{"id":240967,"date":"2026-03-31T00:19:53","date_gmt":"2026-03-30T20:19:53","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=240967","title":{"rendered":"31 mart \u2013 Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p><strong>31 mart &ndash; Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G&uuml;n&uuml;d&uuml;r. Bu tarixd\u0259 1918-ci ilin mart\u0131nda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t&ouml;r\u0259dilmi\u015f qanl\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259si an\u0131l\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 m&uuml;st\u0259qillik qazand\u0131qdan sonra xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi ke&ccedil;mi\u015finin obyektiv m\u0259nz\u0259r\u0259sini yaratmaq imkan\u0131 \u0259ld\u0259 edilib. Uzun ill\u0259r gizli saxlan\u0131lan, &uuml;z\u0259rin\u0259 qada\u011fa qoyulmu\u015f h\u0259qiq\u0259tl\u0259r a&ccedil;\u0131l\u0131r, t\u0259hrif edilmi\u015f hadis\u0259l\u0259r &ouml;z&uuml;n&uuml;n \u0259sl qiym\u0259tini al\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t&ouml;r\u0259dilmi\u015f v\u0259 uzun ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri &ouml;z siyasi-h&uuml;quqi qiym\u0259tini almam\u0131\u015f soyq\u0131r\u0131m da tarixin a&ccedil;\u0131lmam\u0131\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n<p>1813 v\u0259 1828-ci ill\u0259rd\u0259 imzalanan G&uuml;l&uuml;stan v\u0259 T&uuml;rkm\u0259n&ccedil;ay m&uuml;qavil\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n par&ccedil;alanmas\u0131n\u0131n, tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n b&ouml;l&uuml;nm\u0259sinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n bu milli faci\u0259sinin davam\u0131 kimi onun torpaqlar\u0131n\u0131n z\u0259bti ba\u015fland\u0131. Q\u0131sa bir m&uuml;dd\u0259td\u0259 bu siyas\u0259t ger&ccedil;\u0259kl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na k&uuml;tl\u0259vi sur\u0259td\u0259 k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;lm\u0259si h\u0259yata ke&ccedil;irildi. Soyq\u0131r\u0131m Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir hiss\u0259sin\u0259 &ccedil;evrildi.<\/p>\n<p>\u0130r\u0259van, Nax&ccedil;\u0131van v\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lan erm\u0259nil\u0259rin orada ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131larla m&uuml;qayis\u0259d\u0259 azl\u0131q t\u0259\u015fkil etm\u0259l\u0259rin\u0259 baxmayaraq, &ouml;z havadarlar\u0131n\u0131n himay\u0259si alt\u0131nda &quot;erm\u0259ni vilay\u0259ti&quot; adland\u0131r\u0131lan inzibati b&ouml;lg&uuml;n&uuml;n yarad\u0131lmas\u0131na nail oldular. Bel\u0259 s&uuml;ni \u0259razi b&ouml;lg&uuml;s&uuml; il\u0259 \u0259slind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n &ouml;z torpaqlar\u0131ndan qovulmas\u0131 v\u0259 m\u0259hv edilm\u0259si siyas\u0259tinin b&uuml;n&ouml;vr\u0259si qoyuldu. &quot;B&ouml;y&uuml;k Erm\u0259nistan&quot; ideyalar\u0131 t\u0259bli\u011f olunma\u011fa ba\u015fland\u0131. Bu uydurma d&ouml;vl\u0259tin Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda yarad\u0131lmas\u0131na b\u0259ra\u0259t qazand\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n tarixinin saxtala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na y&ouml;n\u0259lmi\u015f geni\u015fmiqyasl\u0131 proqramlar realla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 &uuml;mum\u0259n Qafqaz tarixinin t\u0259hrif olunmas\u0131 h\u0259min proqramlar\u0131n m&uuml;h&uuml;m t\u0259rkib hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edirdi.