{"id":253679,"date":"2026-08-10T07:35:56","date_gmt":"2026-08-10T03:35:56","guid":{"rendered":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=253679"},"modified":"2026-08-10T00:09:27","modified_gmt":"2026-08-09T20:09:27","slug":"dun%c9%99nki-cayi-icm%c9%99k-olarmi-d%c9%99ml%c9%99nmis-icki-n%c9%99-q%c9%99d%c9%99r-saxlanila-bil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=253679","title":{"rendered":"D\u00fcn\u0259nki \u00e7ay\u0131 i\u00e7m\u0259k olarm\u0131? D\u0259ml\u0259nmi\u015f i\u00e7ki n\u0259 q\u0259d\u0259r saxlan\u0131la bil\u0259r?"},"content":{"rendered":"<p><strong>S\u0259h\u0259r i\u015f\u0259 haz\u0131rla\u015fark\u0259n ad\u0259t\u0259n t\u0259z\u0259 \u00e7ay d\u0259ml\u0259mirik, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 d\u00fcn\u0259nd\u0259n qalan \u00e7ay varsa. Yaponlar \u00e7oxdan d\u0259ml\u0259nmi\u015f \u00e7ay\u0131 ilan z\u0259h\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edirl\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrinc\u0259 is\u0259 \u00e7ay d\u0259ml\u0259ndikd\u0259n sonra faydal\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini yaln\u0131z ilk 15 d\u0259qiq\u0259 \u0259rzind\u0259 qoruyur. Daha sonra \u00e7ay\u0131n t\u0259rkibind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f verir, yarpaqlarda m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq trakt\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259n \u00e7\u0259tin h\u0259ll olunan a\u015f\u0131lay\u0131c\u0131 v\u0259 azotlu birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r toplanma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Bu is\u0259 m\u0259d\u0259 \u015fir\u0259sinin h\u0259ddind\u0259n art\u0131q ifraz\u0131n\u0131 stimulla\u015fd\u0131ra bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u00c7ay\u0131 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259ml\u0259m\u0259k niy\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fclm\u00fcr?<br \/>\nBir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259ml\u0259n\u0259n \u00e7ay h\u0259r d\u0259ml\u0259m\u0259d\u0259 faydal\u0131 mikroelementl\u0259rinin bir hiss\u0259sini itirir. \u0130lk d\u0259ml\u0259m\u0259 \u00e7ay yarpaqlar\u0131ndak\u0131 faydal\u0131 madd\u0259l\u0259rin t\u0259xmin\u0259n 70%-ni \u00e7\u0131xar\u0131r, ikinci d\u0259ml\u0259m\u0259d\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici 30%-\u0259, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259ml\u0259m\u0259d\u0259 is\u0259 c\u0259mi 10%-\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr.<br \/>\nZ\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 v\u0259ziyy\u0259t \u0259ksin\u0259dir: h\u0259r d\u0259ml\u0259m\u0259d\u0259 onlar\u0131n miqdar\u0131 arta bil\u0259r. Faydal\u0131 madd\u0259l\u0259rin pay\u0131 azald\u0131qca arzuolunmaz birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rin nisb\u0259ti y\u00fcks\u0259lir.<\/p>\n<p>\u00c7ay\u0131n s\u0259thind\u0259 yaranan t\u0259b\u0259q\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259lidir?<br \/>\nBu, i\u00e7kinin a\u00e7\u0131q s\u0259thin\u0259 oksigenin t\u0259siri v\u0259 sonrak\u0131 oksidl\u0259\u015fm\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan oksidl\u0259\u015fm\u0259 t\u0259b\u0259q\u0259sidir. Bu t\u0259b\u0259q\u0259d\u0259 maqnezium, d\u0259mir, kalsium v\u0259 z\u00fclal molekullar\u0131 ola bil\u0259r. Eyni zamanda onun t\u0259rkibind\u0259 quanin, kofein v\u0259 teofillin d\u0259 m\u00f6vcud ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Havayla t\u0259mas zaman\u0131 \u00fczvi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r v\u0259 t\u0259b\u0259q\u0259d\u0259ki a\u015f\u0131lay\u0131c\u0131 madd\u0259l\u0259r oksidl\u0259\u015fir. M\u0259tn\u0259 g\u00f6r\u0259, bu proses patogen mikroorqanizml\u0259rin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli m\u00fchit yarada bil\u0259r. \u00c7ay\u0131n uzun m\u00fcdd\u0259t saxlan\u0131lmas\u0131 is\u0259 kif g\u00f6b\u0259l\u0259kl\u0259rinin yaranmas\u0131na \u015f\u0259rait yarada bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u00c7ay l\u0259k\u0259si v\u0259 ya \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcs\u00fc n\u0259 dem\u0259kdir?<br \/>\n\u00c7ay\u0131n fincan\u0131n divarlar\u0131nda yaratd\u0131\u011f\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259 i\u00e7kinin uzun m\u00fcdd\u0259t havada qalmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 deyil, b\u0259z\u0259n haz\u0131rland\u0131qdan bir-iki saat sonra da yarana bil\u0259r. Bel\u0259 t\u0259b\u0259q\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259libs\u0259, \u00e7ay\u0131 i\u00e7m\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 yenisini haz\u0131rlamaq daha m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur.