{"id":242979,"date":"2026-05-04T07:13:20","date_gmt":"2026-05-04T03:13:20","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=242979","title":{"rendered":"\u0130nsanlar\u0131n niy\u0259 qa\u015flar\u0131 var:"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u0130nsan &uuml;zl\u0259ri emosiyalar\u0131, kimliyi v\u0259 sosial niyy\u0259tl\u0259ri siqnal etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259kam&uuml;l ke&ccedil;irib.<br \/>\nUzun m&uuml;dd\u0259t qa\u015flar\u0131n sad\u0259c\u0259 t\u0259rin v\u0259 kirin g&ouml;zl\u0259r\u0259 daxil olmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa k&ouml;m\u0259k etdiyi d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;l&uuml;rd&uuml;. Lakin t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar bu m\u0259s\u0259l\u0259ni daha yax\u0131ndan ara\u015fd\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131qda, qa\u015flar\u0131n t\u0259kam&uuml;l zaman\u0131 daha vacib funksiyalar qazand\u0131\u011f\u0131 m\u0259lum oldu.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, Forbes jurnal\u0131nda bioloq Skott Travers qa\u015flar\u0131n insanlarda n\u0259 vaxt v\u0259 niy\u0259 t\u0259kam&uuml;l ke&ccedil;irdiyini izah edir.<\/p>\n<p><strong>\u0130nsan &uuml;zl\u0259ri n\u0259 zaman d\u0259yi\u015fib<\/strong><br \/>\n\u0130lk homininl\u0259rd\u0259 (m\u0259s\u0259l\u0259n, Neandertallarda) g&ouml;zl\u0259rin &uuml;st&uuml;nd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n qal\u0131n, s&uuml;m&uuml;kl&uuml; &ccedil;arpaz &ccedil;ubuq olan g&ouml;rk\u0259mli, davaml\u0131 qa\u015f silsil\u0259si var idi. Bu qurulu\u015f g&ouml;zl\u0259ri zibild\u0259n, t\u0259rd\u0259n v\u0259 mexaniki stressd\u0259n qoruma\u011fa k&ouml;m\u0259k edib. Lakin m&uuml;asir insanlar f\u0259rqli bir yol se&ccedil;ibl\u0259r. 2019-cu ild\u0259 apar\u0131lan bir ara\u015fd\u0131rma g&ouml;st\u0259rir ki, Homo sapiens qa\u015f silsil\u0259sind\u0259 azalma v\u0259 orta &uuml;z&uuml;n (burun v\u0259 yanaqlar \u0259traf\u0131ndak\u0131 sah\u0259) geri &ccedil;\u0259kilm\u0259si il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, qa\u015flar\u0131n t\u0259kam&uuml;l&uuml; &uuml;z&uuml;n daha geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 yenid\u0259n qurulmas\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si idi. Buraya skleran\u0131n (g&ouml;zl\u0259rin a\u011flar\u0131) a\u011fard\u0131lmas\u0131, bax\u0131\u015flar\u0131n izl\u0259nm\u0259sinin dig\u0259r primatlarla m&uuml;qayis\u0259d\u0259 qeyri-adi d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 asanla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, &ccedil;\u0259n\u0259nin, unikal insan x&uuml;susiyy\u0259tinin v\u0259 daha h\u0259r\u0259k\u0259tli v\u0259 vizual olaraq daha qabar\u0131q qa\u015flar\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si daxildir.<br \/>\nBu x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259r \u0259laq\u0259l\u0259ndirilmi\u015f bir sistem t\u0259\u015fkil edir: \u015f\u0259rh edil\u0259 bil\u0259n bir &uuml;z.<\/p>\n<p><strong>Qa\u015flar sosial siqnallar kimi<\/strong><br \/>\nQa\u015flar\u0131n m\u0259qs\u0259di sual\u0131na \u0259n inand\u0131r\u0131c\u0131 cavab, insan &uuml;z&uuml;n&uuml; sosial &uuml;nsiyy\u0259t vasit\u0259si kimi ara\u015fd\u0131ran 2018-ci ild\u0259 apar\u0131lan bir ara\u015fd\u0131rmadan g\u0259lir. M&uuml;\u0259llifl\u0259r iddia edirl\u0259r ki, qa\u015f silsil\u0259l\u0259rinin azalmas\u0131 erk\u0259n insanlar\u0131n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sir modell\u0259rind\u0259 ke&ccedil;idi \u0259ks etdirir.<\/p>\n<p>Erk\u0259n homininl\u0259rin qabar\u0131q qa\u015f silsil\u0259l\u0259ri dominantl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 ya t\u0259cav&uuml;z&uuml;n statik siqnal\u0131 kimi xidm\u0259t etmi\u015f ola bil\u0259r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, m&uuml;asir insanlar dinamik i\u015far\u0259l\u0259r\u0259 &ccedil;ox g&uuml;v\u0259nirl\u0259r v\u0259 qa\u015flar bu sistemd\u0259 m\u0259rk\u0259zi rol oynay\u0131r:<br \/>\nTez qa\u015f qald\u0131rma tan\u0131ma v\u0259 ya salamlama siqnallar\u0131d\u0131r<br \/>\nUzun m&uuml;dd\u0259t qa\u015f qald\u0131rma \u015fok siqnallar\u0131 verir<br \/>\nQa\u015fqabaql\u0131l\u0131q narahatl\u0131q v\u0259 ya &ccedil;a\u015fq\u0131nl\u0131q siqnallar\u0131 verir<\/p>\n<p><strong>Asimmetrik qa\u015f qald\u0131rma siqnallar\u0131 skeptisizm<\/strong><br \/>\nBunlar m\u0259saf\u0259d\u0259 v\u0259 ist\u0259nil\u0259n i\u015f\u0131qland\u0131rmada asanl\u0131qla &ouml;t&uuml;r&uuml;l\u0259n s&uuml;r\u0259tli v\u0259 s\u0259ysiz siqnallard\u0131r. Onlar\u0131 inand\u0131r\u0131c\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 saxtala\u015fd\u0131rmaq da &ccedil;\u0259tindir, bu da onlar\u0131 sosial qruplar daxilind\u0259 etimad\u0131 qorumaq &uuml;&ccedil;&uuml;n faydal\u0131 edir.