{"id":232652,"date":"2025-10-27T08:59:17","date_gmt":"2025-10-27T04:59:17","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=232652","title":{"rendered":"Yupiter Yer planetinin ya\u015famas\u0131nda \u0259sas rol oynay\u0131b"},"content":{"rendered":"<p><strong>Hyustondak\u0131 Rays Universitetinin t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan bir ara\u015fd\u0131rma, Yupiterin ilk milyonlarla ild\u0259 b&ouml;y&uuml;m\u0259sinin daxili G&uuml;n\u0259\u015f Sistemin\u0259 qaz v\u0259 toz ax\u0131n\u0131n\u0131 pozdu\u011funu g&ouml;st\u0259rir.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, planetin cazib\u0259 q&uuml;vv\u0259si yaln\u0131z g\u0259l\u0259c\u0259k daxili planetl\u0259rin orbitl\u0259rini sabitl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 disk qurulu\u015funu formala\u015fd\u0131raraq, qayal\u0131 cisiml\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259 vaxt\u0131na v\u0259 qaydas\u0131na t\u0259sir ed\u0259n halqalar v\u0259 bo\u015fluqlar yarad\u0131b.<\/p>\n<p>Yupiter yaln\u0131z \u0259n b&ouml;y&uuml;k planet\u0259 &ccedil;evrilm\u0259di &#8211; daxili G&uuml;n\u0259\u015f Sisteminin arxitekturas\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131rd\u0131.<br \/>\nOnsuz bildiyimiz Yer he&ccedil; vaxt ortaya &ccedil;\u0131xa bilm\u0259zdi.<br \/>\nKomp&uuml;ter modell\u0259rind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, komanda Yupiterin s&uuml;r\u0259tli b&ouml;y&uuml;m\u0259sinin yeni do\u011fulmu\u015f G&uuml;n\u0259\u015f \u0259traf\u0131nda f\u0131rlanan qaz v\u0259 toz diskin\u0259 t\u0259sirini simulyasiya etdi.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259l\u0259r g&ouml;st\u0259rdi ki, planetin g&uuml;cl&uuml; cazib\u0259 sah\u0259si toz hiss\u0259cikl\u0259rini tutan halqa strukturlar\u0131 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tir\u0259r\u0259k onlar\u0131n m\u0259rk\u0259zi ulduza d&uuml;\u015fm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r.<br \/>\nAliml\u0259r vur\u011fulay\u0131rlar ki, bu halqalar ki&ccedil;ik hiss\u0259cikl\u0259rin bir-birin\u0259 yap\u0131\u015fmas\u0131na v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k planetl\u0259rin m&ouml;hk\u0259m tikinti bloklar\u0131n\u0131 yaratmas\u0131na imkan ver\u0259n &quot;kosmik t\u0131xaclar&quot; rolunu oynay\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Yupiter b&ouml;y&uuml;d&uuml;kc\u0259 diskd\u0259ki bo\u015fluq geni\u015fl\u0259n\u0259r\u0259k G&uuml;n\u0259\u015f sisteminin daxili v\u0259 xarici zonalar\u0131n\u0131 ay\u0131r\u0131r v\u0259 materiallar\u0131n qar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131. Bu, meteoritl\u0259rd\u0259 m&uuml;\u015fahid\u0259 olunan izotop f\u0259rql\u0259rini yaratd\u0131: bir n&ouml;v&uuml; sistemin daxili hiss\u0259sind\u0259n, dig\u0259ri is\u0259 xarici hiss\u0259sind\u0259n.<\/p>\n<p>&quot;Modelimiz \u0259vv\u0259ll\u0259r bir-biri il\u0259 \u0259laq\u0259siz g&ouml;r&uuml;n\u0259n iki elementi birl\u0259\u015fdirir &#8211; meteoritl\u0259rd\u0259ki izotop barmaq izl\u0259ri v\u0259 planetl\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259 dinamikas\u0131&quot;, &#8211; dey\u0259 t\u0259dqiqat\u0131n h\u0259mm&uuml;\u0259llifi, \u0130zidoro il\u0259 birlikd\u0259 Rays Universitetind\u0259n Baibhav Srivastava qeyd edib.<\/p>\n<p>M\u0259qal\u0259d\u0259 h\u0259m&ccedil;inin xondritl\u0259r kimi tan\u0131nan b\u0259zi meteoritl\u0259rin ilk b\u0259rk cisiml\u0259rd\u0259n milyonlarla il sonra niy\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldiyi izah olunur.<br \/>\nBu gec obyektl\u0259rd\u0259 G&uuml;n\u0259\u015f sisteminin ilk g&uuml;nl\u0259rinin kimy\u0259vi qeydl\u0259rini qoruyan xondrul adlanan ki&ccedil;ik \u0259ridilmi\u015f damc\u0131lar var.<br \/>\n&quot;B\u0259zi meteoritl\u0259rin ilk b\u0259rk cisiml\u0259rd\u0259n 2-3 milyon il sonra niy\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldiyi sirr idi&quot;, &#8211; \u0130sidoro bildirib.<\/p>\n<p>M\u0259lumatlar\u0131m\u0131z g&ouml;st\u0259rir ki, Yupiter onlar\u0131n gec \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si &uuml;&ccedil;&uuml;n \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nT\u0259dqiqatda vur\u011fulan\u0131r ki, Yupiterin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirdiyi halqalar v\u0259 disk pozuntular\u0131 ikinci n\u0259sil planetesimallar\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olub v\u0259 bunlardan b\u0259zil\u0259ri Yer\u0259 d&uuml;\u015fm\u0259y\u0259 davam ed\u0259n xondrit meteoritl\u0259rin\u0259 &ccedil;evrilib.<br \/>\nAtacama B&ouml;y&uuml;k Millimetr\/submillimetr Massivi (ALMA) il\u0259 apar\u0131lan m&uuml;\u015fahid\u0259l\u0259r g\u0259nc ulduz sisteml\u0259rind\u0259 ox\u015far strukturlar\u0131n m&ouml;vcudlu\u011funu t\u0259sdiql\u0259yir v\u0259 n\u0259h\u0259ng planetl\u0259rin formala\u015fmas\u0131 zaman\u0131 onlar\u0131n m&uuml;hitin\u0259 t\u0259sir etdiyi fikrini d\u0259st\u0259kl\u0259yir.<br \/>\n&quot;Bizim G&uuml;n\u0259\u015f sistemimiz d\u0259 f\u0259rqli deyildi&quot;, \u0130sidoro qeyd edib. &quot;Yupiterin erk\u0259n b&ouml;y&uuml;m\u0259sinin buraxd\u0131\u011f\u0131 izl\u0259r\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 Yer\u0259 d&uuml;\u015f\u0259n meteoritl\u0259rd\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olar.&quot;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hyustondak\u0131 Rays Universitetinin t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan bir ara\u015fd\u0131rma, Yupiterin ilk milyonlarla ild\u0259 b&ouml;y&uuml;m\u0259sinin daxili G&uuml;n\u0259\u015f Sistemin\u0259 qaz v\u0259 toz ax\u0131n\u0131n\u0131 pozdu\u011funu g&ouml;st\u0259rir. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, planetin cazib\u0259 q&uuml;vv\u0259si yaln\u0131z&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-232652","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232652","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=232652"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232652\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=232652"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=232652"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=232652"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}