{"id":235459,"date":"2025-12-16T15:55:15","date_gmt":"2025-12-16T11:55:15","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=235459","title":{"rendered":"\u0130KTA internet xidm\u0259tl\u0259rinin keyfiyy\u0259tinin y\u00fcks\u0259ldilm\u0259si \u00fczr\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edib"},"content":{"rendered":"<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n telekommunikasiya v\u0259 po&ccedil;t xidm\u0259tl\u0259ri &uuml;zr\u0259 t\u0259nziml\u0259yici qurumu \u0130nformasiya Kommunikasiya Texnologiyalar\u0131 Agentliyi (\u0130KTA) il\u0259 internet provayderl\u0259r aras\u0131nda &ouml;lk\u0259d\u0259 internet xidm\u0259tl\u0259rinin keyfiyy\u0259tinin daha da yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na h\u0259sr olunan geni\u015ft\u0259rkibli g&ouml;r&uuml;\u015f ke&ccedil;irilib.<\/strong><\/p>\n<p>G&ouml;r&uuml;\u015fd\u0259 internetin s&uuml;r\u0259tin\u0259 t\u0259sir ed\u0259n amill\u0259r, beyn\u0259lxalq t\u0259cr&uuml;b\u0259, \u0130KTA-n\u0131n h\u0259yata ke&ccedil;irdiyi ara\u015fd\u0131rmalar v\u0259 &ldquo;\u0130nternet s&uuml;r\u0259tin\u0259 t\u0259sir ed\u0259n 10 kritik faktor&rdquo; &uuml;zr\u0259 t&ouml;vsiy\u0259l\u0259r m&uuml;zakir\u0259 edilib. Bununla yana\u015f\u0131, \u0130SP-l\u0259rin (\u0130nternet xidm\u0259t provayderi) n&ouml;vb\u0259ti ill\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n planla\u015fd\u0131rmal\u0131 olduqlar\u0131 modernizasiya t\u0259dbirl\u0259ri diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olub.&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130KTA n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259ri bildiribl\u0259r ki, son ill\u0259rd\u0259 &ouml;lk\u0259d\u0259 fiber infrastrukturu geni\u015fl\u0259nib, h\u0259r bir ev\u0259 fiber-optik x\u0259ttin &ccedil;\u0259kili\u015fi t\u0259min olunub. Ancaq internet xidm\u0259tinin s&uuml;r\u0259tinin inki\u015faf etmi\u015f &ouml;lk\u0259l\u0259r s\u0259viyy\u0259sin\u0259 &ccedil;atd\u0131r\u0131lmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n bir s\u0131ra i\u015fl\u0259r d\u0259 g&ouml;r&uuml;lm\u0259lidir.<\/p>\n<p>\u0130nternet keyfiyy\u0259tin\u0259 t\u0259sir ed\u0259n amill\u0259rin yaln\u0131z operator \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259n ibar\u0259t olmad\u0131\u011f\u0131, h\u0259m&ccedil;inin modem park\u0131, &ldquo;Wi-Fi&rdquo; sisteml\u0259rinin t\u0259nziml\u0259nm\u0259si, mar\u015frutlama (routing), beyn\u0259lxalq &ccedil;\u0131x\u0131\u015flar, m\u0259zmun &ccedil;atd\u0131r\u0131lma \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri (Content Delivery Network &ndash; CDN), evdaxili siqnal z\u0259ifl\u0259m\u0259si v\u0259 &ldquo;mesh&rdquo; texnologiyalar\u0131n\u0131n t\u0259tbiqinin d\u0259 real n\u0259tic\u0259y\u0259 ciddi t\u0259sir etdiyi vur\u011fulan\u0131b.<\/p>\n<p>G&ouml;r&uuml;\u015fd\u0259 \u0130KTA r\u0259smil\u0259ri &ldquo;\u0130nternet s&uuml;r\u0259tin\u0259 t\u0259sir ed\u0259n 10 kritik faktor&rdquo; adl\u0131 t\u0259qdimatla &ccedil;\u0131x\u0131\u015f edib. \u0130nternetin keyfiyy\u0259tini y&uuml;ks\u0259ld\u0259 bil\u0259c\u0259k 10 \u0259sas istiqam\u0259t izah edilib, operator v\u0259 provayderl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rind\u0259 bu faktorlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almalar\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyi vur\u011fulan\u0131b.