<\/p>\n<p>&quot;B&ouml;y&uuml;k Erm\u0259nistan&quot; yaratmaq x&uuml;lyas\u0131ndan ruhlanan erm\u0259ni q\u0259sbkarlar 1905-1907-ci ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 a&ccedil;\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 qanl\u0131 aksiyalar h\u0259yata ke&ccedil;irdil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259rin Bak\u0131dan ba\u015flanan v\u0259h\u015filikl\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131 v\u0259 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259ki q\u0259dim Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 etdi. Y&uuml;zl\u0259rl\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b yerl\u0259-yeksan edildi, minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildi. Bu hadis\u0259l\u0259rin t\u0259\u015fkilat&ccedil;\u0131lar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259nin mahiyy\u0259tinin a&ccedil;\u0131lmas\u0131na, ona d&uuml;zg&uuml;n siyasi-h&uuml;quqi qiym\u0259t verilm\u0259sin\u0259 mane&ccedil;ilik t&ouml;r\u0259d\u0259r\u0259k az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n m\u0259nfi obraz\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015f, &ouml;zl\u0259rinin avant&uuml;rist torpaq iddialar\u0131n\u0131 p\u0259rd\u0259l\u0259mi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p>Birinci D&uuml;nya m&uuml;harib\u0259si, Rusiyada ba\u015f vermi\u015f 1917-ci il fevral v\u0259 oktyabr &ccedil;evrili\u015fl\u0259rind\u0259n m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r &ouml;z iddialar\u0131n\u0131 bol\u015fevik bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda realla\u015fd\u0131rma\u011fa nail oldular. 1918-ci ilin mart ay\u0131ndan etibar\u0259n \u0259ks-inqilab&ccedil;\u0131 &uuml;ns&uuml;rl\u0259rl\u0259 m&uuml;bariz\u0259 \u015f&uuml;ar\u0131 alt\u0131nda Bak\u0131 Kommunas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n &uuml;mum\u0259n Bak\u0131 quberniyas\u0131n\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lardan t\u0259mizl\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259di g&uuml;d\u0259n m\u0259nfur plan h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. H\u0259min g&uuml;nl\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t&ouml;r\u0259tdikl\u0259ri cinay\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n yadda\u015f\u0131na \u0259b\u0259di h\u0259kk olundu. Minl\u0259rl\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259hali yaln\u0131z milli m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g&ouml;r\u0259 m\u0259hv edildi. Erm\u0259nil\u0259r evl\u0259r\u0259 od vurub insanlar\u0131 diri-diri yand\u0131rd\u0131lar. Milli memarl\u0131q incil\u0259rini, m\u0259kt\u0259bl\u0259ri, x\u0259st\u0259xanalar\u0131, m\u0259scid v\u0259 dig\u0259r abid\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131b Bak\u0131n\u0131n b&ouml;y&uuml;k bir hiss\u0259sini xarabal\u0131\u011fa &ccedil;evirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 Bak\u0131, \u015eamax\u0131, Quba q\u0259zalar\u0131nda, Qaraba\u011f, Z\u0259ng\u0259zur, Nax&ccedil;\u0131van, L\u0259nk\u0259ran v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u015fqa b&ouml;lg\u0259l\u0259rind\u0259 x&uuml;susi q\u0259ddarl\u0131qla h\u0259yata ke&ccedil;irildi. Bu \u0259razil\u0259rd\u0259 dinc \u0259hali k&uuml;tl\u0259vi sur\u0259td\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildi, k\u0259ndl\u0259r yand\u0131r\u0131ld\u0131, milli m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b m\u0259hv edildi.<\/p>\n<p>1918-ci ilin mart q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 mill\u0259t&ccedil;i erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 irqi ayr\u0131-se&ccedil;kilik v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti \u0259sas\u0131nda \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f v\u0259 q\u0259ddarcas\u0131na h\u0259yata ke&ccedil;iril\u0259n siyas\u0259t idi.