0259\u015fyalar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 fironlar\u0131n piramidalar\u0131n\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, m\u00fcq\u0259dd\u0259s say\u0131lan \u0259razid\u0259 d\u0259fn edilirdil\u0259r. Qullar\u0131n bel\u0259 bir \u0259razid\u0259 d\u0259fn olunmas\u0131na icaz\u0259 verilm\u0259si is\u0259 inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr.<\/p>\n<p>Sfinksin burnunu Napoleon qopartmay\u0131b<\/p>\n<p>Sfinks Misirin \u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f simvollar\u0131ndan biridir. \u018fh\u0259ngda\u015f\u0131 qayas\u0131ndan yonulmu\u015f n\u0259h\u0259ng abid\u0259nin uzunlu\u011fu t\u0259xmin\u0259n 73, h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc is\u0259 20 metrdir. Lakin onun burnu yoxdur.<br \/>\n\u018ffsan\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, Napoleon 1798-ci ild\u0259 Misir y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc zaman\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 Sfinks\u0259 top at\u0259\u015fi a\u00e7ma\u011f\u0131 \u0259mr edib. Lakin bu hekay\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259 uy\u011fun deyil.<\/p>\n<p>Danimarkal\u0131 s\u0259yyah Frederik Lui Nordenin 1737-ci il\u0259 aid r\u0259smind\u0259 Sfinks art\u0131q burunsuz t\u0259svir olunub. Bu is\u0259 Napoleonun Misir\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259n 60 ild\u0259n \u00e7ox \u0259vv\u0259l ba\u015f verib.<br \/>\n\u018fn geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f versiyaya g\u00f6r\u0259, Sfinksin burnunu XIV \u0259srd\u0259 sufi M\u0259h\u0259mm\u0259d Saim \u0259d-D\u0259hr qopar\u0131b. Onun yerli k\u0259ndlil\u0259rin da\u015fq\u0131nlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn Sfinks\u0259 qurbanlar verm\u0259sind\u0259n naraz\u0131 oldu\u011fu bildirilir. Onun buna g\u00f6r\u0259 edam edildiyi ehtimal olunur, lakin d\u0259qiq m\u0259lumat yoxdur.<\/p>\n<p>Sfinksin h\u0259mi\u015f\u0259 qumun \u00fcst\u00fcnd\u0259 oldu\u011fu da mifdir. Abid\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t dem\u0259k olar ki, tamamil\u0259 qumun alt\u0131nda qal\u0131b. Onun tam \u015f\u0259kild\u0259 qaz\u0131l\u0131b \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 yaln\u0131z 1930-cu ill\u0259rd\u0259 arxeoloq S\u0259lim H\u0259s\u0259nin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilib.<\/p>\n<p>Tutanhamonu he\u00e7 kim \u00f6ld\u00fcrm\u0259yib<br \/>\nTutanhamon eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l XIV \u0259srd\u0259, c\u0259mi doqquz ya\u015f\u0131nda taxta \u00e7\u0131x\u0131b. O, m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7il\u0259rinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 \u00f6lk\u0259ni idar\u0259 edib v\u0259 19 ya\u015f\u0131nda v\u0259fat edib. Onun m\u0259zar\u0131 1922-ci ild\u0259 britaniyal\u0131 arxeoloq Hovard Karter t\u0259r\u0259find\u0259n a\u015fkarlan\u0131b. Bundan sonra fironun \u201cl\u0259n\u0259ti\u201d haqq\u0131nda \u00e7oxsayl\u0131 \u0259fsan\u0259l\u0259r yaran\u0131b.<br \/>\nOnun \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc versiyas\u0131 1968-ci ild\u0259 rentgen m\u00fcayin\u0259si zaman\u0131 k\u0259ll\u0259sind\u0259 s\u00fcm\u00fck fraqmentl\u0259rinin a\u015fkarlanmas\u0131ndan sonra yay\u0131l\u0131b. Ehtimallar aras\u0131nda ba\u015f\u0131na z\u0259rb\u0259, d\u00f6y\u00fc\u015f arabas\u0131ndan y\u0131x\u0131lma v\u0259 siyasi r\u0259qibl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259 d\u0259 olub.