{"id":245677,"date":"2026-06-28T10:27:23","date_gmt":"2026-06-28T06:27:23","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=245677","title":{"rendered":"Milli M\u0259tbuat\u0131n banisi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin do\u011fum g\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p><strong>Bu g&uuml;n Az\u0259rbaycan milli m\u0259tbuat\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoyan, g&ouml;rk\u0259mli maarif&ccedil;i v\u0259 ictimai xadim H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin anadan olmas\u0131ndan 189 il &ouml;t&uuml;r.<\/strong><\/p>\n<p>1837-ci il iyunun 28-d\u0259 G&ouml;y&ccedil;ay q\u0259zas\u0131n\u0131n Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259 d&uuml;nyaya g&ouml;z a&ccedil;an H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi h\u0259l\u0259 g\u0259nc ya\u015flar\u0131ndan elm\u0259 v\u0259 maarif&ccedil;iliy\u0259 b&ouml;y&uuml;k maraq g&ouml;st\u0259rirdi. \u0130lk t\u0259hsilini mollaxanada alan Z\u0259rdabi sonradan \u015eamax\u0131da v\u0259 Tiflisd\u0259 oxumu\u015f, 1861-ci ild\u0259 is\u0259 Moskva Universitetinin t\u0259bi\u0259t-riyaziyyat fak&uuml;lt\u0259sin\u0259 q\u0259bul olunmu\u015fdu. Universiteti y&uuml;ks\u0259k n\u0259tic\u0259l\u0259rl\u0259 bitirdiyin\u0259 g&ouml;r\u0259 ona elmi f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirm\u0259k t\u0259klif edils\u0259 d\u0259, o, v\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131daraq xalq\u0131na xidm\u0259t etm\u0259yi se&ccedil;mi\u015fdi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycana d&ouml;nd&uuml;kd\u0259n sonra m&uuml;xt\u0259lif d&ouml;vl\u0259t qurumlar\u0131nda &ccedil;al\u0131\u015fan Z\u0259rdabi 1869-cu ild\u0259n Bak\u0131da m&uuml;\u0259llimlik f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u015flay\u0131b. Lakin onun \u0259sas m\u0259qs\u0259di yaln\u0131z d\u0259rs dem\u0259k deyil, xalq\u0131n maarifl\u0259nm\u0259si v\u0259 milli oyan\u0131\u015f\u0131na t&ouml;hf\u0259 verm\u0259k idi. M\u0259hz bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 o, m\u0259d\u0259ni-maarif i\u015fl\u0259rin\u0259, teatr\u0131n inki\u015faf\u0131na v\u0259 ictimai f\u0259aliyy\u0259t\u0259 geni\u015f yer ay\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi Az\u0259rbaycan milli teatr\u0131n\u0131n yaranmas\u0131nda da m&uuml;h&uuml;m rol oynay\u0131b. Onun t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;s&uuml; il\u0259 1873-c&uuml; ild\u0259 Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundovun &quot;Hac\u0131 Qara&quot; v\u0259 &quot;L\u0259nk\u0259ran xan\u0131n\u0131n v\u0259ziri&quot; \u0259s\u0259rl\u0259ri s\u0259hn\u0259y\u0259 qoyularaq pe\u015f\u0259kar milli teatr\u0131n t\u0259m\u0259li at\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Maarif&ccedil;i ziyal\u0131 hesab edirdi ki, c\u0259miyy\u0259tin inki\u015faf yolu elm v\u0259 t\u0259hsild\u0259n ke&ccedil;ir. O, m&uuml;\u0259lliml\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 d\u0259st\u0259k verir, qad\u0131nlar\u0131n t\u0259hsil almas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fviq edir, xalq\u0131n savadlanmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ard\u0131c\u0131l i\u015f apar\u0131rd\u0131. 1901-ci ild\u0259 Bak\u0131da az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0131zlar &uuml;&ccedil;&uuml;n ilk m\u0259kt\u0259bin a&ccedil;\u0131lmas\u0131na g&ouml;st\u0259rdiyi d\u0259st\u0259k onun maarif&ccedil;ilik f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259n m&uuml;h&uuml;m s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biri hesab olunur.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 \u0259n b&ouml;y&uuml;k xidm\u0259ti is\u0259 milli m\u0259tbuat\u0131n yarad\u0131lmas\u0131d\u0131r. O, ana dilind\u0259 q\u0259zet n\u0259\u015fr etm\u0259yin vacibliyini anlayaraq uzun v\u0259 &ccedil;\u0259tin m&uuml;bariz\u0259d\u0259n sonra 1875-ci il iyulun 22-d\u0259 &quot;\u018fkin&ccedil;i&quot; q\u0259zetini &ccedil;ap etdirm\u0259y\u0259 nail oldu. Bununla da Az\u0259rbaycan milli m\u0259tbuat\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 qoyuldu.