{"id":239946,"date":"2026-03-06T09:13:43","date_gmt":"2026-03-06T05:13:43","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=239946","title":{"rendered":"D\u00fcnyan\u0131n \u0259n quraq s\u0259hras\u0131nda h\u0259yat k\u0259\u015ff edilib"},"content":{"rendered":"<p><strong>Planetin \u0259n quraq b&ouml;lg\u0259l\u0259rind\u0259n birind\u0259 t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar g&ouml;zl\u0259nilm\u0259d\u0259n z\u0259ngin bir ekosistem k\u0259\u015ff edibl\u0259r.&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, K&ouml;ln Universitetinin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi beyn\u0259lxalq aliml\u0259r qrupu Atakama s\u0259hras\u0131nda torpaq nematodlar\u0131n\u0131 (yuvarlaq qurdlar) ara\u015fd\u0131r\u0131b v\u0259 h\u0259tta son d\u0259r\u0259c\u0259 quraq m&uuml;hitd\u0259 bel\u0259, s\u0259thin alt\u0131nda davaml\u0131 v\u0259 m&uuml;xt\u0259lif ekosisteml\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldiyini n&uuml;mayi\u015f etdirib. T\u0259dqiqat Nature Communications (NatCom) jurnal\u0131nda d\u0259rc edilib.<\/p>\n<p>Atakama h\u0259yat\u0131n &quot;quru h\u0259ddi&quot; kimi tan\u0131n\u0131r. Burada ya\u011f\u0131nt\u0131lar olduqca nadirdir, torpaqlar duzlarla doymu\u015fdur v\u0259 temperatur dal\u011falanmalar\u0131 k\u0259skin ola bil\u0259r. &Ccedil;ili s\u0259hras\u0131n\u0131n s\u0259rtliyi q&uuml;tb b&ouml;lg\u0259l\u0259ri il\u0259 m&uuml;qayis\u0259 edilib. X&uuml;susil\u0259 t\u0259\u0259cc&uuml;bl&uuml; olan\u0131, Yer k&uuml;r\u0259sind\u0259ki \u0259n &ccedil;ox sayda heyvandan b\u0259zil\u0259ri olan nematodlar\u0131n b&uuml;t&ouml;v birlikl\u0259rinin torpaqda \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sidir.<\/p>\n<p>Nematodlar torpaq ekosisteml\u0259rind\u0259 m&uuml;h&uuml;m funksiyalar yerin\u0259 yetirir: onlar bakteriya populyasiyalar\u0131n\u0131 t\u0259nziml\u0259yir, qida d&ouml;vriyy\u0259sind\u0259 i\u015ftirak edir v\u0259 \u0259traf m&uuml;hitin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n g&ouml;st\u0259ricisi kimi xidm\u0259t edir. Bu mikroskopik qurdlar d\u0259rin d\u0259nizl\u0259rd\u0259, arktik torpaqlarda v\u0259 duzlu &ccedil;&ouml;k&uuml;nt&uuml;l\u0259rd\u0259 tap\u0131l\u0131r. Ekstremal \u015f\u0259rait\u0259 d&ouml;zm\u0259k qabiliyy\u0259ti nematodlar\u0131 h\u0259yat\u0131n stress\u0259 qar\u015f\u0131 dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131n\u0131 &ouml;yr\u0259nm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259lveri\u015fli bir model\u0259 &ccedil;evirir.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r Atakaman\u0131n h&uuml;nd&uuml;rl&uuml;k, r&uuml;tub\u0259t v\u0259 ultrab\u0259n&ouml;v\u015f\u0259yi \u015f&uuml;alanma s\u0259viyy\u0259l\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n alt\u0131 \u0259razisini ara\u015fd\u0131rd\u0131lar. N&uuml;mun\u0259l\u0259r qum t\u0259p\u0259l\u0259rind\u0259n, duz bataql\u0131qlar\u0131ndan, quru &ccedil;ay yataqlar\u0131ndan, da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259rd\u0259n v\u0259 seyr\u0259k n\u0259min bitki &ouml;rt&uuml;y&uuml;n&uuml;n inki\u015faf etm\u0259sin\u0259 imkan verdiyi &quot;dumanl\u0131 vah\u0259l\u0259rd\u0259n&quot; toplanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259hlil g&ouml;st\u0259rdi ki, n&ouml;vl\u0259rin paylanmas\u0131 birba\u015fa iqlim qradiyentl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Daha r&uuml;tub\u0259tli \u0259razil\u0259rd\u0259 biom&uuml;xt\u0259liflik daha y&uuml;ks\u0259k idi. Temperatur v\u0259 h&uuml;nd&uuml;rl&uuml;k icma t\u0259rkibin\u0259 d\u0259 t\u0259sir g&ouml;st\u0259rmi\u015fdir. Y&uuml;ks\u0259k h&uuml;nd&uuml;rl&uuml;kd\u0259 v\u0259 x&uuml;susil\u0259 s\u0259rt \u015f\u0259raitd\u0259 bir &ccedil;ox n&ouml;v qeyri-cinsi \u015f\u0259kild\u0259 &ccedil;oxalm\u0131\u015fd\u0131r. Bu, partenogenezin c&uuml;t tapma\u011f\u0131n &ccedil;\u0259tin oldu\u011fu \u0259razil\u0259rd\u0259 &uuml;st&uuml;nl&uuml;k verdiyi f\u0259rziyy\u0259sini d\u0259st\u0259kl\u0259yir.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, aliml\u0259r h\u0259y\u0259can verici \u0259lam\u0259tl\u0259ri qeyd etdil\u0259r. B\u0259zi \u0259razil\u0259rd\u0259 qida \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri sad\u0259l\u0259\u015fdirilir ki, bu da ekosistemin pozulmas\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259 icmalar daha az davaml\u0131d\u0131r v\u0259 \u0259lav\u0259 stressl\u0259r\u0259 daha &ccedil;ox h\u0259ssasd\u0131r.<\/p>\n<p>M&uuml;\u0259llifl\u0259r qeyd edirl\u0259r ki, bu n\u0259tic\u0259l\u0259r artan qlobal quraql\u0131q fonunda x&uuml;susil\u0259 vacibdir. Orqanizml\u0259rin yay\u0131lmas\u0131na v\u0259 onlar\u0131n ekstremal \u015f\u0259rait\u0259 uy\u011funla\u015fmas\u0131na t\u0259sir ed\u0259n amill\u0259rin ba\u015fa d&uuml;\u015f&uuml;lm\u0259si iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin ekoloji n\u0259tic\u0259l\u0259rinin daha d\u0259qiq qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 imkan ver\u0259c\u0259kdir.<br \/>\n&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Planetin \u0259n quraq b&ouml;lg\u0259l\u0259rind\u0259n birind\u0259 t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar g&ouml;zl\u0259nilm\u0259d\u0259n z\u0259ngin bir ekosistem k\u0259\u015ff edibl\u0259r.&nbsp; Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, K&ouml;ln Universitetinin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi beyn\u0259lxalq aliml\u0259r qrupu Atakama s\u0259hras\u0131nda torpaq nematodlar\u0131n\u0131 (yuvarlaq qurdlar) ara\u015fd\u0131r\u0131b&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-239946","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/239946","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=239946"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/239946\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=239946"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=239946"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=239946"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}