{"id":253682,"date":"2026-08-10T08:01:01","date_gmt":"2026-08-10T04:01:01","guid":{"rendered":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=253682"},"modified":"2026-08-10T00:11:12","modified_gmt":"2026-08-09T20:11:12","slug":"beyin-butovlukd%c9%99-qocalmir-ilk-olaraq-hansi-qabiliyy%c9%99t-z%c9%99ifl%c9%99yir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=253682","title":{"rendered":"Beyin b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 qocalm\u0131r: ilk olaraq hans\u0131 qabiliyy\u0259t z\u0259ifl\u0259yir?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Beynimiz qa\u00e7\u0131lmaz olaraq qocal\u0131r. Ad\u0259t\u0259n hesab olunur ki, beynin qocalmas\u0131 a\u00e7arlar\u0131 hara qoydu\u011funuzu v\u0259 ya yeni qon\u015funun ad\u0131n\u0131 unutma\u011f\u0131n\u0131zla ba\u015flay\u0131r. \u018fslind\u0259 is\u0259 yadda\u015f ilk z\u0259ifl\u0259y\u0259n qabiliyy\u0259t deyil. Daha az n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpan ba\u015fqa bir qabiliyy\u0259t daha erk\u0259n z\u0259ifl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az bildirir ki, m\u0259hz bu qabiliyy\u0259t q\u0259rarlar\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r tez q\u0259bul etdiyimiz\u0259 v\u0259 yenilikl\u0259r\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00fcr\u0259tl\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131za t\u0259sir edir.<\/p>\n<p>Niy\u0259 beynin al\u0131n paylar\u0131 ilk qocalan hiss\u0259l\u0259rdir?<br \/>\nYa\u015fla ba\u011fl\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 konkret nahiy\u0259ni m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k laz\u0131m g\u0259ls\u0259, bu, prefrontal korteks olacaq. B\u00f6y\u00fck yar\u0131mk\u00fcr\u0259l\u0259rin \u00f6n hiss\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n bu sah\u0259 \u00e7ox vaxt beynin \u0259sas \u201cdispet\u00e7eri\u201d adland\u0131r\u0131l\u0131r. O, xatir\u0259l\u0259ri saxlam\u0131r, lakin n\u0259y\u0259 diqq\u0259t yetirm\u0259li oldu\u011fumuzu, hans\u0131 reaksiyan\u0131 cilovlamal\u0131 oldu\u011fumuzu v\u0259 v\u0259ziyy\u0259t d\u0259yi\u015fdikd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t plan\u0131n\u0131 nec\u0259 yenil\u0259m\u0259li oldu\u011fumuzu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>Psixoloqlar\u0131n apard\u0131\u011f\u0131 son icmalda qeyd olunur ki, beynin bu hiss\u0259l\u0259ri insanda dig\u0259r zonalardan daha gec formala\u015f\u0131r v\u0259 eyni zamanda ya\u015fla ba\u011fl\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 daha erk\u0259n h\u0259ssas olur. Al\u0131n paylar\u0131 dig\u0259r sah\u0259l\u0259r\u0259 nisb\u0259t\u0259n daha gec tam formala\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n neyron \u0259laq\u0259l\u0259ri ya\u015fla ba\u011fl\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 daha az davaml\u0131 olur. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 toplanm\u0131\u015f bilikl\u0259r deyil, m\u00fcxt\u0259lif tap\u015f\u0131r\u0131qlar aras\u0131nda s\u00fcr\u0259tl\u0259 ke\u00e7id etm\u0259k qabiliyy\u0259ti z\u0259ifl\u0259yir.<\/p>\n<p>Ya\u015fland\u0131qca daha yava\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck<br \/>\nBeynin qocalmas\u0131n\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259rk\u0259n \u00e7ox vaxt boz madd\u0259d\u0259ki h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259hv olmas\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcn\u0259 g\u0259lir. \u018fslind\u0259 normal qocalma prosesi f\u0259rqli g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Beynin \u201chesablama m\u0259rk\u0259zl\u0259ri\u201d f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirir, lakin