<\/p>\n<p>Bunlara daxildir:<\/p>\n<p>Fiber &ldquo;backhaul&rdquo; v\u0259 magistral x\u0259tl\u0259rin modernizasiyas\u0131. \u015e\u0259b\u0259k\u0259nin &ldquo;\u0259sas skelet&rdquo;inin (Backhaul) modernizasiyas\u0131 apar\u0131lmadan uzunm&uuml;dd\u0259tli dayan\u0131ql\u0131l\u0131q qazanm\u0131r. \u0130nternet trafiki ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 &ouml;lk\u0259 daxilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n fiber x\u0259tl\u0259r &uuml;z\u0259rind\u0259n &ouml;t&uuml;r&uuml;l&uuml;r. Bu x\u0259tl\u0259rd\u0259 &ouml;t&uuml;rm\u0259 tutumu kifay\u0259t q\u0259d\u0259r olmad\u0131qda s&uuml;r\u0259t azalmas\u0131 m&uuml;\u015fahid\u0259 oluna bil\u0259r. \u0130SP-l\u0259r fiber x\u0259tl\u0259rin &ouml;t&uuml;rm\u0259 tutumlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 t\u0259dbirl\u0259r g&ouml;rm\u0259lidir.&nbsp;<\/p>\n<p>Evdaxili &ldquo;Wi-Fi&rdquo; sisteml\u0259rinin optimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131. Beton divarl\u0131 evl\u0259rd\u0259 &ldquo;Wi-Fi&rdquo; siqnal\u0131 50-80% z\u0259ifl\u0259y\u0259 bilir. Modem d&uuml;zg&uuml;n yerl\u0259\u015fdirilm\u0259dikd\u0259 v\u0259 ya k&ouml;hn\u0259 texnologiyadan istifad\u0259 edildikd\u0259 y&uuml;ks\u0259ks&uuml;r\u0259tli internet paketl\u0259ri bel\u0259 real n\u0259tic\u0259 vermir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n &ldquo;Wi-Fi 6&rdquo;, &ldquo;Wi-Fi 6E&rdquo; v\u0259 &ldquo;mesh&rdquo; sisteml\u0259rinin t\u0259tbiqinin vacibliyi vur\u011fulan\u0131b. &ldquo;Mesh&rdquo; v\u0259 &ldquo;Wi-Fi&rdquo; sisteml\u0259rinin tarif paketl\u0259rin\u0259 daxil edilm\u0259si v\u0259 d&uuml;zg&uuml;n t\u0259nziml\u0259m\u0259 xidm\u0259tl\u0259rinin t\u0259klifi inki\u015faf etdirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Modeml\u0259rin d&uuml;zg&uuml;n t\u0259nziml\u0259nm\u0259si (2.4 v\u0259 5 GHz SSID eyniliyi).&nbsp;T\u0259dqiqatlar g&ouml;st\u0259rir ki, s&uuml;r\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u015fikay\u0259tl\u0259rin 60-70%-i modeml\u0259rin d&uuml;zg&uuml;n t\u0259nziml\u0259nm\u0259m\u0259sind\u0259n qaynaqlan\u0131r. X&uuml;susil\u0259 2.4 v\u0259 5 GHz tezlikl\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n f\u0259rqli ad v\u0259 \u015fifrl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edildikd\u0259 istifad\u0259&ccedil;i avtomatik olaraq a\u015fa\u011f\u0131s&uuml;r\u0259tli 2.4 GHz \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 qal\u0131r. Halbuki eyni \u015f\u0259b\u0259k\u0259 ad\u0131 v\u0259 eyni \u015fifr t\u0259tbiq edildikd\u0259 cihazlar avtomatik olaraq daha s&uuml;r\u0259tli ba\u011flant\u0131ya qo\u015fula bilir. Eyni &ldquo;SSID&rdquo; v\u0259 eyni \u015fifr t\u0259tbiq etm\u0259kl\u0259 bu problemi aradan qald\u0131rmaq m&uuml;mk&uuml;nd&uuml;r.&nbsp;<\/p>\n<p>Mar\u015frutlanman\u0131n&nbsp;(routing) s\u0259m\u0259r\u0259liliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131.&nbsp;Beyn\u0259lxalq trafik\u0259 &ccedil;\u0131x\u0131\u015f v\u0259 mar\u015frutlar\u0131n optimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 gecikm\u0259ni xeyli a\u015fa\u011f\u0131 sala bil\u0259r. Trafikin daha q\u0131sa v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li mar\u015frutlar &uuml;zr\u0259 y&ouml;nl\u0259ndirilm\u0259si gecikm\u0259ni azald\u0131r v\u0259 interneti daha stabil edir. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 \u0259sas &ldquo;Backbone&rdquo; v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rdaxili \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin 100G v\u0259 400G texnologiyalar\u0131na ke&ccedil;irilm\u0259si vacib hesab olunur.