{"id":244379,"date":"2026-06-01T06:19:59","date_gmt":"2026-06-01T02:19:59","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=244379","title":{"rendered":"A\u011f\u0131ll\u0131 oldu\u011funuzu nec\u0259 bilm\u0259li"},"content":{"rendered":"<p><strong>H\u0259r k\u0259s cahil adland\u0131r\u0131lmaqdan qorxur, ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 daha a\u011f\u0131ll\u0131 g&ouml;r&uuml;nm\u0259y\u0259 v\u0259 ya he&ccedil; olmasa daha a\u011f\u0131ll\u0131 g&ouml;r&uuml;nm\u0259y\u0259 &ccedil;al\u0131\u015f\u0131r.&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, amma kimins\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaln\u0131z bir \u0259lam\u0259tl\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n etm\u0259k m&uuml;mk&uuml;n deyil. B\u0259s elm a\u011f\u0131ll\u0131 insan\u0131 n\u0259 kimi t\u0259yin edir? \u0130nki\u015faf etmi\u015f zehnin \u0259lam\u0259tl\u0259ri varm\u0131?<\/p>\n<p><strong>\u0130nsan z\u0259kas\u0131n\u0131n iki n&ouml;v&uuml;<\/strong><br \/>\nAliml\u0259rin insan zehni qabiliyy\u0259tl\u0259rini nec\u0259 &ouml;yr\u0259ndiyin\u0259 baxsan\u0131z, tez bir zamanda onlar\u0131n z\u0259kan\u0131 iki n&ouml;v\u0259 b&ouml;ld&uuml;kl\u0259rini ba\u015fa d&uuml;\u015f&uuml;rs&uuml;n&uuml;z.<br \/>\nBirincisi yeni probleml\u0259ri h\u0259ll etm\u0259k v\u0259 qanunauy\u011funluqlar\u0131 g&ouml;rm\u0259k qabiliyy\u0259tidir. Elmd\u0259 buna maye z\u0259ka deyilir.<br \/>\n\u0130kincisi is\u0259 toplanm\u0131\u015f bilikl\u0259rdir: l&uuml;\u011f\u0259t, erudisiya, pe\u015f\u0259kar t\u0259cr&uuml;b\u0259. Aliml\u0259r bu c&uuml;r z\u0259kan\u0131 kristalla\u015fm\u0131\u015f z\u0259ka adland\u0131r\u0131rlar. Yeni anlay\u0131\u015flar\u0131 tez qavramaq qabiliyy\u0259ti<\/p>\n<p>Z\u0259kan\u0131n \u0259n g&uuml;cl&uuml; g&uuml;nd\u0259lik \u0259lam\u0259ti &ccedil;ox \u015fey bilm\u0259m\u0259k, tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 m&ouml;vzular\u0131 tez qavramaqd\u0131r. Yeni bir proqram, oyun, ba\u015fqas\u0131n\u0131n kodunu v\u0259 ya m&uuml;r\u0259kk\u0259b bir m\u0259qal\u0259 a&ccedil;m\u0131s\u0131n\u0131z v\u0259 \u0259sas m\u0259qamlar\u0131, qaydalar\u0131, t\u0259l\u0259l\u0259ri v\u0259 &uuml;mumil\u0259\u015fdiril\u0259 bil\u0259n \u015feyl\u0259ri tez bir zamanda anlam\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p>Davaml\u0131 z\u0259ka m\u0259hz budur. A\u011f\u0131ll\u0131 insan t\u0259limatlar\u0131 \u0259zb\u0259rl\u0259mir; ba\u015f ver\u0259nl\u0259rin zehni modelini qurur v\u0259 onu m&ouml;vcud bilikl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir. Eyni \u015feyi on d\u0259f\u0259 izah etm\u0259y\u0259 ehtiyac\u0131n\u0131z yoxdursa, bu yax\u015f\u0131 \u0259lam\u0259tdir. Sad\u0259c\u0259 prinsipi n&uuml;mayi\u015f etdirm\u0259k kifay\u0259tdir v\u0259 &ouml;z&uuml;n&uuml;z bunu anlayacaqs\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p><strong>\u0130nki\u015faf etmi\u015f i\u015f&ccedil;i yadda\u015f<\/strong><br \/>\n\u0130\u015f yadda\u015f\u0131, ba\u015f\u0131n\u0131zda bird\u0259n &ccedil;ox m\u0259lumat par&ccedil;as\u0131n\u0131 saxlamaq v\u0259 onlarla eyni vaxtda i\u015fl\u0259m\u0259k qabiliyy\u0259tidir. Bu, sad\u0259c\u0259 bir telefon n&ouml;mr\u0259sini be\u015f saniy\u0259 xat\u0131rlamaq deyil, problemin \u015f\u0259rtl\u0259rini, istisnalar\u0131, \u0259laq\u0259l\u0259ri v\u0259 konteksti saxlamaq v\u0259 n\u0259tic\u0259 &ccedil;\u0131xarmaqd\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, m&uuml;r\u0259kk\u0259b