{"id":238784,"date":"2026-02-16T06:44:29","date_gmt":"2026-02-16T02:44:29","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=238784","title":{"rendered":"Yer k\u00fcr\u0259sinin n\u00fcv\u0259sind\u0259 45 okeana q\u0259d\u0259r hidrogen oldu\u011fu iddia edilir"},"content":{"rendered":"<p><strong>&Ccedil;in v\u0259 \u0130sve&ccedil;r\u0259d\u0259n olan beyn\u0259lxalq t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar qrupu Yer k&uuml;r\u0259sinin n&uuml;v\u0259sind\u0259 b&ouml;y&uuml;k hidrogen ehtiyatlar\u0131n\u0131n ola bil\u0259c\u0259yini ir\u0259li s&uuml;r\u0259n bir t\u0259cr&uuml;b\u0259 apar\u0131b &#8211; bu, d&uuml;nya okeanlar\u0131n\u0131n 45 okean\u0131na b\u0259rab\u0259rdir.&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, aliml\u0259r uzun m&uuml;dd\u0259tdir ki, Yer n&uuml;v\u0259sinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259miz d\u0259mird\u0259n daha a\u015fa\u011f\u0131 oldu\u011funu qeyd edirl\u0259r ki, bu da hidrogen d\u0259 daxil olmaqla daha y&uuml;ng&uuml;l elementl\u0259rin m&ouml;vcudlu\u011funu g&ouml;st\u0259rir. Planetin s\u0259thi su il\u0259 &ouml;rt&uuml;lm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar hidrogen ehtiyatlar\u0131n\u0131n \u0259sas hiss\u0259sinin t\u0259xmin\u0259n 4,5 milyard il \u0259vv\u0259l yarand\u0131\u011f\u0131 vaxtdan b\u0259ri Yerin daxilind\u0259 qalm\u0131\u015f ola bil\u0259c\u0259yini ir\u0259li s&uuml;r&uuml;rl\u0259r. \u0130ndiy\u0259 q\u0259d\u0259r planetin d\u0259rinliyind\u0259ki ekstremal \u015f\u0259rait s\u0259b\u0259bind\u0259n onun miqdar\u0131n\u0131 d\u0259qiq qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k olduqca &ccedil;\u0259tin olub.<\/p>\n<p>Bu &ccedil;\u0259tinlikl\u0259rin &ouml;hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n Pekin Universiteti v\u0259 ETH S&uuml;rix m&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259ri yeni bir eksperimental yana\u015fma t\u0259tbiq edibl\u0259r.&nbsp;<br \/>\nNature Communications jurnal\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f bir ara\u015fd\u0131rmada, Yer k&uuml;r\u0259sinin d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259ki \u015f\u0259raiti yenid\u0259n yaratmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n almaz zindan h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rind\u0259 lazer q\u0131zd\u0131rmas\u0131ndan istifad\u0259 edibl\u0259r. Standart rentgen difraksiyas\u0131 \u0259v\u0259zin\u0259, t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar metal-silikat ayr\u0131lmas\u0131 prosesl\u0259rini simulyasiya etdil\u0259r.<\/p>\n<p>T\u0259cr&uuml;b\u0259 zaman\u0131 n&uuml;v\u0259 material\u0131n\u0131 simulyasiya ed\u0259n d\u0259mir n&uuml;mun\u0259l\u0259ri v\u0259 q\u0259dim maqma okean\u0131n\u0131 xat\u0131rladan hidratla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f silikat \u015f&uuml;\u015f\u0259 111 gigapaskal t\u0259zyiq\u0259 v\u0259 6000&deg;C-y\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0131zd\u0131rmaya m\u0259ruz qald\u0131.&nbsp;<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 edil\u0259n m\u0259lumatlar atom zonas\u0131 tomoqrafiyas\u0131 istifad\u0259 edil\u0259r\u0259k t\u0259hlil edildi ki, bu da onlara nanometr s\u0259viyy\u0259sind\u0259 &uuml;&ccedil;&ouml;l&ccedil;&uuml;l&uuml; t\u0259rkib x\u0259rit\u0259si yaratma\u011fa imkan verdi. Aliml\u0259r x&uuml;susil\u0259 silisium, oksigen v\u0259 hidrogenl\u0259 z\u0259ngin olan v\u0259 silisium:hidrogen molar nisb\u0259tinin 1:1-\u0259 yax\u0131n oldu\u011fu Si-OH nanostrukturlar\u0131na diqq\u0259t yetirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Bu n\u0259tic\u0259l\u0259rin b&uuml;t&uuml;n planet\u0259 ekstrapolyasiyas\u0131 Yer k&uuml;r\u0259sinin n&uuml;v\u0259sind\u0259 k&uuml;tl\u0259 bax\u0131m\u0131ndan 0,07% il\u0259 0,36% aras\u0131nda hidrogen ola bil\u0259c\u0259yini g&ouml;st\u0259rdi. H\u0259cm bax\u0131m\u0131ndan bu, Yer k&uuml;r\u0259sind\u0259ki 9 il\u0259 45 okean\u0131 doldurmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r su miqdar\u0131na uy\u011fundur. T\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar n&uuml;v\u0259nin planetd\u0259ki \u0259n b&ouml;y&uuml;k hidrogen anbar\u0131 ola bil\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131rlar.<\/p>\n<p>Bu k\u0259\u015ff Yer k&uuml;r\u0259sind\u0259 suyun m\u0259n\u015f\u0259yini anlamaq &uuml;&ccedil;&uuml;n vacibdir. \u018fg\u0259r hidrogen \u0259sas\u0259n n&uuml;v\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015firs\u0259, bu, onun daxili m\u0259n\u015f\u0259yi f\u0259rziyy\u0259sini d\u0259st\u0259kl\u0259yir &#8211; hidrogenin toplanmas\u0131 planetin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sinin \u0259vv\u0259lind\u0259, akkresiya zaman\u0131 ba\u015f verib. Bu n\u0259tic\u0259, suyun v\u0259 hidrogenin Yer qab\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259n sonra kometl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n &ccedil;atd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 ziddir.<br \/>\nPekin Universitetinin apar\u0131c\u0131 m&uuml;\u0259llifi Donqyanq Huanq qeyd edib ki, &quot;Yer &uuml;z&uuml;nd\u0259ki hidrogenin, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n n&uuml;v\u0259nin planetl\u0259 birlikd\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldiyin\u0259 inan\u0131l\u0131r. Elmi ictimaiyy\u0259t h\u0259l\u0259 d\u0259 bunun hans\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 ba\u015f verdiyini m&uuml;zakir\u0259 edir.&quot;<br \/>\nK\u0259\u015ff d\u0259rin t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rin geokimyas\u0131n\u0131 v\u0259 Yer k&uuml;r\u0259sinin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259 tarixini &ouml;yr\u0259nm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n yeni imkanlar a&ccedil;\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&Ccedil;in v\u0259 \u0130sve&ccedil;r\u0259d\u0259n olan beyn\u0259lxalq t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar qrupu Yer k&uuml;r\u0259sinin n&uuml;v\u0259sind\u0259 b&ouml;y&uuml;k hidrogen ehtiyatlar\u0131n\u0131n ola bil\u0259c\u0259yini ir\u0259li s&uuml;r\u0259n bir t\u0259cr&uuml;b\u0259 apar\u0131b &#8211; bu, d&uuml;nya okeanlar\u0131n\u0131n 45 okean\u0131na b\u0259rab\u0259rdir.&nbsp; Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-238784","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238784","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=238784"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/238784\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=238784"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=238784"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=238784"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}