{"id":243705,"date":"2026-05-16T10:12:06","date_gmt":"2026-05-16T06:12:06","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=243705","title":{"rendered":"T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda texnoloji d\u00f6n\u00fc\u015f:"},"content":{"rendered":"<p><strong>T&uuml;rk d&uuml;nyas\u0131 da &ldquo;S\u0130&rdquo; deyir<\/strong><\/p>\n<p>Qazax\u0131stan\u0131n T&uuml;rk&uuml;stan \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke&ccedil;iril\u0259n T&uuml;rk D&ouml;vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 (TDT) d&ouml;vl\u0259t ba\u015f&ccedil;\u0131lar\u0131n\u0131n qeyri-r\u0259smi zirv\u0259 g&ouml;r&uuml;\u015f&uuml; t\u0259\u015fkilat\u0131n inki\u015faf trayektoriyas\u0131nda d&ouml;n&uuml;\u015f n&ouml;qt\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. Bu g&ouml;r&uuml;\u015f&uuml;n \u0259sas f\u0259rql\u0259ndirici c\u0259h\u0259ti ondan ibar\u0259t idi ki, burada \u0259n\u0259n\u0259vi siyasi v\u0259 iqtisadi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, ilk d\u0259f\u0259 olaraq s&uuml;ni intellekt (S\u0130) m\u0259s\u0259l\u0259si sistemli v\u0259 strateji m&uuml;st\u0259vid\u0259 m&uuml;zakir\u0259 olundu.<\/p>\n<p>M&uuml;asir qlobal iqtisadiyyatda r\u0259qab\u0259t art\u0131q t\u0259kc\u0259 t\u0259bii resurslar v\u0259 logistika &uuml;st&uuml;nl&uuml;kl\u0259ri il\u0259 deyil, bilik, data v\u0259 texnologiya &uuml;z\u0259rind\u0259 qurulur. Bu m\u0259nada T&uuml;rk&uuml;stan zirv\u0259si TDT &ouml;lk\u0259l\u0259rinin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf modelinin texnoloji \u0259saslara s&ouml;yk\u0259n\u0259c\u0259yini a&ccedil;\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 n&uuml;mayi\u015f etdirdi. <em><strong>Zirv\u0259 g&ouml;r&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;n \u0259sas m&ouml;vzusu &ndash; &ldquo;s&uuml;ni intellekt v\u0259 r\u0259q\u0259msal inki\u015faf&rdquo; &ndash; t\u0259sad&uuml;fi se&ccedil;ilm\u0259mi\u015fdir.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Zirv\u0259 g&ouml;r&uuml;\u015f&uuml;nd\u0259 formala\u015fan s&uuml;ni intellekt g&uuml;nd\u0259liyi strateji yana\u015fmadan praktik \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa do\u011fru m&uuml;h&uuml;m istiqam\u0259ti ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 formala\u015fd\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259la, TDT m\u0259kan\u0131nda vahid s&uuml;ni intellekt ekosisteminin yarad\u0131lmas\u0131 ideyas\u0131 &ouml;n plana &ccedil;\u0131xd\u0131. Bu, t\u0259kc\u0259 texnoloji \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q deyil, h\u0259m d\u0259 data m&uuml;badil\u0259si, ortaq t\u0259dqiqat platformalar\u0131 v\u0259 regional innovasiya m&uuml;hitinin qurulmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Bu c&uuml;r inteqrasiya modeli Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n r\u0259q\u0259msal bazar yana\u015fmas\u0131na b\u0259nz\u0259r \u015f\u0259kild\u0259, lakin daha &ccedil;evik v\u0259 regional x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259r\u0259 uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 formala\u015fa bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u0130kinci m&uuml;h&uuml;m istiqam\u0259t<\/strong> &ldquo;R\u0259q\u0259msal \u0130p\u0259k Yolu&rdquo;nun inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Trans-X\u0259z\u0259r r\u0259q\u0259msal infrastruktur layih\u0259l\u0259ri &ndash; fiber-optik x\u0259tl\u0259r, data m\u0259rk\u0259zl\u0259ri v\u0259 bulud texnologiyalar\u0131 &ndash; TDT regionunu