<\/p>\n<p>\u018flav\u0259 CDN-l\u0259rin yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si, internet trafikind\u0259 CDN pay\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131.&nbsp;&ldquo;YouTube&rdquo;, &ldquo;TikTok&rdquo;, &ldquo;Instagram&rdquo;, &ldquo;Meta&rdquo; v\u0259 dig\u0259r platformalar kontentinin &ouml;lk\u0259 daxilind\u0259 saxlan\u0131lmas\u0131 s&uuml;r\u0259ti birba\u015fa y&uuml;ks\u0259ldir. M\u0259lumatlar uzaq &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259n deyil, yerli serverl\u0259rd\u0259n &ouml;t&uuml;r&uuml;ld&uuml;kd\u0259 videolar daha tez a&ccedil;\u0131l\u0131r v\u0259 fasil\u0259l\u0259r azal\u0131r. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 \u0130SP-l\u0259r 3-5 illik trafik h\u0259cmi inki\u015faf\u0131 proqnozunu i\u015fl\u0259m\u0259li, internet trafikind\u0259 CDN pay\u0131n\u0131n 65-75%-\u0259 qald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259lidir.&nbsp;<\/p>\n<p>Pik saatlarda y&uuml;kl\u0259nm\u0259nin optimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131.&nbsp;Saat 20:00 &ndash; 23:30 aral\u0131\u011f\u0131nda internetd\u0259n istifad\u0259 k\u0259skin art\u0131r. Bu d&ouml;vrd\u0259 \u015f\u0259b\u0259k\u0259nin d&uuml;zg&uuml;n idar\u0259 edilm\u0259m\u0259si s&uuml;r\u0259tin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Buna g&ouml;r\u0259 d\u0259 pik saatlarda y&uuml;kl\u0259nm\u0259nin balansla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 x&uuml;susi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Pik saat sindromunun tam aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 ax\u015fam saatlar\u0131nda internetin sabitliyini art\u0131ran texniki optimalla\u015fmalar apar\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>GPON v\u0259 XGS &ndash; PON texnologiyalar\u0131n\u0131n geni\u015f t\u0259tbiqi.&nbsp;10 Gbit\/s texnologiyalara ke&ccedil;id. M&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259r XGS &ndash; PON kimi yeni n\u0259sil fiber texnologiyalar\u0131na ke&ccedil;idi vacib say\u0131rlar. 10 Gbit\/s s&uuml;r\u0259t imkan\u0131na malik yeni n\u0259sil fiber texnologiyan\u0131n kommersiya istifad\u0259sin\u0259 verilm\u0259sin\u0259, y&uuml;ks\u0259k s&uuml;r\u0259t tarif paketl\u0259rinin k&uuml;tl\u0259vi t\u0259klif edilm\u0259sin\u0259 ba\u015flan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u015e\u0259b\u0259k\u0259 monitorinqi v\u0259 real vaxt rejimind\u0259 analiz sisteml\u0259rinin t\u0259tbiqi. T\u0131xac n&ouml;qt\u0259l\u0259rinin, performans z\u0259iflikl\u0259rinin avtomatik a\u015fkarlanmas\u0131 v\u0259 operator panelind\u0259 g&ouml;r&uuml;nm\u0259si &ccedil;\u0259tinlikl\u0259rin preventiv olaraq a\u015fkarlanmas\u0131na v\u0259 \u015fikay\u0259t formala\u015fmadan aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na xidm\u0259t edir. Real vaxt rejimind\u0259 \u015f\u0259b\u0259k\u0259 monitorinq sisteml\u0259rinin t\u0259tbiqi il\u0259 preventiv olaraq avtomatik z\u0259d\u0259 v\u0259 performans z\u0259iflikl\u0259rinin a\u015fkarlanmas\u0131 v\u0259 \u015f\u0259b\u0259k\u0259 y&uuml;kl\u0259nm\u0259sinin proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 texnologiyalar\u0131n\u0131n t\u0259tbiqi geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>9. Standartla\u015fd\u0131rma v\u0259 texniki t\u0259l\u0259bl\u0259rin yenil\u0259nm\u0259si.