{"id":239631,"date":"2026-03-02T07:32:03","date_gmt":"2026-03-02T03:32:03","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=239631","title":{"rendered":"COVID-19 pandemiyas\u0131 ciddi sa\u011flaml\u0131q n\u0259tic\u0259l\u0259ri buraxd\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong>2020-ci ilin mart ay\u0131nda &Uuml;mumd&uuml;nya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 COVID-19-u pandemiya elan etdi v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t tarixind\u0259ki \u0259n da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 s\u0131naqlardan birin\u0259 ba\u015flad\u0131. Virus milyonlarla insan\u0131n &ouml;l&uuml;m&uuml;n\u0259 s\u0259b\u0259b oldu v\u0259 biz art\u0131q onun uzunm&uuml;dd\u0259tli n\u0259tic\u0259l\u0259ri il\u0259 &uuml;zl\u0259\u015firik.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r evrir ki, t\u0259dqiqatlar g&ouml;st\u0259rdi ki, COVID-19 sad\u0259c\u0259 qripin ba\u015fqa bir formas\u0131 deyil, b\u0259d\u0259nd\u0259 &ouml;z&uuml;n\u0259m\u0259xsus d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r burax\u0131b.<\/p>\n<p>Tulane Universitetinin t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar\u0131 COVID-19 v\u0259 qripin b\u0259d\u0259n\u0259 t\u0259sirl\u0259rini m&uuml;qayis\u0259 ed\u0259n bir ara\u015fd\u0131rma apard\u0131lar. M\u0259lum oldu ki, h\u0259r iki virus a\u011fciy\u0259rl\u0259r\u0259 z\u0259r\u0259r verir, lakin sa\u011falma mexanizml\u0259ri f\u0259rqlidir. Qripd\u0259n sonra a\u011fciy\u0259rl\u0259r aktiv \u015f\u0259kild\u0259 sa\u011falma\u011fa ba\u015flay\u0131r, COVID-19 is\u0259 bu prosesi bo\u011fur v\u0259 n\u0259f\u0259s darl\u0131\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olan &quot;yara izl\u0259ri&quot; burax\u0131r.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, t\u0259dqiqat g&ouml;st\u0259rdi ki, COVID-19 davaml\u0131 iltihaba, mikroskopik qanaxmalara v\u0259 serotonin v\u0259 dopamin &uuml;&ccedil;&uuml;n m\u0259sul olan genl\u0259rin pozulmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bu, COVID-19-dan sa\u011falan insanlar\u0131n tez-tez beyin duman\u0131, yor\u011funluq v\u0259 \u0259hval-ruhiyy\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri kimi simptomlarla qar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini izah edir. F\u0259sadlar\u0131 da olan qripd\u0259n f\u0259rqli olaraq, COVID-19 uzunm&uuml;dd\u0259tli perspektivd\u0259 daha t\u0259hl&uuml;k\u0259lidir.<\/p>\n<p>\u0130mmunoloq Nikolay Kryu&ccedil;kov vur\u011fulad\u0131 ki, eksperimental n\u0259tic\u0259l\u0259r insanlarda apar\u0131lan m&uuml;\u015fahid\u0259l\u0259ri t\u0259sdiql\u0259yir. COVID-19 v\u0259 onun Omicron da daxil olmaqla variantlar\u0131 uzunm&uuml;dd\u0259tli f\u0259sadlar riski da\u015f\u0131y\u0131r v\u0259 bu, sa\u011falanlar\u0131n 25%-\u0259 q\u0259d\u0259rini t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259r. Bunlara virusun h&uuml;ceyr\u0259l\u0259r\u0259 birba\u015fa t\u0259siri, xroniki iltihab v\u0259 mikrosirkulyasiyan\u0131n pozulmas\u0131 daxildir.<\/p>\n<p>M&uuml;t\u0259x\u0259ssisin fikrinc\u0259, COVID-19-dan sonrak\u0131 v\u0259ziyy\u0259tin normal olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259k vacibdir. \u018fg\u0259r bir insan yor\u011funluq v\u0259 ya diqq\u0259ti c\u0259ml\u0259m\u0259kd\u0259 &ccedil;\u0259tinlik kimi yeni simptomlar ya\u015fay\u0131rsa, diaqnoz v\u0259 m&uuml;alic\u0259 &uuml;&ccedil;&uuml;n h\u0259kim\u0259 m&uuml;raci\u0259t etm\u0259lidir. Uzunm&uuml;dd\u0259tli COVID-19 il\u0259 m&uuml;bariz\u0259 &uuml;&ccedil;&uuml;n universal bir h\u0259ll yolu olmasa da, sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 b\u0259rpa etm\u0259y\u0259 y&ouml;n\u0259lmi\u015f &uuml;sullar m&ouml;vcuddur.<\/p>\n<p>M&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259r h\u0259m&ccedil;inin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n b\u0259rpas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r yuxu, a&ccedil;\u0131q havada istirah\u0259t v\u0259 d&uuml;zg&uuml;n qidalanman\u0131n vacibliyini n\u0259z\u0259r\u0259 alma\u011f\u0131 t&ouml;vsiy\u0259 edirl\u0259r.<br \/>\nKoronavirusun m\u0259n\u015f\u0259yin\u0259 g\u0259ldikd\u0259, m&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259r onun zoonotik m\u0259n\u015f\u0259yini ara\u015fd\u0131rma\u011fa davam edirl\u0259r v\u0259 virusun heyvanlardan insanlara yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ir\u0259li s&uuml;r&uuml;rl\u0259r. &Ccedil;oxsayl\u0131 n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r\u0259 baxmayaraq, d\u0259qiq detallar h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u0259lum deyil v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k pandemiyalar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq &uuml;&ccedil;&uuml;n davaml\u0131 t\u0259dqiqatlar vacibdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2020-ci ilin mart ay\u0131nda &Uuml;mumd&uuml;nya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 COVID-19-u pandemiya elan etdi v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t tarixind\u0259ki \u0259n da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 s\u0131naqlardan birin\u0259 ba\u015flad\u0131. Virus milyonlarla insan\u0131n &ouml;l&uuml;m&uuml;n\u0259 s\u0259b\u0259b oldu v\u0259 biz art\u0131q onun uzunm&uuml;dd\u0259tli&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-239631","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/239631","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=239631"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/239631\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=239631"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=239631"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=239631"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}