{"id":237636,"date":"2026-01-27T09:11:01","date_gmt":"2026-01-27T05:11:01","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=237636","title":{"rendered":"Kitab oxumaq \u00f6m\u00fcr\u00fc n\u0259 q\u0259d\u0259r uzad\u0131r?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Beynimizin ekranlarla dolu oldu\u011fu v\u0259 vaxt\u0131n barmaqlar\u0131m\u0131z\u0131n aras\u0131ndan ke&ccedil;diyi bir d&ouml;vrd\u0259 kitablar sakit bir dinclik m\u0259sk\u0259ni olaraq qal\u0131r. B\u0259s \u0259g\u0259r onlar\u0131n daha da heyr\u0259tamiz bir g&uuml;c&uuml; varsa &#8211; &ouml;mr&uuml; uzatmaq? Bu, sad\u0259c\u0259 g&ouml;z\u0259l bir metafora deyil; elmin bu bar\u0259d\u0259 m&ouml;hk\u0259m m\u0259lumatlar\u0131 var.&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az bildirir ki, lakin oxumaq beyin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na, zehni rifaha v\u0259 h\u0259tta stress\u0259 davaml\u0131l\u0131\u011fa t\u0259sir ed\u0259n mexanizml\u0259ri i\u015f\u0259 sal\u0131r. Kitablar\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259rin v\u0259 qocalman\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq &uuml;&ccedil;&uuml;n g&ouml;zl\u0259nilm\u0259z bir vasit\u0259y\u0259 &ccedil;evir\u0259n d\u0259 m\u0259hz bu gizli t\u0259sirl\u0259rdir.<\/p>\n<p><strong>Oxumaq v\u0259 uzun&ouml;m&uuml;rl&uuml;l&uuml;k: T\u0259dqiqat n\u0259tic\u0259l\u0259ri<\/strong><br \/>\nYel Universitetind\u0259 apar\u0131lan geni\u015fmiqyasl\u0131 bir ara\u015fd\u0131rma 50 ya\u015fdan yuxar\u0131 3635 yetkinin 12 il \u0259rzind\u0259 m&uuml;\u015fahid\u0259sini apar\u0131l\u0131b. N\u0259tic\u0259l\u0259r heyr\u0259tamiz idi: g&uuml;nd\u0259 yar\u0131m saat kitab oxumaq &ouml;m&uuml;r uzunlu\u011funu orta hesabla 23 ay art\u0131rd\u0131. Jurnallar v\u0259 q\u0259zetl\u0259r bu t\u0259siri yaratmad\u0131 &#8211; bunu ed\u0259n kitablar idi.<\/p>\n<p>Niy\u0259 bel\u0259dir? Kitablar d\u0259rin konsentrasiya v\u0259 i\u015ftirak t\u0259l\u0259b edir. Bu, x\u0259b\u0259rl\u0259rin tez bir \u015f\u0259kild\u0259 oxunmas\u0131 deyil, \u0259ksin\u0259, beyin &uuml;&ccedil;&uuml;n bir n&ouml;v qoruyucu yast\u0131q olan &quot;koqnitiv ehtiyat&quot; yaradan zehni f\u0259aliyy\u0259tdir. Bu, ya\u015fla ba\u011fl\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r olsa bel\u0259, yadda\u015f\u0131n v\u0259 diqq\u0259tin daha uzun m&uuml;dd\u0259t saxlanmas\u0131na imkan verir.<br \/>\nYeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, m\u0259hz bu c&uuml;r f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r say\u0259sind\u0259 demensiya v\u0259 ya Alzheimer x\u0259st\u0259liyi riski azal\u0131r v\u0259 onun ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 ill\u0259rl\u0259 gecik\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Oxumaq beyni v\u0259 yadda\u015f\u0131 nec\u0259 g&uuml;cl\u0259ndirir<\/strong><br \/>\nMayo Klinikas\u0131n\u0131n h\u0259kiml\u0259ri kitablar\u0131 &quot;zehni gimnastika&quot; adland\u0131r\u0131rlar. