{"id":243141,"date":"2026-05-06T07:14:35","date_gmt":"2026-05-06T03:14:35","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=243141","title":{"rendered":"Sosial media as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sl s\u0259b\u0259bl\u0259ri:"},"content":{"rendered":"<p><strong>D&uuml;nyada milyonlarla insan &#8211; yeniyetm\u0259l\u0259rd\u0259n tutmu\u015f yetkinl\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r &#8211; niy\u0259 internetd\u0259 ke&ccedil;irdikl\u0259ri vaxt &uuml;z\u0259rind\u0259 n\u0259zar\u0259ti itirir? Siyas\u0259t&ccedil;il\u0259r sosial media &uuml;&ccedil;&uuml;n ya\u015f m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rini m&uuml;zakir\u0259 ed\u0259rk\u0259n, elm r\u0259q\u0259msal as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n mahiyy\u0259tini anlama\u011fa &ccedil;al\u0131\u015f\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu m&ouml;vzuda iki t\u0259dqiqat bu yax\u0131nlarda d\u0259rc edilib.<\/p>\n<p><strong>Klinik m&uuml;sahib\u0259l\u0259r<\/strong><br \/>\nDuisburg-Essen Universitetinin (Almaniya) professoru Matthias Brand\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi yeni, geni\u015fmiqyasl\u0131 bir t\u0259dqiqat internetin &ouml;z&uuml;n\u0259 deyil, as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n m&uuml;\u0259yy\u0259n formalar\u0131na: h\u0259ddind\u0259n art\u0131q oyunlara, sosial mediada sonsuz g\u0259zm\u0259y\u0259, onlayn al\u0131\u015f-veri\u015f\u0259 v\u0259 pornoqrafiya istehlak\u0131na y&ouml;n\u0259lib.<\/p>\n<p>&quot;Comprehensive Psychiatry&quot; jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan t\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri unikal bir t\u0259cr&uuml;b\u0259nin n\u0259tic\u0259sidir. T\u0259dqiqatda 819 i\u015ftirak&ccedil;\u0131 (orta ya\u015f 27) i\u015ftirak edib. H\u0259r bir i\u015ftirak&ccedil;\u0131 laboratoriyada t\u0259xmin\u0259n be\u015f saat ke&ccedil;irib, klinik m&uuml;sahib\u0259l\u0259rd\u0259n ke&ccedil;ib, anketl\u0259ri doldurub v\u0259 komp&uuml;ter testl\u0259rini tamamlay\u0131b. Bu testl\u0259r impuls n\u0259zar\u0259tini obyektiv \u015f\u0259kild\u0259 &ouml;l&ccedil;&uuml;b: internetl\u0259 \u0259laq\u0259li stimullar\u0131n davran\u0131\u015fa n\u0259 q\u0259d\u0259r g&uuml;cl&uuml; t\u0259sir etdiyini v\u0259 bir insan\u0131n &quot;klikl\u0259m\u0259k&quot; v\u0259 ya &quot;bildiri\u015fi yoxlamaq&quot; ist\u0259yini n\u0259 q\u0259d\u0259r u\u011furla bo\u011fa bil\u0259c\u0259yini.<\/p>\n<p><strong>As\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n &uuml;&ccedil; s&uuml;tunu<\/strong><br \/>\nAliml\u0259r istifad\u0259&ccedil;il\u0259ri t\u0259l\u0259y\u0259 salan &uuml;&ccedil; qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 mexanizm m&uuml;\u0259yy\u0259n edibl\u0259r:<br \/>\n&quot;Daha yax\u015f\u0131la\u015f\u0131r&quot;: \u018fhval-ruhiyy\u0259ni yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq v\u0259 ya m\u0259nfi emosiyalardan qa&ccedil;maq ist\u0259yi. \u0130nternet emosional m&uuml;kafata nail olmaq v\u0259 ya &ouml;z&uuml;n&uuml; probleml\u0259rd\u0259n yay\u0131nd\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n s&uuml;r\u0259tli bir yol kimi istifad\u0259 olunur.