qlobal data ax\u0131nlar\u0131n\u0131n \u0259sas ke&ccedil;id m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 &ccedil;evir\u0259 bil\u0259r. Bu, enerji v\u0259 n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rinin r\u0259q\u0259msal analoqu kimi &ccedil;\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n<p><strong>&Uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; istiqam\u0259t<\/strong> is\u0259 d&ouml;vl\u0259t idar\u0259&ccedil;iliyind\u0259 s&uuml;ni intellekt t\u0259tbiql\u0259rinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sidir. &ldquo;A\u011f\u0131ll\u0131 h&ouml;kum\u0259t&rdquo; konsepsiyas\u0131 &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 S\u0130 texnologiyalar\u0131n\u0131n t\u0259tbiqi d&ouml;vl\u0259t xidm\u0259tl\u0259rinin daha s&uuml;r\u0259tli, \u015f\u0259ffaf v\u0259 effektiv h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259sin\u0259 imkan yarad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>N\u0259hay\u0259t<\/strong>, zirv\u0259 g&ouml;r&uuml;\u015f&uuml; insan kapital\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131 prioritet kimi m&uuml;\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi. S&uuml;ni intellekt sah\u0259sind\u0259 ortaq t\u0259hsil proqramlar\u0131, t\u0259dqiqat m\u0259rk\u0259zl\u0259ri v\u0259 m&uuml;t\u0259x\u0259ssis m&uuml;badil\u0259si g\u0259l\u0259c\u0259k \u0259m\u0259k bazar\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda h\u0259lledici rol oynayacaq.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan: Regional t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;skardan texnoloji liderliy\u0259 do\u011fru<\/strong><\/p>\n<p>TDT &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 s&uuml;ni intellekt g&uuml;nd\u0259liyinin formala\u015fmas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n rolu &ldquo;t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;sd\u0259n liderliy\u0259 do\u011fru&rdquo; bax\u0131m\u0131ndan diqq\u0259t &ccedil;\u0259kir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan son ill\u0259rd\u0259 r\u0259q\u0259msal transformasiya sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;irdiyi siyas\u0259tl\u0259 regionda &ouml;n m&ouml;vqel\u0259rd\u0259n birini tutub.<\/p>\n<p>\u0130lk n&ouml;vb\u0259d\u0259, &ouml;lk\u0259d\u0259 s&uuml;ni intellektin inki\u015faf\u0131na y&ouml;n\u0259lmi\u015f milli strategiyan\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si v\u0259 institusional bazan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 bu sah\u0259d\u0259 sistemli yana\u015fman\u0131n m&ouml;vcudlu\u011funu g&ouml;st\u0259rir. D&ouml;vl\u0259t xidm\u0259tl\u0259rinin r\u0259q\u0259msalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, elektron h&ouml;kum\u0259t platformalar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 v\u0259 innovasiya t\u0259\u015f\u0259bb&uuml;sl\u0259rinin d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n TDT daxilind\u0259 metodoloji v\u0259 praktiki t\u0259cr&uuml;b\u0259 ixrac ed\u0259n &ouml;lk\u0259y\u0259 &ccedil;evrilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r.<\/p>\n<p>N&ouml;vb\u0259ti m&uuml;h&uuml;m amil Az\u0259rbaycan\u0131n r\u0259q\u0259msal infrastruktur &uuml;st&uuml;nl&uuml;y&uuml;d&uuml;r. Geni\u015fzolaql\u0131 internetin y&uuml;ks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 yay\u0131lmas\u0131, regional fiber-optik layih\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak v\u0259 data tranziti imkanlar\u0131 &ouml;lk\u0259ni Avropa il\u0259 Asiya aras\u0131nda r\u0259q\u0259msal k&ouml;rp&uuml;y\u0259 &ccedil;evirir.