{"id":254640,"date":"2026-08-17T06:39:56","date_gmt":"2026-08-17T02:39:56","guid":{"rendered":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=254640"},"modified":"2026-08-17T00:10:52","modified_gmt":"2026-08-16T20:10:52","slug":"gun%c9%99s-yer-uzund%c9%99-h%c9%99yati-nec%c9%99-m%c9%99hv-ed%c9%99c%c9%99k","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=254640","title":{"rendered":"G\u00fcn\u0259\u015f Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 h\u0259yat\u0131 nec\u0259 m\u0259hv ed\u0259c\u0259k?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Aliml\u0259r Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 he\u00e7 bir bitkinin qalmayaca\u011f\u0131 vaxt\u0131 hesablay\u0131blar. Bu, n\u0259 y\u00fcz ild\u0259n, n\u0259 d\u0259 min ild\u0259n sonra ba\u015f ver\u0259c\u0259k.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, s\u00f6hb\u0259t milyardlarla ild\u0259n gedir, lakin d\u0259qiq tarix art\u0131q t\u0259xmin edilib. Maraql\u0131d\u0131r ki, buna s\u0259b\u0259b yaln\u0131z G\u00fcn\u0259\u015fin planeti h\u0259ddind\u0259n art\u0131q q\u0131zd\u0131rmas\u0131 olmayacaq. Mexanizm daha m\u00fcr\u0259kk\u0259b olacaq v\u0259 yaln\u0131z temperaturla ba\u011fl\u0131 olmayacaq.<\/p>\n<p>B\u0259s Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259ki b\u00fct\u00fcn bitkil\u0259rin m\u0259hvin\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq son amil n\u0259dir?<br \/>\nG\u00fcn\u0259\u015f Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 h\u0259yat\u0131 nec\u0259 m\u0259hv ed\u0259c\u0259k?<br \/>\nBitkil\u0259r planetimizd\u0259ki b\u00fct\u00fcn biok\u00fctl\u0259nin t\u0259xmin\u0259n 80 faizini t\u0259\u015fkil edir. Onlar\u0131n ya\u015famas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fc\u00e7 \u0259sas amil laz\u0131md\u0131r: G\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131, su v\u0259 karbon qaz\u0131. Lakin bu elementl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 balans \u0259b\u0259di davam etm\u0259y\u0259c\u0259k.<br \/>\nBlue Marble Space qeyri-kommersiya institutunun t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 uzaq g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 n\u0259z\u0259r salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fc\u00e7\u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc iqlim modeli haz\u0131rlay\u0131blar. Modeld\u0259 \u0259sas amil G\u00fcn\u0259\u015fin t\u0259dric\u0259n daha parlaq v\u0259 isti olmas\u0131d\u0131r. T\u0259xmin\u0259n 2 milyard ild\u0259n sonra G\u00fcn\u0259\u015fin parlaql\u0131\u011f\u0131 20 faiz artacaq v\u0259 bu, atmosferd\u0259 v\u0259 okeanlarda geri d\u00f6nm\u0259z d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq.<br \/>\nYer \u00fcz\u00fcnd\u0259 bitkil\u0259r nec\u0259 m\u0259hv olacaq?<br \/>\nBitkil\u0259rin m\u0259hv olmas\u0131n\u0131n konkret mexanizmi t\u0259bii karbon d\u00f6vran\u0131ndan as\u0131l\u0131 olacaq. T\u0259bi\u0259td\u0259 karbon qaz\u0131 daim atmosferd\u0259n okeanlara ke\u00e7ir, d\u0259niz dibind\u0259 s\u00fcxurlar \u015f\u0259klind\u0259 toplan\u0131r, daha sonra is\u0259 vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259l\u0259ri v\u0259 tektonik plit\u0259l\u0259rin h\u0259r\u0259k\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 yenid\u0259n atmosfer\u0259 qay\u0131d\u0131r.<br \/>\nAliml\u0259r bu d\u00f6vran\u0131n g\u00fccl\u00fc istil\u0259\u015fm\u0259y\u0259 nec\u0259 reaksiya ver\u0259c\u0259yini d\u0259qiq bilm\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn iki m\u00fcmk\u00fcn ssenarini hesablay\u0131blar.<br \/>\nG\u00fccl\u00fc a\u015f\u0131nma ssenarisind\u0259 planetd\u0259 temperatur nisb\u0259t\u0259n sabit qal\u0131r, lakin atmosferd\u0259 karbon qaz\u0131n\u0131n s\u0259viyy\u0259si kritik h\u0259dd\u0259 q\u0259d\u0259r azal\u0131r. Bel\u0259 \u015f\u0259raitd\u0259 bitkil\u0259rin fotosintez \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etdiyi \u0259sas xammal t\u00fck\u0259n\u0259c\u0259k v\u0259 onlar t\u0259xmin\u0259n 1,84 milyard ild\u0259n sonra m\u0259hv olacaqlar.<br \/>\nZ\u0259if a\u015f\u0131nma ssenarisind\u0259 is\u0259 karbon qaz\u0131n\u0131n konsentrasiyas\u0131 k\u0259skin azalm\u0131r, lakin planet s\u00fcr\u0259tl\u0259 isinm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Orta temperatur 65 d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131qda he\u00e7 bir quru bitkisi ya\u015faya bilm\u0259y\u0259c\u0259k. Bu hadis\u0259nin t\u0259xmin\u0259n 1,87 milyard ild\u0259n sonra ba\u015f ver\u0259c\u0259yi hesablan\u0131r.<br \/>\nJournal of Geophysical Research: Atmospheres jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan ara\u015fd\u0131rman\u0131n m\u00fc\u0259llifl\u0259ri m\u0259hz ikinci ssenarini Yer k\u00fcr\u0259sinin bitki \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn m\u00f6vcudlu\u011funun m\u00fcmk\u00fcn olan maksimum m\u00fcdd\u0259ti hesab edirl\u0259r. Bu d\u00f6vr planetin okeanlar\u0131n\u0131 buxarlanma n\u0259tic\u0259sind\u0259 tamamil\u0259 itirm\u0259y\u0259 ba\u015flayaca\u011f\u0131 vaxtla da \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 he\u00e7 bir bitkinin qalmayaca\u011f\u0131 vaxt\u0131 hesablay\u0131blar. Bu, n\u0259 y\u00fcz ild\u0259n, n\u0259 d\u0259 min ild\u0259n sonra ba\u015f ver\u0259c\u0259k. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, s\u00f6hb\u0259t milyardlarla ild\u0259n gedir, lakin d\u0259qiq&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":254641,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[42,111],"tags":[],"class_list":["post-254640","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hadise","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/254640","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=254640"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/254640\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/254641"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=254640"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=254640"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=254640"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}