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, m&uuml;nt\u0259z\u0259m oxumaq idrak funksiyalar\u0131n\u0131 g&uuml;cl\u0259ndirir v\u0259 beynin ya\u015flanma v\u0259 ya z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259ni kompensasiya etm\u0259sin\u0259 k&ouml;m\u0259k ed\u0259n ehtiyat\u0131 yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Uzunm&uuml;dd\u0259tli t\u0259dqiqatlar g&ouml;st\u0259rir ki, h\u0259ft\u0259d\u0259 \u0259n az\u0131 bir d\u0259f\u0259 kitab oxuyan ya\u015fl\u0131 yetkinl\u0259rd\u0259 yadda\u015f\u0131n azalmas\u0131 riski xeyli a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. &Uuml;st\u0259lik, intellektual f\u0259aliyy\u0259t Alzheimer x\u0259st\u0259liyinin bu insanlarda orta hesabla be\u015f il sonra ortaya &ccedil;\u0131xmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir.<\/p>\n<p>Kitab\u0131n t\u0259kc\u0259 t\u0259x\u0259yy&uuml;l&uuml; inki\u015faf etdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 &quot;yadda\u015f \u0259z\u0259l\u0259l\u0259rini&quot; g&uuml;cl\u0259ndir\u0259n zehni m\u0259\u015fq kimi &ccedil;\u0131x\u0131\u015f etdiyini dem\u0259k olar. Amma biz x&uuml;susil\u0259 audiokitab dinl\u0259m\u0259kd\u0259n deyil, kitab oxumaqdan dan\u0131\u015f\u0131r\u0131q.<br \/>\nAra\u015fd\u0131rmalara g&ouml;r\u0259, m&uuml;nt\u0259z\u0259m olaraq kitab oxuyan insanlar kitab oxumayanlardan daha uzun &ouml;m&uuml;r s&uuml;r\u0259 bil\u0259rl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Kitablar niy\u0259 stressl\u0259 m&uuml;bariz\u0259 aparma\u011fa k&ouml;m\u0259k edir<\/strong><br \/>\nBa\u015fqa, eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 vacib bir t\u0259sir d\u0259 var: oxumaq stressi azald\u0131r. Yatmazdan \u0259vv\u0259l bir ne&ccedil;\u0259 s\u0259hif\u0259 g&uuml;nd\u0259lik i\u015finizi yava\u015flada, beyninizi istirah\u0259t rejimin\u0259 ke&ccedil;ir\u0259 v\u0259 b\u0259d\u0259nd\u0259ki iltihab\u0131 azalda bil\u0259r ki, bu da birba\u015fa stressl\u0259 \u0259laq\u0259lidir.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, kitablar empatiya inki\u015faf etdirir: personajlar\u0131n h\u0259yat\u0131na q\u0259rq olmaqla, dig\u0259r insanlar\u0131 daha yax\u015f\u0131 ba\u015fa d&uuml;\u015f&uuml;r&uuml;k. Kitab klublar\u0131, kitabxanalar v\u0259 forumlar is\u0259 t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa k&ouml;m\u0259k edir &#8211; bu, vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l qocalma &uuml;&ccedil;&uuml;n ba\u015fqa bir risk faktorudur.<br \/>\n\u018flb\u0259tt\u0259 ki, kitab bu g&uuml;nl\u0259rd\u0259 ekranlardan uzaqda vaxt ke&ccedil;irm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n nadir bir f&uuml;rs\u0259tdir, x&uuml;sus\u0259n d\u0259 sosial mediada g\u0259zm\u0259yinizi azaltma\u011fa &ccedil;al\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131zsa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Beynimizin ekranlarla dolu oldu\u011fu v\u0259 vaxt\u0131n barmaqlar\u0131m\u0131z\u0131n aras\u0131ndan ke&ccedil;diyi bir d&ouml;vrd\u0259 kitablar sakit bir dinclik m\u0259sk\u0259ni olaraq qal\u0131r. B\u0259s \u0259g\u0259r onlar\u0131n daha da heyr\u0259tamiz bir g&uuml;c&uuml; varsa &#8211; &ouml;mr&uuml; uzatmaq?&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-237636","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237636","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=237636"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/237636\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=237636"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=237636"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=237636"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}