<\/p>\n<p>1918-ci ilin mart-aprel aylar\u0131nda Bak\u0131 Sovetinin mandat\u0131 alt\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259r\u0259n da\u015fnak-bol\u015fevik silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259, habel\u0259 Bak\u0131 quberniyas\u0131na daxil olan dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 q\u0259zalarda x&uuml;susi q\u0259ddarl\u0131qla t&ouml;r\u0259dil\u0259n k&uuml;tl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlarda Bak\u0131 Sovetinin 6000 v\u0259 Da\u015fnaks&uuml;tyun partiyas\u0131n\u0131n 4000 silahl\u0131 \u0259sg\u0259ri i\u015ftirak edib.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t&ouml;r\u0259dil\u0259n soyq\u0131r\u0131m Bak\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, \u015eamax\u0131, Quba, \u0130r\u0259van, Z\u0259ng\u0259zur, Qaraba\u011f, Nax&ccedil;\u0131van v\u0259 Qars b&ouml;lg\u0259l\u0259rini d\u0259 \u0259hat\u0259 etdi. 1918-ci ilin ilk be\u015f ay\u0131 \u0259rzind\u0259 t\u0259kc\u0259 Qubada x&uuml;susi v\u0259h\u015filikl\u0259 16 mind\u0259n art\u0131q insan &ouml;ld&uuml;r&uuml;ld&uuml;. Erm\u0259nil\u0259r, h\u0259m&ccedil;inin Qubada ya\u015fayan yerli y\u0259hudi v\u0259 l\u0259zgil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0259tliam t&ouml;r\u0259tdil\u0259r. Quba rayonu \u0259razisind\u0259 2007-ci ild\u0259 a\u015fkar olunmu\u015f k&uuml;tl\u0259vi m\u0259zarl\u0131q erm\u0259nil\u0259rin t&ouml;r\u0259tdiyi qeyri-insani \u0259m\u0259ll\u0259rin \u0259yani s&uuml;butunu t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C&uuml;mhuriyy\u0259ti yarand\u0131qdan sonra 1918-ci ilin mart hadis\u0259l\u0259rin\u0259 x&uuml;susi diqq\u0259t ayr\u0131ld\u0131. Nazirl\u0259r \u015euras\u0131 1918-ci il iyulun 15-d\u0259 bu faci\u0259nin t\u0259dqiqi m\u0259qs\u0259dil\u0259 F&ouml;vq\u0259lad\u0259 istintaq komissiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi. Komissiya mart soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131, ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 \u015eamax\u0131dak\u0131 v\u0259h\u015filikl\u0259ri, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t&ouml;r\u0259tdikl\u0259ri a\u011f\u0131r cinay\u0259tl\u0259ri ara\u015fd\u0131rd\u0131. D&uuml;nya ictimaiyy\u0259tin\u0259 bu h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri &ccedil;atd\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi n\u0259zdind\u0259 x&uuml;susi qurum yarad\u0131ld\u0131. F&ouml;vq\u0259lad\u0259 istintaq komissiyas\u0131 s&uuml;butlar \u0259sas\u0131nda dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 m&uuml;xt\u0259lif cinay\u0259tl\u0259r\u0259 g&ouml;r\u0259 t\u0259qsirl\u0259ndiril\u0259n 194 n\u0259f\u0259r bar\u0259sind\u0259 cinay\u0259t i\u015fi a&ccedil;d\u0131 v\u0259 t&ouml;r\u0259tdikl\u0259ri cinay\u0259tl\u0259r\u0259 g&ouml;r\u0259 Bak\u0131da 24 v\u0259 \u015eamax\u0131da t\u0259xmin\u0259n 100 n\u0259f\u0259r h\u0259bs olundu.<\/p>\n<p>1919 v\u0259 1920-ci il mart\u0131n 31-i iki d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C&uuml;mhuriyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n &Uuml;mummilli Mat\u0259m G&uuml;n&uuml; kimi qeyd edildi. \u018fslind\u0259 bu, az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 y&uuml;r&uuml;d&uuml;l\u0259n soyq\u0131r\u0131m v\u0259 bir \u0259srd\u0259n art\u0131q davam ed\u0259n torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 prosesl\u0259rin\u0259 tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 siyasi qiym\u0259t verm\u0259k c\u0259hdi idi. Lakin Az\u0259rbaycan Xalq C&uuml;mhuriyy\u0259tinin s&uuml;qutu bu i\u015fin ba\u015fa &ccedil;atmas\u0131na imkan verm\u0259di.