bir m\u0259tn oxuyursunuz v\u0259 m&ouml;vzunu itirmirsiniz. Bir arqumenti dinl\u0259yir v\u0259 kimin n\u0259 dediyini xat\u0131rlay\u0131rs\u0131n\u0131z. Strukturu, son tarixl\u0259ri v\u0259 onlarla detal\u0131 eyni anda n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq bir layih\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z. T\u0259dqiqatlar g&ouml;st\u0259rir ki, i\u015fl\u0259y\u0259n yadda\u015f v\u0259 maye z\u0259ka eyni \u015fey olmasa da, g&uuml;cl&uuml; \u015f\u0259kild\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Amma b\u0259z\u0259n a&ccedil;arlar\u0131n\u0131z\u0131 hara qoydu\u011funuzu unutsan\u0131z, bu, &ouml;l&uuml;m h&ouml;km&uuml; deyil. Daha tez-tez bu, yor\u011funluq, stress v\u0259 ya h\u0259ddind\u0259n art\u0131q y&uuml;kl\u0259nm\u0259dir, buna g&ouml;r\u0259 d\u0259 beyniniz sad\u0259c\u0259 enerjiy\u0259 q\u0259na\u0259t edir. Bunun z\u0259ka s\u0259viyy\u0259nizl\u0259 az \u0259laq\u0259si var.<\/p>\n<p><strong>M&uuml;r\u0259kk\u0259b \u015feyl\u0259ri sad\u0259 dild\u0259 izah etm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131<\/strong><br \/>\nZ\u0259ka &ccedil;ox vaxt &ouml;z&uuml;n&uuml; bir insan\u0131n jarqon dan\u0131\u015fmas\u0131nda deyil, m&uuml;r\u0259kk\u0259b \u015feyl\u0259ri sad\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131nda g&ouml;st\u0259rir. Bunun &uuml;&ccedil;&uuml;n bilik, m&uuml;c\u0259rr\u0259d d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259, i\u015fl\u0259y\u0259n yadda\u015f v\u0259 \u0259saslar\u0131 c\u0259f\u0259ngiyatdan ay\u0131rmaq bacar\u0131\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b olunur.<\/p>\n<p>Kims\u0259 kvant fizikas\u0131n\u0131, iqtisadiyyat\u0131 v\u0259 ya tibbi d\u0259rslikd\u0259n z\u0259rb\u0259 alm\u0131\u015f kimi hiss etm\u0259d\u0259n mahiyy\u0259tini ba\u015fa d&uuml;\u015fd&uuml;y&uuml;n&uuml;z \u015f\u0259kild\u0259 izah edirs\u0259, bu, bilikli insan\u0131n g&uuml;cl&uuml; \u0259lam\u0259tidir. Lakin burada iki t\u0259l\u0259 var: a\u011f\u0131ll\u0131 olub \u015feyl\u0259ri pis izah ed\u0259 bil\u0259rsiniz, ya da g&ouml;z\u0259l dan\u0131\u015fa v\u0259 inamla c\u0259f\u0259ngiyat dan\u0131\u015fa bil\u0259rsiniz.<\/p>\n<p><strong>Z\u0259kan\u0131n hans\u0131 \u0259lam\u0259tl\u0259ri mifdir?<\/strong><br \/>\n\u0130ndi is\u0259 internetd\u0259 t\u0259bli\u011f edil\u0259n, lakin elmin d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259diyi \u015feyl\u0259r haqq\u0131nda. Bu dahilik \u0259lam\u0259tl\u0259ri ya z\u0259ifdir, ya da he&ccedil; i\u015fl\u0259mir:<br \/>\nGec yatmaq. Xronotip m&uuml;xt\u0259lif amill\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir, lakin &quot;M\u0259n gec\u0259 bayqu\u015fuyam, dem\u0259li a\u011f\u0131ll\u0131yam&quot; n\u0259tic\u0259si elm deyil, YouTube-u s\u0259h\u0259r saat 3:40-da haql\u0131 &ccedil;\u0131xarmaq c\u0259hdidir.<br \/>\nDa\u011f\u0131n\u0131q masa. B\u0259z\u0259n yarad\u0131c\u0131 xaos, b\u0259z\u0259n is\u0259 masa sad\u0259c\u0259 cinay\u0259t yerin\u0259 b\u0259nz\u0259yir. Bu, z\u0259kan\u0131n s&uuml;butu deyil.<br \/>\nT\u0259nhal\u0131q. A\u011f\u0131ll\u0131 insanlar introvert v\u0259 ekstrovert ola bil\u0259rl\u0259r, &uuml;nsiyy\u0259tcil d\u0259 ola bil\u0259rl\u0259r, yox. \u018fsas\u0259n, biz buna inanm\u0131r\u0131q.<br \/>\nS&ouml;y&uuml;\u015f, kinay\u0259 v\u0259 qaranl\u0131q yumor. M&uuml;r\u0259kk\u0259b yumor z\u0259ka il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r, lakin m\u0259nal\u0131 m\u0259nas\u0131 olmayan kobudluq deyil.