<br \/>\n2018-ci ild\u0259 apar\u0131lan bir ara\u015fd\u0131rma bunu artan \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 sosial tolerantl\u0131\u011fa do\u011fru t\u0259kam&uuml;l meyli il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir:<br \/>\n&quot;Y\u0259ni, insan qruplar\u0131 b&ouml;y&uuml;d&uuml;kc\u0259 v\u0259 bir-birind\u0259n daha &ccedil;ox as\u0131l\u0131 olduqda, inc\u0259 emosional v\u0259ziyy\u0259tl\u0259ri &ccedil;atd\u0131rmaq qabiliyy\u0259ti daha d\u0259y\u0259rli oldu. Yaln\u0131z dominantl\u0131q deyil, emosiyalar\u0131 siqnal ed\u0259 bil\u0259n f\u0259rdl\u0259r &uuml;st&uuml;nl&uuml;k qazanard\u0131lar.&quot;<\/p>\n<p><strong>Qa\u015flar v\u0259 &uuml;z tan\u0131ma<\/strong><br \/>\nKi&ccedil;ik, bir-birind\u0259n as\u0131l\u0131 qruplarda sa\u011f qalma kimin dost, q\u0259rib, m&uuml;tt\u0259fiq v\u0259 ya r\u0259qib oldu\u011funu bilm\u0259kd\u0259n as\u0131l\u0131 idi. &Uuml;z tan\u0131ma sosial infrastrukturun vacib elementin\u0259 &ccedil;evrildi.<br \/>\n2003-c&uuml; ild\u0259 apar\u0131lan bir ara\u015fd\u0131rmada elm adamlar\u0131 qa\u015flar\u0131n tan\u0131ma prosesind\u0259ki rolunu ara\u015fd\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131lar v\u0259 t\u0259\u0259cc&uuml;bl&uuml; bir n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 etdil\u0259r. T\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar tan\u0131\u015f &uuml;zl\u0259rin (m\u0259s\u0259l\u0259n, Ri&ccedil;ard Nikson, Uinona Rayder) foto\u015f\u0259kill\u0259rini &ccedil;\u0259kdil\u0259r v\u0259 onlar\u0131 r\u0259q\u0259msal \u015f\u0259kild\u0259 emal ed\u0259r\u0259k Adobe Photoshop-da ya g&ouml;zl\u0259ri, ya da qa\u015flar\u0131 &ccedil;\u0131xard\u0131lar. Daha sonra i\u015ftirak&ccedil;\u0131lardan &uuml;zl\u0259ri m&uuml;\u0259yy\u0259n etm\u0259l\u0259ri ist\u0259nilib.<\/p>\n<p>\u0130ntuisiya g&ouml;st\u0259rir ki, g&ouml;zl\u0259ri &ccedil;\u0131xarmaq daha problemli olard\u0131. Ax\u0131, g&ouml;zl\u0259r &ccedil;ox vaxt &uuml;z&uuml;n \u0259n m\u0259lumatverici hiss\u0259si hesab olunur. Lakin n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ksini g&ouml;st\u0259rdi: qa\u015flar\u0131n &ccedil;\u0131xar\u0131lmas\u0131 g&ouml;zl\u0259rin &ccedil;\u0131xar\u0131lmas\u0131ndan daha &ccedil;ox tan\u0131ma d\u0259qiqliyinin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. N\u0259tic\u0259l\u0259r qa\u015flar\u0131n &uuml;z&uuml;n &quot;l&ouml;vb\u0259ri&quot; oldu\u011funu g&ouml;st\u0259rir.<br \/>\nH\u0259tta qa\u015flar\u0131n qavran\u0131lan c\u0259lbediciliy\u0259 t\u0259sir etdiyin\u0259 dair f\u0259rziyy\u0259l\u0259r d\u0259 m&ouml;vcuddur ki, bu da &uuml;z estetikas\u0131 v\u0259 cinsi dimorfizm &uuml;zr\u0259 t\u0259dqiqatlarla d\u0259st\u0259kl\u0259nir. Forma v\u0259 qal\u0131nl\u0131qdak\u0131 inc\u0259 f\u0259rql\u0259r &uuml;zl\u0259rin nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirildiyin\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<br \/>\n&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130nsan &uuml;zl\u0259ri emosiyalar\u0131, kimliyi v\u0259 sosial niyy\u0259tl\u0259ri siqnal etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259kam&uuml;l ke&ccedil;irib. Uzun m&uuml;dd\u0259t qa\u015flar\u0131n sad\u0259c\u0259 t\u0259rin v\u0259 kirin g&ouml;zl\u0259r\u0259 daxil olmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa k&ouml;m\u0259k etdiyi d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;l&uuml;rd&uuml;. Lakin t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar bu&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-242979","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/242979","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=242979"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/242979\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=242979"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=242979"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=242979"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}