<\/p>\n<p>Vacib aspekt kimi geostrateji m&ouml;vqe qeyd edilm\u0259lidir. Az\u0259rbaycan art\u0131q enerji v\u0259 n\u0259qliyyat layih\u0259l\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi, r\u0259q\u0259msal sah\u0259d\u0259 d\u0259 tranzit &ouml;lk\u0259 rolunu g&uuml;cl\u0259ndirir. Bu is\u0259 s&uuml;ni intellektin inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n z\u0259ruri olan data ax\u0131nlar\u0131n\u0131n idar\u0259 olunmas\u0131nda &ouml;lk\u0259y\u0259 \u0259lav\u0259 &uuml;st&uuml;nl&uuml;kl\u0259r qazand\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong>S&uuml;ni \u0130ntellekt v\u0259 iqtisadi s\u0131&ccedil;ray\u0131\u015f<\/strong><\/p>\n<p>S&uuml;ni intellekt sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q yaln\u0131z texnoloji modernizasiya deyil, h\u0259m d\u0259 konkret iqtisadi n\u0259tic\u0259l\u0259r, real dividendl\u0259r v\u0259d edir. Burada qeyd edilm\u0259li olan \u0259sas m\u0259qam, S\u0130 t\u0259tbiql\u0259rinin m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131na birba\u015fa t\u0259sir g&ouml;st\u0259rm\u0259sidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr&uuml;fat\u0131nda a\u011f\u0131ll\u0131 monitorinq sisteml\u0259ri v\u0259 proqnozla\u015fd\u0131rma alqoritml\u0259ri suvarma v\u0259 g&uuml;br\u0259l\u0259m\u0259 prosesl\u0259rini optimalla\u015fd\u0131raraq m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131r\u0131r. Az\u0259rbaycan &uuml;&ccedil;&uuml;n bu, x&uuml;susil\u0259 aqrar sektorun r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259tinin y&uuml;ks\u0259ldilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan m&uuml;h&uuml;m \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>El\u0259c\u0259 d\u0259, TDT m\u0259kan\u0131nda ortaq texnoloji bazar\u0131n formala\u015fmas\u0131 startap ekosisteminin inki\u015faf\u0131n\u0131 s&uuml;r\u0259tl\u0259ndirir. T\u0259s\u0259vv&uuml;r ed\u0259k ki, Bak\u0131da yarad\u0131lan bir s&uuml;ni intellekt startap\u0131 vahid platforma vasit\u0259sil\u0259 T&uuml;rkiy\u0259, Qazax\u0131stan v\u0259 &Ouml;zb\u0259kistan bazarlar\u0131na &ccedil;\u0131x\u0131\u015f \u0259ld\u0259 edir. Bu, innovasiya m\u0259hsullar\u0131n\u0131n miqyaslanmas\u0131n\u0131 asanla\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 investisiya c\u0259lbediciliyini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Qeyd olunmal\u0131 dig\u0259r m\u0259qam, r\u0259q\u0259msal infrastrukturun inki\u015faf\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 yeni g\u0259lir m\u0259nb\u0259l\u0259ridir. Data tranziti, bulud xidm\u0259tl\u0259ri v\u0259 regional server m\u0259rk\u0259zl\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n qeyri-neft sektorunda g\u0259lirl\u0259rinin diversifikasiyas\u0131na t&ouml;hf\u0259 ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259m&ccedil;inin, d&ouml;vl\u0259t idar\u0259&ccedil;iliyind\u0259 S\u0130 t\u0259tbiql\u0259ri b&uuml;dc\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin optimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Avtomatla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f q\u0259rarverm\u0259 sisteml\u0259ri v\u0259 risk analizi modell\u0259ri h\u0259m vaxt itkisini azald\u0131r, h\u0259m d\u0259 korrupsiya riskl\u0259rini minimuma endirir.