<br \/>\nLakin Tutanhamonun q\u0259tl\u0259 yetirildiyi elmi \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sdiql\u0259nm\u0259yib. 2005-ci ild\u0259 apar\u0131lan m\u00fcayin\u0259l\u0259r k\u0259ll\u0259d\u0259ki z\u0259d\u0259l\u0259rin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rib. Bunlar ya Karterin mumiyan\u0131 a\u00e7mas\u0131, ya da balzamla\u015fd\u0131rma zaman\u0131 beynin \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ola bil\u0259r.<br \/>\nSonrak\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar Tutanhamonun malyariyadan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kdiyini v\u0259 y\u0131x\u0131lma n\u0259tic\u0259sind\u0259 bud s\u00fcm\u00fcy\u00fcn\u00fc s\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rib. Aya\u011f\u0131ndak\u0131 z\u0259d\u0259nin infeksiyaya, daha sonra is\u0259 qanqrenaya s\u0259b\u0259b olmas\u0131 onun \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri ola bil\u0259r. Bununla bel\u0259, aliml\u0259r aras\u0131nda fironun \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn d\u0259qiq s\u0259b\u0259bi il\u0259 ba\u011fl\u0131 yekdil fikir yoxdur.<br \/>\nMumiyala\u015fd\u0131rma yaln\u0131z fironlar \u00fc\u00e7\u00fcn deyildi<br \/>\nQ\u0131z\u0131l sarkofaqlar v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b mumiyala\u015fd\u0131rma \u00fcsullar\u0131n\u0131n yaln\u0131z fironlara v\u0259 zad\u0259ganlara aid oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. \u018fslind\u0259 is\u0259 mumiyala\u015fd\u0131rma daha geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nTutanhamonun d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 mumiyala\u015fd\u0131rma kifay\u0259t q\u0259d\u0259r geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f xidm\u0259t\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. Proses t\u0259xmin\u0259n 70 g\u00fcn davam edirdi. B\u0259d\u0259nin haz\u0131rlanmas\u0131na t\u0259xmin\u0259n 35 g\u00fcn, sar\u011f\u0131lanmas\u0131na is\u0259 daha 35 g\u00fcn s\u0259rf olunurdu.<br \/>\nDaxili orqanlar \u00e7\u0131xar\u0131laraq x\u00fcsusi qablara yerl\u0259\u015fdirilir, b\u0259d\u0259n is\u0259 natron adl\u0131 duz vasit\u0259sil\u0259 susuzla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Daha sonra c\u0259s\u0259d bitki m\u0259n\u015f\u0259li balzamla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 madd\u0259l\u0259rl\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015f k\u0259tan sar\u011f\u0131larla sar\u0131n\u0131rd\u0131.<br \/>\nB\u0259s zad\u0259ganlar\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc n\u0259d\u0259 idi? \u018fsas\u0259n \u00fcr\u0259yin qorunmas\u0131nda. Misirlil\u0259r \u00fcr\u0259yin axir\u0259t h\u0259yat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn vacib oldu\u011funa inan\u0131rd\u0131lar. Mumiyala\u015fd\u0131rma ustalar\u0131n\u0131n \u00fcr\u0259yi nec\u0259 qorudu\u011fu is\u0259 pe\u015f\u0259 sirri hesab olunurdu.<br \/>\nQ\u0259birl\u0259r \u00f6l\u00fcmc\u00fcl t\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 dolu olmay\u0131b<br \/>\n\u201c\u0130ndiana Cons\u201d v\u0259 \u201cLara Kroft\u201d filml\u0259ri say\u0259sind\u0259 q\u0259dim m\u0259zarlara daxil olan h\u0259r add\u0131mda n\u0259h\u0259ng da\u015flar\u0131n d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yin\u0259 v\u0259 ya ba\u015fqa \u00f6l\u00fcmc\u00fcl t\u0259l\u0259l\u0259rin i\u015f\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131r\u0131q.<br \/>\n\u018fslind\u0259 is\u0259 arxeoloqlar Misir piramidalar\u0131nda dem\u0259k olar ki, he\u00e7 vaxt bel\u0259 t\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fmay\u0131blar. Misirlil\u0259rin q\u0259birl\u0259rd\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b t\u0259l\u0259l\u0259r qurdu\u011funa dair ciddi s\u00fcbut yoxdur.