<\/p>\n<p>&quot;M\u0259n etm\u0259liy\u0259m&quot;: \u0130nternet\u0259 girm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n artan daxili m\u0259cburiyy\u0259t. Bu, art\u0131q z&ouml;vq axtar\u0131\u015f\u0131 deyil, ehtiyaca &ccedil;evril\u0259n d\u0259rin k&ouml;k salm\u0131\u015f bir v\u0259rdi\u015fdir.<br \/>\n&quot;M\u0259n dayana bilmir\u0259m&quot;: \u0130nsan\u0131n davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 cilovlamaq qabiliyy\u0259tinin azalmas\u0131. H\u0259ddind\u0259n art\u0131q istifad\u0259nin z\u0259r\u0259rini anlayaraq bel\u0259, insan t\u0259tbiqd\u0259n &ccedil;\u0131xmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n irad\u0259sini itirir.<br \/>\nProfessor Brend izah edir: &quot;Biz ilk d\u0259f\u0259 bu &uuml;&ccedil; yolun birlikd\u0259 i\u015fl\u0259diyini n&uuml;mayi\u015f etdir\u0259 bildik&quot;.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat g&ouml;st\u0259rdi ki, emosiyalar\u0131n, v\u0259rdi\u015fl\u0259rin v\u0259 &ouml;z&uuml;n\u0259n\u0259zar\u0259tin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259siri as\u0131l\u0131l\u0131q simptomlar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131 alt\u0131 ay \u0259vv\u0259ld\u0259n proqnozla\u015fd\u0131ra bil\u0259r. Qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 m&uuml;alic\u0259si art\u0131q daha d\u0259qiq ola bil\u0259r: terapevt m&uuml;\u0259yy\u0259n bir x\u0259st\u0259d\u0259 hans\u0131 mexanizmin dominant oldu\u011funu m&uuml;\u0259yy\u0259n ed\u0259 v\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259nmi\u015f yard\u0131m g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<br \/>\n\u0130nternet as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 sad\u0259c\u0259 &quot;irad\u0259 &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131&quot; deyil, v\u0259rdi\u015fin t\u0259dric\u0259n emosional &ouml;z&uuml;n&uuml;t\u0259nziml\u0259m\u0259ni \u0259l\u0259 ke&ccedil;irdiyi m&uuml;r\u0259kk\u0259b biokimy\u0259vi v\u0259 psixoloji bir prosesdir.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r istifad\u0259&ccedil;i motivasiyalar\u0131n\u0131 d&ouml;rd \u0259sas qrupa b&ouml;l&uuml;bl\u0259r:<br \/>\n&Ouml;z&uuml;n&uuml; \u0259l\u0259 almaq: stress, narahatl\u0131q v\u0259 ya k\u0259d\u0259r kimi m\u0259nfilikl\u0259rin &ouml;hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n sosial mediadan istifad\u0259 etm\u0259k.<br \/>\nSosial motiv: m&uuml;nasib\u0259tl\u0259ri qorumaq, &uuml;nsiyy\u0259t qurmaq v\u0259 m\u0259nsubiyy\u0259t hissi axtarmaq.<br \/>\nT\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259: &ouml;z&uuml;n\u0259 h&ouml;rm\u0259ti art\u0131rmaq v\u0259 m&uuml;sb\u0259t emosiyalar ya\u015famaq ist\u0259yi.<\/p>\n<p>Uy\u011funluq: xarici t\u0259zyiq, trendl\u0259ri izl\u0259m\u0259k v\u0259 ya ba\u015fqalar\u0131n\u0131n g&ouml;zl\u0259ntil\u0259ri s\u0259b\u0259bind\u0259n platformalardan istifad\u0259 etm\u0259k.<\/p>\n<p><strong>F\u0259aliyy\u0259tin \u0259sas h\u0259r\u0259k\u0259tvericil\u0259ri<\/strong><br \/>\nN\u0259tic\u0259l\u0259r g&ouml;st\u0259rdi ki, &quot;&ouml;hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259k&quot; v\u0259 &quot;sosial motiv&quot; insan\u0131n internetd\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r vaxt ke&ccedil;irdiyini g&ouml;st\u0259r\u0259n \u0259n g&uuml;cl&uuml; v\u0259 \u0259n sabit g&ouml;st\u0259ricil\u0259rdir. Bu o dem\u0259kdir ki, biz sosial mediaya \u0259n &ccedil;ox ya ruhdan d&uuml;\u015f\u0259nd\u0259, ya da t\u0259nha olanda daxil oluruq.