<\/p>\n<p>Zaqafqaziyan\u0131n sovetl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n &ouml;z &ccedil;irkin m\u0259qs\u0259dl\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r 1920-ci ild\u0259 Z\u0259ng\u0259zuru v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra torpaqlar\u0131n\u0131 Erm\u0259nistan SSR-in \u0259razisi elan etdil\u0259r. Sonrak\u0131 d&ouml;vrd\u0259 bu \u0259razil\u0259rd\u0259ki az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n deportasiya edilm\u0259si siyas\u0259tini daha da geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 yeni vasit\u0259l\u0259r\u0259 \u0259l atd\u0131lar. Bunun &uuml;&ccedil;&uuml;n onlar SSR\u0130 Nazirl\u0259r Sovetinin 23 dekabr 1947-ci il &quot;Erm\u0259nistan SSR-d\u0259n kolxoz&ccedil;ular\u0131n v\u0259 ba\u015fqa az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin Az\u0259rbaycan SSR-in K&uuml;r-Araz oval\u0131\u011f\u0131na k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;lm\u0259si haqq\u0131nda&quot; x&uuml;susi q\u0259rar\u0131na v\u0259 1948-1953-c&uuml; ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n &ouml;z tarixi torpaqlar\u0131ndan k&uuml;tl\u0259vi sur\u0259td\u0259 deportasiyas\u0131na d&ouml;vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 nail oldular.<\/p>\n<p>Erm\u0259ni mill\u0259t&ccedil;il\u0259r &ouml;z havadarlar\u0131n\u0131n k&ouml;m\u0259yi il\u0259 1950-ci ill\u0259rd\u0259n etibar\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 k\u0259skin m\u0259n\u0259vi t\u0259cav&uuml;z kampaniyas\u0131na ba\u015flad\u0131lar. Ke&ccedil;mi\u015f sovet m\u0259kan\u0131nda m&uuml;nt\u0259z\u0259m \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131lan kitab, jurnal v\u0259 q\u0259zetl\u0259rd\u0259 milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin, klassik irsimizin, memarl\u0131q abid\u0259l\u0259rimizin \u0259n n\u0259fis n&uuml;mun\u0259l\u0259rinin erm\u0259ni xalq\u0131na m\u0259nsub oldu\u011funu s&uuml;but etm\u0259y\u0259 &ccedil;al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Eyni zamanda, onlar t\u0259r\u0259find\u0259n b&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyada az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n m\u0259nfi obraz\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131rmaq c\u0259hdl\u0259ri d\u0259 g&uuml;cl\u0259nirdi. &quot;Yaz\u0131q, m\u0259zlum erm\u0259ni xalq\u0131&quot;n\u0131n sur\u0259tini yaradaraq \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 regionda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r \u015f&uuml;urlu sur\u0259td\u0259 t\u0259hrif olunur, az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m t&ouml;r\u0259d\u0259nl\u0259r soyq\u0131r\u0131m qurbanlar\u0131 kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verilirdi.<\/p>\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n etibar\u0259n \u0259halisinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti az\u0259rbaycanl\u0131 olan \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n v\u0259 Erm\u0259nistan SSR-nin dig\u0259r b&ouml;lg\u0259l\u0259rind\u0259n soyda\u015flar\u0131m\u0131z t\u0259qibl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalaraq k&uuml;tl\u0259vi sur\u0259td\u0259 qovulurdu. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n h&uuml;quqlar\u0131 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n kobudcas\u0131na pozulur, ana dilind\u0259 t\u0259hsil almas\u0131na \u0259ng\u0259ll\u0259r t&ouml;r\u0259dilir, onlara qar\u015f\u0131 repressiyalar h\u0259yata ke&ccedil;irilirdi. Az\u0259rbaycan k\u0259ndl\u0259rinin tarixi adlar\u0131 d\u0259yi\u015fdirilir, toponimika tarixind\u0259 misli g&ouml;r&uuml;nm\u0259mi\u015f q\u0259dim toponiml\u0259rin m&uuml;asir adlarla \u0259v\u0259zolunma prosesi ba\u015f verirdi.