<\/p>\n<p>C\u0259mi iki il f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259rm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, &quot;\u018fkin&ccedil;i&quot; xalq\u0131n maarifl\u0259nm\u0259si, milli &ouml;z&uuml;n&uuml;d\u0259rk hissinin formala\u015fmas\u0131 v\u0259 demokratik ideyalar\u0131n yay\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan b&ouml;y&uuml;k rol oynad\u0131. Sad\u0259 v\u0259 anla\u015f\u0131ql\u0131 dild\u0259 yaz\u0131lan q\u0259zet elm\u0259, t\u0259hsil\u0259, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr&uuml;fat\u0131na, \u0259d\u0259biyyata v\u0259 ictimai probleml\u0259r\u0259 dair yaz\u0131lar\u0131 il\u0259 oxucular\u0131n r\u0259\u011fb\u0259tini qazand\u0131. N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov, Seyid \u018fzim \u015eirvani, Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov kimi d&ouml;vr&uuml;n tan\u0131nm\u0131\u015f ziyal\u0131lar\u0131 da q\u0259zetin m&uuml;\u0259llifl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda yer al\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Lakin q\u0259zetd\u0259 s\u0259sl\u0259ndiril\u0259n m&uuml;t\u0259r\u0259qqi fikirl\u0259r &ccedil;ar hakimiyy\u0259tini narahat etdiyind\u0259n &quot;\u018fkin&ccedil;i&quot; 1877-ci ilin sentyabr\u0131nda f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131rma\u011fa m\u0259cbur oldu. Buna baxmayaraq, onun yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u0259kt\u0259b sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na g&uuml;cl&uuml; t\u0259sir g&ouml;st\u0259rdi.<\/p>\n<p>&quot;\u018fkin&ccedil;i&quot; ba\u011fland\u0131qdan sonra H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi do\u011fma k\u0259ndin\u0259 qay\u0131tsa da, ictimai v\u0259 elmi f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131rmad\u0131. O, &quot;Ziya&quot;, &quot;K\u0259\u015fk&uuml;l&quot;, &quot;Kaspi&quot;, &quot;Novoye obozreniye&quot; v\u0259 dig\u0259r m\u0259tbuat orqanlar\u0131nda elmi-publisistik m\u0259qal\u0259l\u0259rl\u0259 &ccedil;\u0131x\u0131\u015f edir, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr&uuml;fat\u0131, t\u0259hsil v\u0259 maarif&ccedil;ilik sah\u0259l\u0259rind\u0259 &ouml;z t&ouml;vsiy\u0259l\u0259rini b&ouml;l&uuml;\u015f&uuml;rd&uuml;.<\/p>\n<p>&Ouml;mr&uuml;n&uuml;n son ill\u0259rind\u0259 Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r Dumas\u0131n\u0131n maarif \u015f&ouml;b\u0259sind\u0259 &ccedil;al\u0131\u015fan Z\u0259rdabi m\u0259kt\u0259bl\u0259rin inki\u015faf\u0131na r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015f, 1906-c\u0131 ild\u0259 ke&ccedil;iril\u0259n Az\u0259rbaycan m&uuml;\u0259lliml\u0259rinin birinci qurultay\u0131nda f\u0259al i\u015ftirak etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>G\u0259rgin f\u0259aliyy\u0259ti onun sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na ciddi t\u0259sir g&ouml;st\u0259rmi\u015f, iflic x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulmu\u015f H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi 1907-ci il noyabr\u0131n 28-d\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir. Haz\u0131rda o, Bak\u0131da F\u0259xri xiyabanda d\u0259fn olunub.<\/p>\n<p>Bu g&uuml;n H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin ad\u0131 Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 yaln\u0131z ilk milli q\u0259zetin yarad\u0131c\u0131s\u0131 kimi deyil, h\u0259m d\u0259 maarif&ccedil;ilik ideyalar\u0131n\u0131n, milli oyan\u0131\u015f\u0131n v\u0259 s&ouml;z azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n simvolu kimi ya\u015fay\u0131r. Onun irsi Az\u0259rbaycan jurnalistikas\u0131n\u0131n v\u0259 milli d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259 tarixinin \u0259n qiym\u0259tli s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biri hesab edilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g&uuml;n Az\u0259rbaycan milli m\u0259tbuat\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoyan, g&ouml;rk\u0259mli maarif&ccedil;i v\u0259 ictimai xadim H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin anadan olmas\u0131ndan 189 il &ouml;t&uuml;r. 1837-ci il iyunun 28-d\u0259 G&ouml;y&ccedil;ay q\u0259zas\u0131n\u0131n Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259 d&uuml;nyaya g&ouml;z&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[96],"tags":[],"class_list":["post-245677","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-media-butun-xeberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/245677","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=245677"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/245677\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=245677"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=245677"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=245677"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}