m\u00fcxt\u0259lif beyin sah\u0259l\u0259rini birl\u0259\u015fdir\u0259n bioloji \u201ckabell\u0259r\u201d \u2013 a\u011f madd\u0259 daha \u00e7ox z\u0259r\u0259r g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<p>Sinir h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri b\u0259zi \u0259laq\u0259l\u0259rini itirir, onlar\u0131n \u00e7\u0131x\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 izolyasiya ed\u0259n mielin qat\u0131 is\u0259 z\u0259ifl\u0259yir. N\u0259tic\u0259d\u0259 sinir impulslar\u0131n\u0131n \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259 s\u00fcr\u0259ti azal\u0131r v\u0259 beynin m\u00fcxt\u0259lif hiss\u0259l\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tini sinxronla\u015fd\u0131rmas\u0131 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir. T\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fcd\u00fcr ki, bel\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin ilk \u0259lam\u0259tl\u0259ri art\u0131q 30\u201340 ya\u015flar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131xa bil\u0259r, baxmayaraq ki, beyin uzun m\u00fcdd\u0259t onlar\u0131 u\u011furla kompensasiya edir.<\/p>\n<p>G\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda bu, informasiyan\u0131n emal s\u00fcr\u0259tinin azalmas\u0131 kimi hiss olunur. Ya\u015fl\u0131 insan m\u00fcr\u0259kk\u0259b bank t\u0259tbiqini t\u0259l\u0259sm\u0259d\u0259n ona vaxt verildikd\u0259 \u00e7ox yax\u015f\u0131 \u00f6yr\u0259n\u0259 bil\u0259r. Lakin davaml\u0131 bildiri\u015f ax\u0131n\u0131 v\u0259 s\u0259s-k\u00fcy zaman\u0131 s\u0259hv ehtimal\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131r, \u00e7\u00fcnki sinir sisteminin cavab siqnal\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131rmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox vaxt t\u0259l\u0259b olunur.<\/p>\n<p>Ya\u015fland\u0131qca eyni anda bir ne\u00e7\u0259 i\u015fi g\u00f6rm\u0259k \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir<br \/>\nPrefrontal korteksin \u0259sas funksiyalar\u0131ndan biri i\u015f\u00e7i yadda\u015f\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259kdir. Bu, haz\u0131rda istifad\u0259 etdiyimiz m\u0259lumat\u0131 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 yadda saxlama\u011fa imkan ver\u0259n bir n\u00f6v \u201coperativ yadda\u015fd\u0131r\u201d. M\u0259s\u0259l\u0259n, uzun c\u00fcml\u0259nin sonunu oxuyark\u0259n \u0259vv\u0259lini yadda saxlamaq v\u0259 ya hesablamalar\u0131 zehind\u0259 aparmaq buna n\u00fcmun\u0259dir.<br \/>\n\u0130ll\u0259r ke\u00e7dikc\u0259 bu operativ yadda\u015f\u0131n h\u0259cmi azal\u0131r. \u0130nsan eyni anda bir ne\u00e7\u0259 fikri yadda saxlamaqda v\u0259 ya s\u00f6hb\u0259t zaman\u0131 q\u0259fil s\u00f6z\u00fcn\u00fcn k\u0259silm\u0259sind\u0259n sonra \u0259vv\u0259lki tap\u015f\u0131r\u0131\u011fa qay\u0131tmaqda daha \u00e7ox \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kir. Bundan \u0259lav\u0259, normal halda laz\u0131ms\u0131z m\u0259lumatlar\u0131 s\u00fczg\u0259cd\u0259n ke\u00e7irm\u0259li olan daxili filtr d\u0259 z\u0259ifl\u0259yir.<br \/>\nS\u0259s-k\u00fcyl\u00fc m\u0259kanda ya\u015fl\u0131 insan \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6hb\u0259ti izl\u0259m\u0259k t\u0259kc\u0259 e\u015fitm\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 problem deyil. Beyin arxa plandak\u0131 q\u0131c\u0131qland\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131 daha pis s\u00fczg\u0259cd\u0259n ke\u00e7irir v\u0259 h\u0259ms\u00f6hb\u0259tin s\u0259sini musiqi v\u0259 dig\u0259r insanlar\u0131n s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri il\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131r. Tan\u0131\u015f g\u00fcnd\u0259lik rejim\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259k d\u0259 bununla ba\u011fl\u0131d\u0131r: tan\u0131\u015f ssenari \u00fczr\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k h\u0259r d\u0259f\u0259 yeni plan qurmaqdan daha az enerji t\u0259l\u0259b edir.