{"id":232649,"date":"2025-10-27T07:02:14","date_gmt":"2025-10-27T03:02:14","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=232649","title":{"rendered":"\u00c7ind\u0259 nadir 10.000 illik asteroid krateri a\u015fkar edilib"},"content":{"rendered":"<p><strong>Aliml\u0259r t\u0259xmin\u0259n 10.000 il \u0259vv\u0259l, aktiv insan m\u0259skunla\u015fmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 &Ccedil;inin c\u0259nubundak\u0131 Quanqdonq \u0259yal\u0259tind\u0259 asteroidin toqqu\u015fmas\u0131na dair d\u0259lill\u0259r a\u015fkar edibl\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu bar\u0259d\u0259 &quot;South China Morning Post&quot; q\u0259zeti m\u0259lumat verib.<br \/>\nToqqu\u015fma yeri Zhaoqin \u015f\u0259h\u0259ri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Jinlin kraterini \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirib. T\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri &quot;Matter and Radiation at Extremes&quot; jurnal\u0131nda d\u0259rc edilib.<br \/>\nBu, art\u0131q &Ccedil;ind\u0259 t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f be\u015finci meteorit toqqu\u015fma yeri v\u0259 &ouml;lk\u0259nin c\u0259nubundak\u0131 ilk m\u0259lum kraterdir.<\/p>\n<p>T\u0259rkib t\u0259xmin\u0259n 800 metr diametrd\u0259dir v\u0259 \u0259yri qaba b\u0259nz\u0259yir, bu da meteoritin diametrinin t\u0259xmin\u0259n 30 metr oldu\u011funu g&ouml;st\u0259rir.<br \/>\n&quot;Toqqu\u015fma zaman\u0131 yay\u0131lan enerji 40 atom bombas\u0131n\u0131n partlay\u0131c\u0131 g&uuml;c&uuml;n\u0259 b\u0259rab\u0259rdir. Bel\u0259 bir obyekt m\u0259nz\u0259r\u0259ni k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fdir\u0259, ekosisteml\u0259r\u0259 z\u0259r\u0259r ver\u0259 v\u0259 ehtimal ki, o d&ouml;vrd\u0259 insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131na t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259rdi&quot;, &#8211; dey\u0259 Qabaqc\u0131l Y&uuml;ks\u0259k T\u0259zyiqli T\u0259dqiqat v\u0259 Texnologiya M\u0259rk\u0259zind\u0259n &Ccedil;en Minq izah edib.<\/p>\n<p><strong>Tap\u0131nt\u0131n\u0131n nadirliyi<\/strong><br \/>\nJinlin k\u0259\u015ffind\u0259n \u0259vv\u0259l, &Ccedil;ind\u0259 &ouml;lk\u0259nin \u015fimal-\u015f\u0259rqind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n yaln\u0131z d&ouml;rd ba\u015fqa z\u0259rb\u0259 krateri t\u0259sdiql\u0259nmi\u015fdi: Jilin \u0259yal\u0259tind\u0259ki Baijifeng (2023), Heilongjiangdak\u0131 Hailin (2024) v\u0259 iki daha k&ouml;hn\u0259 krater.<\/p>\n<p>Tropik v\u0259 subtropik iqlimi bol ya\u011f\u0131\u015f, istilik v\u0259 r&uuml;tub\u0259t\u0259 malik olan C\u0259nubi &Ccedil;in kimy\u0259vi a\u015f\u0131nmaya v\u0259 eroziyaya x&uuml;susil\u0259 h\u0259ssasd\u0131r, b&ouml;lg\u0259nin tektonik f\u0259aliyy\u0259ti is\u0259 \u0259razisinin m\u0259hv olmas\u0131n\u0131 s&uuml;r\u0259tl\u0259ndirir. Bu, q\u0259dim kraterl\u0259rin qorunmas\u0131n\u0131 olduqca nadir hala g\u0259tirir.<\/p>\n<p>Min qeyd etdi ki, &quot;Asteroidl\u0259rin t\u0259sir yerl\u0259rin\u0259 h\u0259r yerd\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olar. C\u0259nubi &Ccedil;in v\u0259 &Ccedil;inqhay-Tibet Yaylas\u0131n\u0131n \u0259trafl\u0131 t\u0259dqiqatlar\u0131 yeni z\u0259rb\u0259 kraterl\u0259rini a\u015fkar ed\u0259 bil\u0259r.