<\/p>\n<p>Saxtala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f erm\u0259ni tarixi g\u0259nc erm\u0259nil\u0259rin \u015fovinist ruhda b&ouml;y&uuml;m\u0259sin\u0259 z\u0259min yaratmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n d&ouml;vl\u0259t siyas\u0259ti s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. B&ouml;y&uuml;k humanist ideallara xidm\u0259t ed\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti ruhunda t\u0259rbiy\u0259 olunmu\u015f yeni n\u0259slimiz ekstremist erm\u0259ni ideologiyas\u0131n\u0131n t\u0259qibl\u0259rin\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u0259n\u0259viyyat\u0131na, milli q&uuml;ruruna v\u0259 m\u0259nliyin\u0259 y&ouml;n\u0259lmi\u015f b&ouml;htanlar siyasi v\u0259 h\u0259rbi t\u0259cav&uuml;z &uuml;&ccedil;&uuml;n ideoloji z\u0259min yarad\u0131rd\u0131. Xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 apar\u0131lan soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259ti &ouml;z&uuml;n&uuml;n siyasi-h&uuml;quqi qiym\u0259tini tapmad\u0131\u011f\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n tarixi faktlar sovet m\u0259tbuat\u0131nda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259hrif olunur v\u0259 ictimai fikir &ccedil;a\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Erm\u0259nil\u0259rin sovet rejimind\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k h\u0259yata ke&ccedil;irdikl\u0259ri v\u0259 1980-ci ill\u0259rin ortalar\u0131nda daha da g&uuml;cl\u0259n\u0259n anti-Az\u0259rbaycan t\u0259bli\u011fat\u0131na Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi vaxt\u0131nda laz\u0131mi qiym\u0259ti verm\u0259di.<\/p>\n<p>1988-ci ild\u0259n ortaya at\u0131lan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m&uuml;naqi\u015f\u0259sinin ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 y&uuml;z minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n &ouml;z tarixi torpaqlar\u0131ndan qovulmas\u0131na da respublikada d&uuml;zg&uuml;n siyasi qiym\u0259t verilm\u0259di. Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin Erm\u0259nistan SSR-nin t\u0259rkibin\u0259 daxil edilm\u0259si haqq\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin qeyri-konstitusion q\u0259rar\u0131n\u0131 v\u0259 Moskvan\u0131n \u0259slind\u0259 bu vilay\u0259ti X&uuml;susi idar\u0259etm\u0259 komit\u0259si vasit\u0259sil\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tabeliyind\u0259n &ccedil;\u0131xarmas\u0131n\u0131 xalq\u0131m\u0131z ciddi naraz\u0131l\u0131qla qar\u015f\u0131lad\u0131 v\u0259 m&uuml;h&uuml;m siyasi aksiyalara \u0259l atmaq m\u0259cburiyy\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131. Respublikada ke&ccedil;iril\u0259n mitinql\u0259r zaman\u0131 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 siyas\u0259ti q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 pisl\u0259ns\u0259 d\u0259, Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyi &ouml;z passiv m&ouml;vqeyind\u0259n \u0259l &ccedil;\u0259km\u0259di. M\u0259hz el\u0259 bunun n\u0259tic\u0259si olaraq 1990-c\u0131 ilin yanvar ay\u0131nda getdikc\u0259 g&uuml;cl\u0259n\u0259n xalq h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 bo\u011fmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Bak\u0131ya qo\u015funlar yeridildi, y&uuml;zl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259hv v\u0259 \u015fik\u0259st edildi, yaraland\u0131, dig\u0259r fiziki t\u0259zyiql\u0259r\u0259 m\u0259ruz qald\u0131.<\/p>\n<p>1992-ci ilin fevral ay\u0131nda erm\u0259nil\u0259r Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin \u0259halisin\u0259 misli g&ouml;r&uuml;nm\u0259mi\u015f divan tutdu. Tariximiz\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 kimi h\u0259kk olunan bu qanl\u0131 faci\u0259 minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n m\u0259hv edilm\u0259si, \u0259sir al\u0131nmas\u0131, \u015f\u0259h\u0259rin yerl\u0259-yeksan edilm\u0259si il\u0259 qurtard\u0131.