{"id":239794,"date":"2026-03-04T06:10:31","date_gmt":"2026-03-04T02:10:31","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=239794","title":{"rendered":"U\u015faql\u0131qda di\u015f \u00e7\u00fcr\u00fcm\u0259si il\u0259 \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259liyi aras\u0131nda \u0259laq\u0259"},"content":{"rendered":"<p><strong>Di\u015fl\u0259rinizi m&uuml;nt\u0259z\u0259m olaraq f\u0131r&ccedil;alamaq v\u0259 di\u015f \u0259tl\u0259riniz\u0259 qulluq etm\u0259k kimi sad\u0259 bir v\u0259rdi\u015f uzun v\u0259 sa\u011flam bir h\u0259yat\u0131n ilk add\u0131m\u0131 ola bil\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, Kopenhagen Universitetinin t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Beyn\u0259lxalq Kardiologiya jurnal\u0131nda d\u0259rc edilmi\u015f bir ara\u015fd\u0131rma, u\u015faqlarda di\u015f &ccedil;&uuml;r&uuml;m\u0259si v\u0259 di\u015f \u0259ti x\u0259st\u0259liyinin yetkinlik d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 &uuml;r\u0259k sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n uzunm&uuml;dd\u0259tli n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259yini m&uuml;\u0259yy\u0259n edib.<\/p>\n<p>&nbsp;1960-c\u0131 v\u0259 1970-ci ill\u0259rd\u0259 anadan olmu\u015f t\u0259xmin\u0259n 570.000 u\u015fa\u011f\u0131n t\u0259hlilinin n\u0259tic\u0259l\u0259ri u\u015faql\u0131q a\u011f\u0131z sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 il\u0259 sonrak\u0131 h\u0259yatda &uuml;r\u0259k tutmas\u0131, insult v\u0259 koronar &uuml;r\u0259k x\u0259st\u0259liyi riskinin artmas\u0131 aras\u0131nda birba\u015fa \u0259laq\u0259 oldu\u011funu g&ouml;st\u0259rir.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat nec\u0259 apar\u0131ld\u0131<br \/>\nKomanda Milli U\u015faq Stomatologiyas\u0131 Reyestrind\u0259ki qeydl\u0259ri 2018-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r &uuml;r\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri &uuml;zr\u0259 Milli X\u0259st\u0259 Reyestrind\u0259ki m\u0259lumatlarla m&uuml;qayis\u0259 edib. N&uuml;mun\u0259y\u0259 \u0259n az\u0131 iki di\u015f qeydiyyat\u0131 qeydi olan u\u015faqlar daxil idi. T\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar xarici amill\u0259rin t\u0259sirini minimuma endirm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n i\u015ftirak&ccedil;\u0131lar\u0131n t\u0259hsilini v\u0259 2-ci tip diabetin m&ouml;vcudlu\u011funu n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlad\u0131lar. N\u0259tic\u0259l\u0259r t\u0259\u0259cc&uuml;bl&uuml; idi: &ccedil;oxsayl\u0131 di\u015f &ccedil;&uuml;r&uuml;m\u0259si olan u\u015faqlar\u0131n yetkinlik d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 &uuml;r\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259rin\u0259 tutulma riski minimal di\u015f probleml\u0259ri olan h\u0259mya\u015f\u0131dlar\u0131na nisb\u0259t\u0259n 45% daha y&uuml;ks\u0259k idi. A\u011f\u0131r di\u015f \u0259ti iltihab\u0131 olan u\u015faqlarda risk 41% daha y&uuml;ks\u0259k idi. Bu model h\u0259r iki cinsd\u0259 m&uuml;\u015fahid\u0259 edildi v\u0259 u\u015faql\u0131qda di\u015f sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 pisl\u0259\u015fdikc\u0259 artd\u0131.<\/p>\n<p>\u0130ltihab \u0259sas amil kimi<br \/>\nT\u0259dqiqat birba\u015fa s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259sini s&uuml;but ed\u0259 bilm\u0259s\u0259 d\u0259, aliml\u0259r \u0259sas mexanizmin xroniki iltihabla \u0259laq\u0259li oldu\u011funu ir\u0259li s&uuml;r&uuml;rl\u0259r.<br \/>\nH\u0259yat t\u0259rzi v\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131<br \/>\nH\u0259yat t\u0259rzi m&uuml;h&uuml;m rol oynay\u0131r, lakin t\u0259hsil s\u0259viyy\u0259sin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131qdan sonra bel\u0259, z\u0259if a\u011f\u0131z sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 il\u0259 &uuml;r\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259 davam edir.<br \/>\nT\u0259dqiqat m&uuml;\u0259llifl\u0259ri vur\u011fulay\u0131rlar ki, u\u015faqlarda di\u015f probleml\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 uzunm&uuml;dd\u0259tli sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259sirli bir vasit\u0259 ola bil\u0259r. Danimarkada u\u015faqlar\u0131n 20%-i b&uuml;t&uuml;n qeydiyyata al\u0131nm\u0131\u015f di\u015f x\u0259st\u0259likl\u0259rinin 80%-ni t\u0259\u015fkil edir.<br \/>\nAliml\u0259r u\u015faqlar aras\u0131nda yay\u0131lmas\u0131na baxmayaraq, tez-tez diaqnoz qoyulmayan di\u015f \u0259ti iltihab\u0131na &#8211; di\u015f \u0259ti iltihab\u0131na x&uuml;susi diqq\u0259t yetirm\u0259yi t&ouml;vsiy\u0259 edirl\u0259r. O, di\u015f &ccedil;&uuml;r&uuml;m\u0259si hallar\u0131na b\u0259nz\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 di\u015f \u0259ti iltihab\u0131 hallar\u0131n\u0131n milli reyestrl\u0259r\u0259 daxil edilm\u0259sin\u0259 &ccedil;a\u011f\u0131r\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Di\u015fl\u0259rinizi m&uuml;nt\u0259z\u0259m olaraq f\u0131r&ccedil;alamaq v\u0259 di\u015f \u0259tl\u0259riniz\u0259 qulluq etm\u0259k kimi sad\u0259 bir v\u0259rdi\u015f uzun v\u0259 sa\u011flam bir h\u0259yat\u0131n ilk add\u0131m\u0131 ola bil\u0259r. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, Kopenhagen Universitetinin t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-239794","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/239794","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=239794"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/239794\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=239794"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=239794"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=239794"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}