{"id":240242,"date":"2026-03-12T10:14:22","date_gmt":"2026-03-12T06:14:22","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=240242","title":{"rendered":"Duz niy\u0259 duzlu, \u015f\u0259k\u0259r is\u0259 \u015firindir:"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u015eorban\u0131za bir &ccedil;imdik duz, &ccedil;ay\u0131n\u0131za is\u0259 bir qa\u015f\u0131q \u015f\u0259k\u0259r \u0259lav\u0259 edirsiniz v\u0259 d\u0259rhal f\u0259rqi hiss edirsiniz.&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az bildirir ki, biri duzlu, dig\u0259ri \u015firindir v\u0259 bu, &ouml;z-&ouml;z&uuml;n\u0259 ayd\u0131n g&ouml;r&uuml;n&uuml;r. Amma d&uuml;\u015f&uuml;ns\u0259niz, niy\u0259 ox\u015far g&ouml;r&uuml;n\u0259n iki a\u011f kristal dild\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rqli hissl\u0259r yarad\u0131r? Cavab g&ouml;zl\u0259diyinizd\u0259n daha maraql\u0131 olur.&nbsp;<br \/>\n<strong>Dilin dad\u0131 nec\u0259 hiss etdiyi<\/strong><br \/>\nDilimizin s\u0259thi ki&ccedil;ik qabarc\u0131qlarla &ouml;rt&uuml;lm&uuml;\u015fd&uuml;r &#8211; bunlar dad q&ouml;n&ccedil;\u0259l\u0259ri olan dad q&ouml;n&ccedil;\u0259l\u0259ridir v\u0259 bu da &ouml;z n&ouml;vb\u0259sind\u0259 dad q&ouml;n&ccedil;\u0259l\u0259rini ehtiva edir. Sad\u0259 dill\u0259 des\u0259k, dad q&ouml;n&ccedil;\u0259l\u0259ri a\u011fz\u0131n\u0131za daxil olan h\u0259r \u015feyin kimy\u0259vi t\u0259rkibini a\u015fkar ed\u0259n mikroskopik &quot;sensorlard\u0131r&quot;. Yetkin bir insan\u0131n dilind\u0259 2000 il\u0259 4000 aras\u0131nda bu reseptor var. H\u0259r bir dad reseptorunda 30-50 dad h&uuml;ceyr\u0259si var v\u0259 bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 eyni vaxtda beyin\u0259 siqnal g&ouml;nd\u0259rir.<\/p>\n<p>Be\u015f \u0259sas dad var: \u015firin, duzlu, tur\u015f, ac\u0131 v\u0259 umami. Umami protein qidalar\u0131n\u0131n v\u0259 monosodyum ql&uuml;tamat\u0131n qavran\u0131lmas\u0131ndan m\u0259suldur. Dad q&ouml;n&ccedil;\u0259sind\u0259ki dad q&ouml;n&ccedil;\u0259si qida molekulu il\u0259 t\u0259masda olduqda, beyin\u0259 bir siqnal g&ouml;nd\u0259rir: dad a\u015fkarlan\u0131r! Daha sonra beyin siqnal\u0131 ke&ccedil;mi\u015f t\u0259cr&uuml;b\u0259 il\u0259 m&uuml;qayis\u0259 ed\u0259r\u0259k tam olaraq n\u0259 yediyiniz\u0259 q\u0259rar verir.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259, f\u0259rqli dadlar\u0131 qavramaq mexanizml\u0259ri k&ouml;k&uuml;nd\u0259n f\u0259rqlidir. Duzlu v\u0259 tur\u015f dadlar ion kanallar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 qavran\u0131l\u0131r, \u015firin, ac\u0131 v\u0259 umami is\u0259 G-z&uuml;lal\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259li reseptorlar t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131n\u0131r. \u0130\u015fl\u0259r burada maraql\u0131 olur.<\/p>\n<p><strong>Duzun dad\u0131 niy\u0259 duzludur?<\/strong><br \/>\nS&uuml;fr\u0259 duzu natrium xloriddir (NaCl). EduRev-\u0259 g&ouml;r\u0259, duz kristal\u0131 t&uuml;p&uuml;rc\u0259kd\u0259 h\u0259ll olduqda iki iona par&ccedil;alan\u0131r: m&uuml;sb\u0259t y&uuml;kl&uuml; natrium (Na\u207a) v\u0259 m\u0259nfi y&uuml;kl&uuml; xlorid (Cl\u207b). Duzluluq hissi &uuml;&ccedil;&uuml;n m\u0259sul olan natrium ionudur.