<\/p>\n<p>Mill\u0259t&ccedil;i-separat&ccedil;\u0131 erm\u0259nil\u0259rin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 avant&uuml;rist h\u0259r\u0259kat\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq, bir milyondan art\u0131q soyda\u015f\u0131m\u0131z erm\u0259ni q\u0259sbkarlar t\u0259r\u0259find\u0259n &ouml;z do\u011fma yurd-yuvalar\u0131ndan did\u0259rgin sal\u0131n\u0131b &ccedil;ad\u0131rlarda ya\u015fama\u011fa m\u0259hkum edilmi\u015fdi. \u018frazimizin 20 faizinin erm\u0259ni silahl\u0131 q&uuml;vv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 zaman\u0131 minl\u0259rl\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131m\u0131z \u015f\u0259hid oldu, x\u0259sar\u0259t ald\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n XIX-XX \u0259srl\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n b&uuml;t&uuml;n faci\u0259l\u0259ri torpaqlar\u0131n z\u0259bti il\u0259 m&uuml;\u015fayi\u0259t olunaraq, erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;lm&uuml;\u015f, planl\u0131 sur\u0259td\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;irdiyi soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259tinin ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini t\u0259\u015fkil edib. Bu hadis\u0259l\u0259rin yaln\u0131z birin\u0259 &#8211; 1918-ci il mart q\u0131r\u011f\u0131n\u0131na siyasi qiym\u0259t verm\u0259k c\u0259hdi g&ouml;st\u0259rilib. Az\u0259rbaycan Xalq C&uuml;mhuriyy\u0259tinin varisi kimi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 bu g&uuml;n onun ax\u0131ra q\u0259d\u0259r h\u0259yata ke&ccedil;ir\u0259 bilm\u0259diyi q\u0259rarlar\u0131n m\u0259ntiqi davam\u0131 olaraq, soyq\u0131r\u0131m hadis\u0259l\u0259rin\u0259 siyasi qiym\u0259t verm\u0259k borcunu tarixin h&ouml;km&uuml; kimi q\u0259bul edir.<\/p>\n<p>&Uuml;mummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin 1998-ci il 26 mart tarixli f\u0259rman\u0131ndan sonra h\u0259r il 31 mart Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G&uuml;n&uuml; kimi d&ouml;vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qeyd edilir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G&uuml;n&uuml;n&uuml;n yad edilm\u0259si ke&ccedil;mi\u015fd\u0259 v\u0259 haz\u0131rda az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n q\u0131r\u011f\u0131n v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalmas\u0131 bar\u0259d\u0259 d&uuml;nya ictimaiyy\u0259tinin m\u0259lumatland\u0131r\u0131lmas\u0131nda m&uuml;h&uuml;m rol oynay\u0131r.<br \/>\n\/trend<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>31 mart &ndash; Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G&uuml;n&uuml;d&uuml;r. Bu tarixd\u0259 1918-ci ilin mart\u0131nda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t&ouml;r\u0259dilmi\u015f qanl\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259si an\u0131l\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 m&uuml;st\u0259qillik qazand\u0131qdan sonra xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi ke&ccedil;mi\u015finin obyektiv&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[91],"tags":[],"class_list":["post-240967","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-olkeici"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/240967","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=240967"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/240967\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=240967"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=240967"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=240967"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}