<\/p>\n<p>D\u00fcn\u0259nki \u00e7ay t\u0259zyiqi art\u0131ra bil\u0259rmi?<br \/>\n\u00c7ay uzun m\u00fcdd\u0259t saxlan\u0131ld\u0131qda efir ya\u011flar\u0131 v\u0259 \u00e7ay polifenollar\u0131 oksidl\u0259\u015f\u0259, amin tur\u015fular\u0131 v\u0259 b\u0259zi vitaminl\u0259r is\u0259 par\u00e7alanma\u011fa ba\u015flaya bil\u0259r. Bununla yana\u015f\u0131, \u00e7ay\u0131n uzun m\u00fcdd\u0259t d\u0259ml\u0259nm\u0259si kofeinin t\u0259sirini daha n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpan ed\u0259 bil\u0259r. \u00c7ox t\u00fcnd v\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t saxlan\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ay b\u0259zi insanlarda narahatl\u0131q, \u00fcr\u0259kd\u00f6y\u00fcnm\u0259 v\u0259 qan t\u0259zyiqinin y\u00fcks\u0259lm\u0259si kimi t\u0259sirl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Soyuq \u00e7ay b\u00f6yr\u0259k da\u015flar\u0131na s\u0259b\u0259b olurmu?<br \/>\n\u0130sti havalarda i\u00e7il\u0259n soyuq \u00e7ayla ba\u011fl\u0131 da m\u00fcxt\u0259lif fikirl\u0259r m\u00f6vcuddur. M\u0259tn\u0259 g\u00f6r\u0259, soyuduqda \u00e7ayda oksalatlar\u0131n \u2013 oksalat tur\u015fusunun duzlar\u0131 v\u0259 efirl\u0259rinin \u2013 miqdar\u0131 arta bil\u0259r. Bu madd\u0259l\u0259r isti \u00e7ayda da m\u00f6vcuddur, lakin soyumu\u015f \u00e7ayda onlar\u0131n konsentrasiyas\u0131n\u0131n daha y\u00fcks\u0259k oldu\u011fu iddia edilir.<br \/>\nM\u0259tn m\u00fc\u0259llifl\u0259ri oksalatlar\u0131n b\u00f6yr\u0259k da\u015flar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259yini bildirirl\u0259r. Lakin bu m\u0259s\u0259l\u0259ni q\u0259ti tibbi fakt kimi q\u0259bul etm\u0259k d\u00fczg\u00fcn deyil.<\/p>\n<p>\u00c7ay\u0131 ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259ml\u0259m\u0259k olar?<br \/>\nD\u0259ml\u0259nmi\u015f \u00e7ay yarpa\u011f\u0131n\u0131n saxlanma m\u00fcdd\u0259ti q\u0131sa olsa da, b\u0259zi \u00e7ay n\u00f6vl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259ml\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu, \u00e7ay\u0131n fermentasiya \u00fcsulundan as\u0131l\u0131d\u0131r.<br \/>\nQara \u00e7ay t\u0259krar d\u0259ml\u0259nm\u0259y\u0259 daha az uy\u011fundur v\u0259 ad\u0259t\u0259n bir d\u0259f\u0259 d\u0259 yenid\u0259n d\u0259ml\u0259n\u0259 bil\u0259r. Ya\u015f\u0131l, a\u011f v\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7ay is\u0259 3\u20134 d\u0259f\u0259 d\u0259ml\u0259n\u0259 bil\u0259r. H\u0259r n\u00f6vb\u0259ti d\u0259ml\u0259m\u0259d\u0259 g\u00f6zl\u0259m\u0259 m\u00fcdd\u0259tini 1\u20132 d\u0259qiq\u0259 art\u0131rmaq t\u00f6vsiy\u0259 olunur. Ulong \u00e7ay\u0131n\u0131 is\u0259 daha \u00e7ox d\u0259f\u0259 d\u0259ml\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u0130st\u0259nil\u0259n halda d\u0259ml\u0259nmi\u015f \u00e7ay\u0131 uzun m\u00fcdd\u0259t otaq temperaturunda saxlamaq \u0259v\u0259zin\u0259, t\u0259hl\u00fck\u0259siz qida saxlama qaydalar\u0131na \u0259m\u0259l etm\u0259k v\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259li g\u00f6r\u00fcn\u0259n v\u0259 ya qoxusu d\u0259yi\u015f\u0259n \u00e7ay\u0131 i\u00e7m\u0259m\u0259k daha do\u011frudur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u0259h\u0259r i\u015f\u0259 haz\u0131rla\u015fark\u0259n ad\u0259t\u0259n t\u0259z\u0259 \u00e7ay d\u0259ml\u0259mirik, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 d\u00fcn\u0259nd\u0259n qalan \u00e7ay varsa. Yaponlar \u00e7oxdan d\u0259ml\u0259nmi\u015f \u00e7ay\u0131 ilan z\u0259h\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edirl\u0259r. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrinc\u0259 is\u0259 \u00e7ay&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":253680,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-253679","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/253679","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=253679"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/253679\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/253680"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=253679"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=253679"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=253679"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}