<br \/>\nM\u0259rhumlar\u0131n m\u0259zarlar\u0131n\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015fqa \u00fcsullardan istifad\u0259 olunurdu. Giri\u015fl\u0259r n\u0259h\u0259ng v\u0259 dem\u0259k olar ki, h\u0259r\u0259k\u0259t etdirilm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn olmayan da\u015f l\u00f6vh\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011flan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Maraql\u0131d\u0131r ki, m\u0259zarlar\u0131 qar\u0259t ed\u0259nl\u0259r \u00e7ox vaxt el\u0259 h\u0259min tikintid\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n insanlar olurdu. Onlar m\u0259zarlar\u0131n qurulu\u015funu yax\u015f\u0131 bildikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn i\u00e7\u0259rid\u0259 rahat h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259 bilirdil\u0259r.<br \/>\nHeroqlifl\u0259r q\u0259dim \u201cemojil\u0259r\u201d deyil<br \/>\nHeroqlifl\u0259ri emojil\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k maraql\u0131 s\u0259sl\u0259ns\u0259 d\u0259, tam do\u011fru deyil. Ev t\u0259sviri h\u0259r zaman \u201cev\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc ifad\u0259 etmirdi. Eyni i\u015far\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259si d\u0259 ifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259rdi.<br \/>\nMisirlil\u0259r heroqlifl\u0259rd\u0259n \u00fc\u00e7 formada istifad\u0259 edirdil\u0259r: b\u00fct\u00f6v s\u00f6zl\u0259ri ifad\u0259 ed\u0259n loqoqramlar, s\u0259sl\u0259ri ifad\u0259 ed\u0259n fonoqramlar v\u0259 s\u00f6z\u00fcn m\u0259nas\u0131n\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdir\u0259n determinativl\u0259r.<br \/>\nY\u0259ni heroqlif sistemi \u201c\u015f\u0259kil = s\u00f6z\u201d prinsipin\u0259 \u0259saslanm\u0131rd\u0131.<br \/>\nQ\u0259dim yunanlar v\u0259 romal\u0131lar uzun m\u00fcdd\u0259t heroqlifl\u0259rin yaln\u0131z simvolik m\u0259na da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Yaz\u0131n\u0131n sirrinin a\u00e7\u0131lmas\u0131nda 1799-cu ild\u0259 a\u015fkar edil\u0259n Rozetta da\u015f\u0131 m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131. Da\u015f\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 yunan dilind\u0259 d\u0259 m\u0259tnin olmas\u0131 heroqlifl\u0259rin oxunmas\u0131na imkan verdi.<br \/>\nMisirlil\u0259rin heroqlifl\u0259rd\u0259n \u0259lav\u0259 demotik yaz\u0131s\u0131 da vard\u0131. Bu, daha s\u00fcr\u0259tli yazma\u011fa imkan ver\u0259n, nisb\u0259t\u0259n sad\u0259l\u0259\u015fdirilmi\u015f v\u0259 kursiv yaz\u0131 formas\u0131 idi.<br \/>\nMisir yaz\u0131s\u0131n\u0131n daha bir \u00e7\u0259tinliyi is\u0259 saitl\u0259rin yaz\u0131lmamas\u0131 idi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u0259dim Misir haqq\u0131nda \u00e7ox \u015fey bilirik, amma buna baxmayaraq, he\u00e7 vaxt ba\u015f verm\u0259mi\u015f hadis\u0259l\u0259r\u0259 dair fikirl\u0259r\u0259 inanmaqda davam edirik. Ucnoqta.az bildirir ki, Misir piramidalar\u0131n\u0131 qam\u00e7\u0131 alt\u0131nda qullar tikm\u0259yib, Sfinksin burnunu&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":256843,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-256842","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/256842","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=256842"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/256842\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/256843"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=256842"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=256842"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=256842"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}