&quot;<br \/>\nKraterin m\u0259n\u015f\u0259yi nec\u0259 t\u0259sdiql\u0259ndi<br \/>\nAliml\u0259r kraterd\u0259n kvars n&uuml;mun\u0259l\u0259rini yaln\u0131z asteroidl\u0259rin t\u0259sirl\u0259rin\u0259 xas olan h\u0259ddind\u0259n art\u0131q t\u0259zyiq v\u0259 temperatur alt\u0131nda ba\u015f ver\u0259n kristal qurulu\u015fundak\u0131 mikroskopik x\u0259tl\u0259r &#8211; planar deformasiya &uuml;&ccedil;&uuml;n diqq\u0259tl\u0259 ara\u015fd\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>Bu imzalar\u0131 normal yer&uuml;st&uuml; prosesl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 \u0259ld\u0259 etm\u0259k m&uuml;mk&uuml;n deyil.<br \/>\nT\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar izah etdil\u0259r ki, &quot;bu c&uuml;r imzalar\u0131n k\u0259\u015ffi kraterin asteroid toqqu\u015fmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldiyini g&ouml;st\u0259r\u0259n inand\u0131r\u0131c\u0131 d\u0259lildir&quot;.<br \/>\n\u018ftraf \u0259razid\u0259 tap\u0131lan qranit v\u0259 \u015f&uuml;\u015f\u0259 par&ccedil;alar\u0131 da g&uuml;cl&uuml; toqqu\u015fman\u0131n oldu\u011funu g&ouml;st\u0259rir. T\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar meteoritin trayektoriyas\u0131n\u0131 yenid\u0259n qurmaq v\u0259 toqqu\u015fman\u0131n miqyas\u0131n\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n kraterin yamac\u0131n\u0131, par&ccedil;alar\u0131n paylanmas\u0131n\u0131 v\u0259 qab d\u0259rinliyini ara\u015fd\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p><strong>Geoloji v\u0259 tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259t<\/strong><br \/>\n\u0130ld\u0259 145 sm-d\u0259n &ccedil;ox ya\u011f\u0131nt\u0131 d&uuml;\u015f\u0259n bir b&ouml;lg\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n krater, x&uuml;sus\u0259n d\u0259 torpa\u011f\u0131n bo\u015f v\u0259 a\u015f\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011fu k\u0259nar boyunca s&uuml;r\u0259tli eroziyaya m\u0259ruz qal\u0131r.<br \/>\n&Ccedil;&ouml;k&uuml;nt&uuml; t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rinin radiokarbon tarixl\u0259ndirilm\u0259si d\u0259 daxil olmaqla, onun ya\u015f\u0131n\u0131 d\u0259qiq m&uuml;\u0259yy\u0259n etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259lav\u0259 t\u0259dqiqatlar planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<br \/>\nJinling kraterinin k\u0259\u015ffi q\u0259dim asteroid t\u0259sirl\u0259rinin ekosisteml\u0259r\u0259 v\u0259 iqlim\u0259 t\u0259sirini &ouml;yr\u0259nm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n yeni imkanlar a&ccedil;\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r t\u0259xmin\u0259n 10.000 il \u0259vv\u0259l, aktiv insan m\u0259skunla\u015fmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 &Ccedil;inin c\u0259nubundak\u0131 Quanqdonq \u0259yal\u0259tind\u0259 asteroidin toqqu\u015fmas\u0131na dair d\u0259lill\u0259r a\u015fkar edibl\u0259r. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu bar\u0259d\u0259 &quot;South China Morning&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-232649","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232649","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=232649"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232649\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=232649"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=232649"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=232649"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}