<br \/>\nBeynin qocalmas\u0131n\u0131 nec\u0259 yava\u015flatmaq olar?<br \/>\nYa\u015flanan beyin sad\u0259c\u0259 z\u0259ifl\u0259mir, h\u0259m d\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini yenid\u0259n qurur v\u0259 adi tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 sah\u0259l\u0259ri i\u015f\u0259 c\u0259lb edir. Bu qabiliyy\u0259t koqnitiv ehtiyat adlan\u0131r. Onu qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259kiml\u0259r v\u0259 \u00dcST-nin ekspertl\u0259ri m\u00f6c\u00fcz\u0259vi d\u0259rmanlar axtarmaq \u0259v\u0259zin\u0259 kompleks yana\u015fman\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edirl\u0259r.<br \/>\nSinir h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin qorunmas\u0131na h\u0259qiq\u0259t\u0259n k\u00f6m\u0259k ed\u0259nl\u0259r:<br \/>\nT\u0259zyiq v\u0259 qan \u015f\u0259k\u0259rin\u0259 n\u0259zar\u0259t. Ki\u00e7ik damarlar a\u011f madd\u0259ni qidaland\u0131r\u0131r. Y\u00fcks\u0259k t\u0259zyiq v\u0259 xolesterin s\u0259viyy\u0259si neyronlar aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259ri ya\u015flanma prosesind\u0259n daha s\u00fcr\u0259tl\u0259 z\u0259d\u0259l\u0259y\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nFiziki aktivlik. M\u00fcnt\u0259z\u0259m kardio m\u0259\u015fql\u0259ri qan d\u00f6vran\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 neyroplastikliyi stimulla\u015fd\u0131r\u0131r.<br \/>\nXoruldama v\u0259 yuxu apnesinin m\u00fcalic\u0259si. Yuxu zaman\u0131 n\u0259f\u0259sin dayanmas\u0131 oksigen \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olur v\u0259 bu, sinir h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi risk yarad\u0131r.<br \/>\nE\u015fitm\u0259 v\u0259 g\u00f6rm\u0259nin korreksiyas\u0131. \u0130nsan yax\u015f\u0131 e\u015fitm\u0259dikd\u0259 beyin s\u0259sl\u0259ri ay\u0131rd etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox enerji s\u0259rf edir v\u0259 diqq\u0259t resurslar\u0131 daha tez t\u00fck\u0259nir.<br \/>\nM\u00fcr\u0259kk\u0259b \u00f6yr\u0259nm\u0259. Yeni v\u0259 qeyri-adi bacar\u0131qlar\u0131n m\u0259nims\u0259nilm\u0259si h\u0259r g\u00fcn eyni tipli krossvordlar\u0131 h\u0259ll etm\u0259kd\u0259n daha faydal\u0131 ola bil\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Beynimiz qa\u00e7\u0131lmaz olaraq qocal\u0131r. Ad\u0259t\u0259n hesab olunur ki, beynin qocalmas\u0131 a\u00e7arlar\u0131 hara qoydu\u011funuzu v\u0259 ya yeni qon\u015funun ad\u0131n\u0131 unutma\u011f\u0131n\u0131zla ba\u015flay\u0131r. \u018fslind\u0259 is\u0259 yadda\u015f ilk z\u0259ifl\u0259y\u0259n qabiliyy\u0259t deyil. Daha az n\u0259z\u0259r\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":253683,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[222],"tags":[],"class_list":["post-253682","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglamliq"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/253682","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=253682"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/253682\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/253683"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=253682"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=253682"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=253682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}