&nbsp;Modem standart\u0131 (&ldquo;Wi-Fi 6&rdquo; minimum t\u0259l\u0259bi), &ldquo;SSID&rdquo; qaydalar\u0131, CDN hostinq qaydalar\u0131 v\u0259 dig\u0259r normativl\u0259rin t\u0259tbiqind\u0259n ibar\u0259tdir. \u0130nternet s&uuml;r\u0259tinin minimum h\u0259ddinin m&uuml;\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259, &ldquo;Wi-Fi 4 v\u0259 5&rdquo; n\u0259sil modeml\u0259rin d&ouml;vriyy\u0259d\u0259n &ccedil;\u0131xar\u0131lmas\u0131na, &ldquo;Wi-Fi 6&rdquo; modeml\u0259rin geni\u015f t\u0259tbiqin\u0259 ba\u015flan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>10. \u0130stifad\u0259&ccedil;il\u0259rin maarifl\u0259ndirilm\u0259si.&nbsp;Evdaxili \u015f\u0259b\u0259k\u0259nin d&uuml;zg&uuml;n qurulmas\u0131 &uuml;zr\u0259 geni\u015f ictimai t\u0259limatlar haz\u0131rlanmal\u0131, aktiv maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri apar\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Qeyd olunub ki, bu ke&ccedil;id &ouml;lk\u0259d\u0259 uzunm&uuml;dd\u0259tli dayan\u0131ql\u0131 v\u0259 y&uuml;ks\u0259ktutumlu internet xidm\u0259tini t\u0259min ed\u0259c\u0259k. \u0130KTA r\u0259smil\u0259ri \u0259lav\u0259 edibl\u0259r ki, m&uuml;zakir\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t olunan provayderl\u0259r &ouml;lk\u0259d\u0259 \u0259n geni\u015f \u0259hat\u0259y\u0259 malik operatorlar olduqlar\u0131na g&ouml;r\u0259 onlar\u0131n h\u0259yata ke&ccedil;irdikl\u0259ri h\u0259r modernl\u0259\u015fm\u0259 add\u0131m\u0131 b&uuml;t&uuml;n &ouml;lk\u0259 &uuml;zr\u0259 istifad\u0259&ccedil;i t\u0259cr&uuml;b\u0259sin\u0259 birba\u015fa t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir.<\/p>\n<p>&ldquo;\u0130nternet servis provayderl\u0259rin \u015f\u0259b\u0259k\u0259 modernl\u0259\u015fm\u0259si ehtiyaclar\u0131 v\u0259 \u0130KTA t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qdim olunmu\u015f t&ouml;vsiy\u0259l\u0259r &ouml;lk\u0259d\u0259 internetin keyfiyy\u0259tinin y&uuml;ks\u0259ldilm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n vacib add\u0131mlard\u0131r. \u0130nfrastruktur, modem standartlar\u0131, &ldquo;Wi-Fi&rdquo; sisteml\u0259ri v\u0259 &ldquo;routing&rdquo; kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r kompleks yana\u015fma t\u0259l\u0259b edir. Bu istiqam\u0259td\u0259 g&ouml;r&uuml;l\u0259n i\u015fl\u0259r n&ouml;vb\u0259ti ill\u0259rd\u0259 real n\u0259tic\u0259l\u0259r ver\u0259c\u0259k&rdquo;, &ndash; dey\u0259 qeyd edilib.<\/p>\n<p>\u0130KTA yax\u0131n d&ouml;vrd\u0259 b&uuml;t&uuml;n provayderl\u0259rl\u0259 d\u0259 analoji g&ouml;r&uuml;\u015fl\u0259r ke&ccedil;irm\u0259yi v\u0259 &ouml;lk\u0259 &uuml;zr\u0259 internetin keyfiyy\u0259tinin y&uuml;ks\u0259ldilm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n vahid yana\u015fma t\u0259tbiq etm\u0259yi planla\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n telekommunikasiya v\u0259 po&ccedil;t xidm\u0259tl\u0259ri &uuml;zr\u0259 t\u0259nziml\u0259yici qurumu \u0130nformasiya Kommunikasiya Texnologiyalar\u0131 Agentliyi (\u0130KTA) il\u0259 internet provayderl\u0259r aras\u0131nda &ouml;lk\u0259d\u0259 internet xidm\u0259tl\u0259rinin keyfiyy\u0259tinin daha da yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na h\u0259sr olunan geni\u015ft\u0259rkibli g&ouml;r&uuml;\u015f ke&ccedil;irilib. G&ouml;r&uuml;\u015fd\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-235459","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235459","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=235459"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/235459\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=235459"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=235459"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=235459"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}