<\/p>\n<p><strong>T&uuml;rk d&uuml;nyas\u0131 yeni texnoloji q&uuml;tb\u0259 &ccedil;evrilir<\/strong><\/p>\n<p>T&uuml;rk&uuml;stan zirv\u0259sind\u0259 formala\u015fan yana\u015fmalar\u0131n real n\u0259tic\u0259l\u0259r verm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n onlar\u0131n praktiki icras\u0131 h\u0259lledici olacaq. Ortaq S\u0130 platformalar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 t\u0259tbiqi, regional data bazar\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, innovasiya fondlar\u0131n\u0131n t\u0259sis edilm\u0259si, t\u0259hsil v\u0259 kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 sisteminin uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 koordinasiyan\u0131n t\u0259min edilm\u0259si yax\u0131n ill\u0259rd\u0259 TDT &ouml;lk\u0259l\u0259rinin ciddi n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259sin\u0259 geni\u015f qap\u0131lar a&ccedil;\u0131r. Bu halda TDT regionu yaln\u0131z enerji v\u0259 n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259ri il\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 r\u0259q\u0259msal v\u0259 texnoloji inteqrasiya modeli il\u0259 se&ccedil;il\u0259n yeni iqtisadi m\u0259rk\u0259z\u0259 &ccedil;evril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, T&uuml;rk&uuml;stan zirv\u0259si s&uuml;ni intellektin art\u0131q g\u0259l\u0259c\u0259yin deyil, bu g&uuml;n&uuml;n \u0259sas inki\u015faf amili oldu\u011funu bir daha t\u0259sdiql\u0259di. TDT &ouml;lk\u0259l\u0259ri bu reall\u0131\u011f\u0131 d&uuml;zg&uuml;n qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k kollektiv texnoloji inki\u015faf modelin\u0259 ke&ccedil;id etm\u0259y\u0259 &ccedil;al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu prosesd\u0259 Az\u0259rbaycan &ouml;z&uuml;n&uuml;n strateji m&ouml;vqeyi, institusional t\u0259cr&uuml;b\u0259si v\u0259 r\u0259q\u0259msal infrastrukturu il\u0259 &ouml;n\u0259 &ccedil;\u0131xaraq yaln\u0131z i\u015ftirak&ccedil;\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 istiqam\u0259tverici aktor kimi &ccedil;\u0131x\u0131\u015f edir. S&uuml;ni intellekt sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q TDT &uuml;&ccedil;&uuml;n yeni iqtisadi imkanlar a&ccedil;maqla yana\u015f\u0131, regionun qlobal texnoloji x\u0259rit\u0259d\u0259 m&ouml;vqeyini d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 g&uuml;cl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>F\u0259rid Mehdiyev<\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan D&ouml;vl\u0259t Aqrar Universitetinin Aqrobiznes, menecment v\u0259 marketinq kafedras\u0131n\u0131n dosenti, iqtisad elml\u0259ri &uuml;zr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T&uuml;rk d&uuml;nyas\u0131 da &ldquo;S\u0130&rdquo; deyir Qazax\u0131stan\u0131n T&uuml;rk&uuml;stan \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke&ccedil;iril\u0259n T&uuml;rk D&ouml;vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 (TDT) d&ouml;vl\u0259t ba\u015f&ccedil;\u0131lar\u0131n\u0131n qeyri-r\u0259smi zirv\u0259 g&ouml;r&uuml;\u015f&uuml; t\u0259\u015fkilat\u0131n inki\u015faf trayektoriyas\u0131nda d&ouml;n&uuml;\u015f n&ouml;qt\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. Bu g&ouml;r&uuml;\u015f&uuml;n \u0259sas f\u0259rql\u0259ndirici&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-243705","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/243705","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=243705"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/243705\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=243705"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=243705"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=243705"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}