<\/p>\n<p>T\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259 motivl\u0259ri (&ouml;z&uuml;n\u0259h&ouml;rm\u0259t &uuml;&ccedil;&uuml;n b\u0259y\u0259nm\u0259 axtarmaq) da rol oynay\u0131r, lakin onlar\u0131n t\u0259siri daha az ard\u0131c\u0131ld\u0131r. Lakin g&ouml;zl\u0259ntil\u0259rin \u0259ksin\u0259 olaraq, &quot;konformizm&quot; &#8211; &quot;ham\u0131 kimi olmaq&quot; ist\u0259yi t\u0259tbiql\u0259rd\u0259 s\u0259rf olunan &uuml;mumi vaxta dem\u0259k olar ki, he&ccedil; bir t\u0259sir g&ouml;st\u0259rmir.<\/p>\n<p><strong>Qada\u011falar niy\u0259 u\u011fursuz ola bil\u0259r?<\/strong><br \/>\nBu tap\u0131nt\u0131 sad\u0259 qada\u011falar\u0131n v\u0259 &quot;r\u0259q\u0259msal detokslar\u0131n&quot; effektivliyini \u015f&uuml;bh\u0259 alt\u0131na al\u0131r. Sosial media istifad\u0259si emosiyalar\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259si v\u0259 yax\u0131nl\u0131\u011fa ehtiyacla s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131rsa, ekran vaxt\u0131n\u0131n k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 azald\u0131lmas\u0131 insanlar\u0131 vacib (qeyri-kamil olsa da) psixoloji d\u0259st\u0259k vasit\u0259sind\u0259n m\u0259hrum ed\u0259 bil\u0259r. B\u0259zi istifad\u0259&ccedil;il\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n bu, faydadan daha &ccedil;ox z\u0259r\u0259r ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Ekran vaxt\u0131 il\u0259 m&uuml;bariz\u0259 aparmaq \u0259v\u0259zin\u0259, bu vaxt\u0131n h\u0259r bir f\u0259rdi halda niy\u0259 qeyri-m&uuml;t\u0259nasib \u015f\u0259kild\u0259 &ccedil;oxald\u0131\u011f\u0131na diqq\u0259t yetirm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259r.<br \/>\nSosial media &quot;r\u0259q\u0259msal yap\u0131\u015fqan&quot;d\u0131r. \u0130nsanlar stress v\u0259 t\u0259nhal\u0131qla ba\u015fqa yollarla m&uuml;bariz\u0259 aparma\u011f\u0131 &ouml;yr\u0259nm\u0259yinc\u0259, he&ccedil; bir m\u0259hdudiyy\u0259t onlar\u0131 smartfonlar\u0131n\u0131 yer\u0259 qoyma\u011fa m\u0259cbur etm\u0259y\u0259c\u0259k.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D&uuml;nyada milyonlarla insan &#8211; yeniyetm\u0259l\u0259rd\u0259n tutmu\u015f yetkinl\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r &#8211; niy\u0259 internetd\u0259 ke&ccedil;irdikl\u0259ri vaxt &uuml;z\u0259rind\u0259 n\u0259zar\u0259ti itirir? Siyas\u0259t&ccedil;il\u0259r sosial media &uuml;&ccedil;&uuml;n ya\u015f m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rini m&uuml;zakir\u0259 ed\u0259rk\u0259n, elm r\u0259q\u0259msal as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n mahiyy\u0259tini anlama\u011fa &ccedil;al\u0131\u015f\u0131r.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-243141","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/243141","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=243141"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/243141\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=243141"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=243141"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=243141"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}