<\/p>\n<p>S&uuml;fr\u0259 duzunun duzlu dad\u0131 \u0259sas\u0259n natrium ionu (Na\u207a) t\u0259r\u0259find\u0259n m&uuml;\u0259yy\u0259n edilir. Bu ion dad h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259thind\u0259ki x&uuml;susi natrium kanallar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 daxil olur. H&uuml;ceyr\u0259nin i&ccedil;\u0259risin\u0259 daxil olduqdan sonra natrium ionlar\u0131 depolyarizasiyaya &#8211; membran\u0131n elektrik y&uuml;k&uuml;nd\u0259 d\u0259yi\u015fiklik\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Bu da &ouml;z n&ouml;vb\u0259sind\u0259 beynin &quot;duzlu&quot; kimi \u015f\u0259rh etdiyi sinir siqnallar\u0131 z\u0259ncirini t\u0259tikl\u0259yir.<\/p>\n<p>Amma t\u0259\u0259cc&uuml;bl&uuml; olan budur: duz konsentrasiyas\u0131 dad qavray\u0131\u015f\u0131nda b&ouml;y&uuml;k rol oynay\u0131r. M\u0259hlulun &uuml;st&uuml;nl&uuml;k veril\u0259n konsentrasiyas\u0131 t\u0259xmin\u0259n 100 mM-dir v\u0259 bu konsentrasiyada biz tan\u0131\u015f duzlulu\u011fu hiss edirik. Lakin, 500 mM-d\u0259n yuxar\u0131 konsentrasiyalarda duz ac\u0131 v\u0259 ya tur\u015f, &ccedil;ox a\u015fa\u011f\u0131 konsentrasiyalarda is\u0259 10 mM-d\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 konsentrasiyalarda is\u0259 \u015firin kimi q\u0259bul edil\u0259 bil\u0259r! B\u0259li, d&uuml;z e\u015fitdiniz &#8211; adi s&uuml;fr\u0259 duzunun &ccedil;ox z\u0259if m\u0259hlulu \u015firin dad verir.<\/p>\n<p><strong>Niy\u0259 \u015f\u0259k\u0259r \u015firin dad verir?<\/strong><br \/>\n\u015eirin dad tamamil\u0259 f\u0259rqli \u015f\u0259kild\u0259 i\u015fl\u0259yir. Qidaya \u0259lav\u0259 etdiyimiz \u015f\u0259k\u0259r m&uuml;r\u0259kk\u0259b karbohidrat molekulu olan saxarozad\u0131r. Duzdan f\u0259rqli olaraq, o, ionlara par&ccedil;alanm\u0131r. Bunun \u0259v\u0259zin\u0259, saxaroza molekulu b&uuml;t&ouml;vl&uuml;kd\u0259 dad h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rinin s\u0259thind\u0259ki x&uuml;susi reseptor z&uuml;lal\u0131 il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir.<\/p>\n<p>\u015e\u0259k\u0259r v\u0259 dadland\u0131r\u0131c\u0131lar T1R2\/T1R3 \u015firin dad reseptorunu stimulla\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131n siqnal yollar\u0131n\u0131 aktivl\u0259\u015fdirir. Sad\u0259 dill\u0259 des\u0259k, \u015firin dad reseptoru kilid kimidir v\u0259 \u015f\u0259k\u0259r molekulu ona uy\u011fun a&ccedil;ard\u0131r. A&ccedil;ar daxil edildikd\u0259n sonra h&uuml;ceyr\u0259nin i&ccedil;\u0259risind\u0259 G z&uuml;lallar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n biokimy\u0259vi reaksiyalar kaskad\u0131 tetiklenir v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 neyrotransmitterl\u0259rin s\u0259rb\u0259st burax\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bu neyrotransmitterl\u0259r beyin\u0259 siqnal &ouml;t&uuml;r&uuml;r: &quot;\u015firin!&quot;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eorban\u0131za bir &ccedil;imdik duz, &ccedil;ay\u0131n\u0131za is\u0259 bir qa\u015f\u0131q \u015f\u0259k\u0259r \u0259lav\u0259 edirsiniz v\u0259 d\u0259rhal f\u0259rqi hiss edirsiniz.&nbsp; Ucnoqta.az bildirir ki, biri duzlu, dig\u0259ri \u015firindir v\u0259 bu, &ouml;z-&ouml;z&uuml;n\u0259 ayd\u0131n g&ouml;r&uuml;n&uuml;r. Amma d&uuml;\u015f&uuml;ns\u0259niz,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-240242","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/240242","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=240242"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/240242\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=240242"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=240242"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=240242"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}