<br \/>\nY&uuml;ks\u0259k qiym\u0259tl\u0259r v\u0259 diplomlar. Bunlar z\u0259ka il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r, lakin onlar h\u0259m d\u0259 intizamdan, m&uuml;hitd\u0259n, puldan, sa\u011flaml\u0131qdan v\u0259 qaydalarla oynamaq qabiliyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. IQ testi olmadan &ouml;z&uuml;n&uuml;z&uuml; a\u011f\u0131ll\u0131 hesab ed\u0259 bil\u0259rsinizmi?<\/p>\n<p>D&uuml;r&uuml;st formul bel\u0259dir: insan m&uuml;nt\u0259z\u0259m olaraq bir ne&ccedil;\u0259 x&uuml;susiyy\u0259t n&uuml;mayi\u015f etdir\u0259rs\u0259, &ccedil;ox g&uuml;man ki, a\u011f\u0131ll\u0131d\u0131r. Onlar yeni ideyalar\u0131 tez qavray\u0131r, m&uuml;r\u0259kk\u0259b anlay\u0131\u015flar\u0131 yadda saxlay\u0131r, ilk cavab\u0131 s\u0131nay\u0131r, daha d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131rmaqdan z&ouml;vq al\u0131r, arqumentl\u0259rd\u0259ki z\u0259if c\u0259h\u0259tl\u0259ri g&ouml;r&uuml;r v\u0259 m&uuml;r\u0259kk\u0259b m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 izah edirl\u0259r. Onlar h\u0259m&ccedil;inin faydal\u0131 ideyalar ortaya qoyur, faktlar\u0131 ara\u015fd\u0131rd\u0131qdan sonra fikirl\u0259rini d\u0259yi\u015f\u0259 bilir v\u0259 t\u0259crid olunmu\u015f detallar \u0259v\u0259zin\u0259 sisteml\u0259ri g&ouml;r&uuml;rl\u0259r.<br \/>\nAmma bir m\u0259s\u0259l\u0259 var. Bu, n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 &ouml;z&uuml;n&uuml; m&uuml;\u015fahid\u0259 etm\u0259kl\u0259 deyil, d&uuml;zg&uuml;n testl\u0259r v\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131qlarla t\u0259sdiql\u0259nir. &Ouml;z&uuml;n\u0259h&ouml;rm\u0259t tez-tez geyim ota\u011f\u0131nda g&uuml;zg&uuml; kimi i\u015fl\u0259yir: &ouml;z&uuml;n&uuml;z&uuml; Apollon hesab edirsiniz v\u0259 sonra i\u015f\u0131qlar normal v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 qay\u0131d\u0131r.<br \/>\nQ\u0131sacas\u0131, z\u0259ka t\u0259k bir parlaq x&uuml;susiyy\u0259t deyil, d&uuml;\u015f&uuml;nc\u0259 v\u0259rdi\u015fl\u0259ri toplusudur. V\u0259 yax\u015f\u0131 x\u0259b\u0259r budur ki, dem\u0259k olar ki, ham\u0131s\u0131 a\u015fkar olan\u0131 m&uuml;nt\u0259z\u0259m olaraq sor\u011fulamaqla, daha d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131rmaqla v\u0259 s\u0259hvl\u0259rinizi etiraf etm\u0259kd\u0259n &ccedil;\u0259kinm\u0259m\u0259kl\u0259 &ouml;yr\u0259dil\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r k\u0259s cahil adland\u0131r\u0131lmaqdan qorxur, ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 daha a\u011f\u0131ll\u0131 g&ouml;r&uuml;nm\u0259y\u0259 v\u0259 ya he&ccedil; olmasa daha a\u011f\u0131ll\u0131 g&ouml;r&uuml;nm\u0259y\u0259 &ccedil;al\u0131\u015f\u0131r.&nbsp; Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, amma kimins\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaln\u0131z bir \u0259lam\u0259tl\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-244379","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/244379","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=244379"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/244379\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=244379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=244379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=244379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}