{"id":236348,"date":"2026-01-05T06:15:45","date_gmt":"2026-01-05T02:15:45","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=236348","title":{"rendered":"Yerin f\u0131rlanmas\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259nir"},"content":{"rendered":"<p><strong>2026-c\u0131 ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 aliml\u0259r g&ouml;zl\u0259nilm\u0259z bir fenomen qeyd\u0259 ald\u0131lar. Milyardlarla ildir f\u0131rlanmas\u0131n\u0131 t\u0259dric\u0259n yava\u015fladan Yer s&uuml;r\u0259tl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az bildirir ki, bu bar\u0259d\u0259 Sciencepost m\u0259lumat verib.<br \/>\nY&uuml;ks\u0259k d\u0259qiqlikli atom saatlar\u0131 g&uuml;n&uuml;n uzunlu\u011funun millisaniy\u0259nin k\u0259sirl\u0259ri il\u0259 q\u0131sald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259rdi. Bu tendensiya davam ed\u0259rs\u0259, universal vaxt qeyri-adi bir &ouml;l&ccedil;&uuml; il\u0259 &#8211; bir saniy\u0259 &ccedil;\u0131xmaqla qar\u015f\u0131la\u015fa bil\u0259r. Bir g&uuml;n ad\u0259t\u0259n 24 saat davam edir, lakin astronomik vaxt yan g&uuml;nl\u0259 &ouml;l&ccedil;&uuml;l&uuml;r &#8211; t\u0259xmin\u0259n 23 saat, 56 d\u0259qiq\u0259 v\u0259 4 saniy\u0259. Bu f\u0259rq g&uuml;n\u0259\u015f g&uuml;n&uuml;n&uuml; t\u0259\u015fkil edir. H\u0259tta ki&ccedil;ik sapmalar bel\u0259 peyk naviqasiyas\u0131, telekommunikasiya v\u0259 maliyy\u0259 sisteml\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n vacibdir.<\/p>\n<p>Qeyd edil\u0259n \u0259n q\u0131sa g&uuml;n 5 iyul 2024-c&uuml; ild\u0259 ba\u015f verib: Yer standart 86.400 saniy\u0259d\u0259n 1,66 millisaniy\u0259 daha s&uuml;r\u0259tli f\u0131rlan\u0131b.&nbsp;<br \/>\n&nbsp;2020-ci ild\u0259n b\u0259ri, minillikl\u0259r boyu davam ed\u0259n m\u0259lumatlara zidd olaraq, s&uuml;r\u0259tl\u0259nm\u0259y\u0259 do\u011fru sabit bir tendensiya qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b.<\/p>\n<p>Tarix\u0259n Ay planetin f\u0131rlanmas\u0131n\u0131n yava\u015flamas\u0131nda \u0259sas amil hesab olunurdu. Onun cazib\u0259 q&uuml;vv\u0259si qabarma-&ccedil;\u0259kilm\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur v\u0259 bu da planeti t\u0259dric\u0259n yava\u015flad\u0131r. Y&uuml;z milyonlarla il \u0259rzind\u0259 g&uuml;n&uuml;n uzunlu\u011fu t\u0259xmin\u0259n alt\u0131 saat art\u0131b. T\u0259ba\u015fir d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 bu, t\u0259xmin\u0259n 23 saat davam edib; g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 is\u0259 25 saata &ccedil;ata bil\u0259r.<\/p>\n<p>S&uuml;r\u0259tl\u0259nm\u0259ni idar\u0259 ed\u0259n yeni bir amil iqlim d\u0259yi\u015fikliyidir. Qrenlandiya v\u0259 Antarktidada \u0259riy\u0259n buzlaqlar Yer k&uuml;r\u0259sinin k&uuml;tl\u0259sini yenid\u0259n paylay\u0131r, suyu ekvatora yax\u0131nla\u015fd\u0131raraq onun \u0259tal\u0259tin\u0259 v\u0259 f\u0131rlanma s&uuml;r\u0259tin\u0259 t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir. NASA geofiziki Surendra Adhikari qeyd edib ki, &quot;\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi Yer k&uuml;r\u0259sinin f\u0131rlanma dinamikas\u0131na \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir&quot;.<\/p>\n<p>S&uuml;r\u0259tl\u0259nm\u0259 paradoksu h\u0259m&ccedil;inin daxili prosesl\u0259rl\u0259 izah olunur: maye n&uuml;v\u0259 v\u0259 mantiya aras\u0131nda bucaq impulsunun m&uuml;badil\u0259si, el\u0259c\u0259 d\u0259 atmosferd\u0259ki m&ouml;vs&uuml;mi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r. Yayda k&uuml;l\u0259kl\u0259r z\u0259ifl\u0259yir, \u0259yl\u0259c effektini azald\u0131r v\u0259 Ay\u0131n m&ouml;vqeyi onun cazib\u0259 q&uuml;vv\u0259sini m&uuml;v\u0259qq\u0259ti olaraq z\u0259ifl\u0259d\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nQ\u0131sam&uuml;dd\u0259tli perspektivd\u0259 iqlim v\u0259 daxili prosesl\u0259r f\u0131rlanman\u0131 s&uuml;r\u0259tl\u0259ndirir, uzun zaman miqyas\u0131nda is\u0259 Ay\u0131n t\u0259siri qal\u0131r. Bu, Yer k&uuml;r\u0259sinin eyni vaxtda s&uuml;r\u0259tl\u0259ndiyi v\u0259 yava\u015flad\u0131\u011f\u0131 m&uuml;r\u0259kk\u0259b bir m\u0259nz\u0259r\u0259 yarad\u0131r. Y&uuml;ks\u0259k d\u0259qiqlikli zaman &ouml;l&ccedil;m\u0259l\u0259ri naviqasiya, rabit\u0259 v\u0259 kosmik sisteml\u0259ri d\u0259st\u0259kl\u0259yir, lakin h\u0259tta bir saniy\u0259lik d\u0259yi\u015fiklik bel\u0259 GPS, telekommunikasiya v\u0259 maliyy\u0259d\u0259 pozuntulara s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. 1970-ci ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri vaxt\u0131 sinxronla\u015fd\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n s\u0131&ccedil;ray\u0131\u015f saniy\u0259l\u0259ri \u0259lav\u0259 edilmi\u015fdir. \u0130ndi b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t ilk d\u0259f\u0259, ehtimal ki, 2029-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r, t\u0259rs prosedurla &#8211; saniy\u0259 &ccedil;\u0131xmaqla &#8211; qar\u015f\u0131la\u015fa bil\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2026-c\u0131 ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 aliml\u0259r g&ouml;zl\u0259nilm\u0259z bir fenomen qeyd\u0259 ald\u0131lar. Milyardlarla ildir f\u0131rlanmas\u0131n\u0131 t\u0259dric\u0259n yava\u015fladan Yer s&uuml;r\u0259tl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Ucnoqta.az bildirir ki, bu bar\u0259d\u0259 Sciencepost m\u0259lumat verib. Y&uuml;ks\u0259k d\u0259qiqlikli atom saatlar\u0131 g&uuml;n&uuml;n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-236348","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236348","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236348"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236348\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236348"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236348"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236348"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}