{"id":232113,"date":"2025-10-16T06:17:58","date_gmt":"2025-10-16T02:17:58","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=232113","title":{"rendered":"Sahara s\u0259hras\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259k proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong>Sahara s\u0259hras\u0131 d&uuml;nyan\u0131n \u0259n quraq yerl\u0259rind\u0259n biridir v\u0259 h\u0259r il t\u0259xmin\u0259n 75 mm ya\u011f\u0131nt\u0131 al\u0131r &#8211; m\u0259s\u0259l\u0259n, &Ccedil;ikaqodan on d\u0259f\u0259 azd\u0131r.<br \/>\nBununla bel\u0259, qlobal temperaturun artmas\u0131 Sahara &ccedil;&ouml;l&uuml;n&uuml; daha da n\u0259ml\u0259ndir\u0259 bil\u0259r.&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, Climate and Atmospheric Science jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan &Ccedil;ikaqo \u0130llinoys Universitetinin (UIC) t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar\u0131n\u0131n proqnozlar\u0131na g&ouml;r\u0259, 21-ci \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131na q\u0259d\u0259r \u015eimali Afrika s\u0259hras\u0131nda ya\u011f\u0131nt\u0131lar tarixi normalarla m&uuml;qayis\u0259d\u0259 75% arta bil\u0259r.<\/p>\n<p>Onlar c\u0259nub-\u015f\u0259rq v\u0259 c\u0259nub-m\u0259rk\u0259zi Afrikada da ox\u015far d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri g&ouml;zl\u0259yirl\u0259r.<br \/>\n&ldquo;Ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259si h\u0259m Afrikada, h\u0259m d\u0259 ondan k\u0259narda milyardlarla insana t\u0259sir ed\u0259c\u0259k. Biz bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 nec\u0259 m&uuml;bariz\u0259 aparma\u011f\u0131 planla\u015fd\u0131rma\u011fa ba\u015flamal\u0131y\u0131q &#8211; da\u015fq\u0131nlar\u0131n idar\u0259 edilm\u0259sind\u0259n quraql\u0131\u011fa davaml\u0131 m\u0259hsullara q\u0259d\u0259r &quot;dey\u0259 UIC Liberal \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t v\u0259 Elml\u0259r Kollecinin iqlim\u015f&uuml;nas\u0131 Thierry Ndetatsine Tagela, t\u0259dqiqat\u0131n apar\u0131c\u0131 m&uuml;\u0259llifi deyir.<\/p>\n<p>Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, temperaturun y&uuml;ks\u0259lm\u0259sinin ya\u011f\u0131nt\u0131lara t\u0259sirini ba\u015fa d&uuml;\u015fm\u0259k uy\u011funla\u015fma strategiyalar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na k&ouml;m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r. T\u0259dqiqat 1965-2014-c&uuml; ill\u0259rin tarixi d&ouml;vr&uuml; il\u0259 m&uuml;qayis\u0259d\u0259 21-ci \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda Afrikada yay ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 proqnozla\u015fd\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n 40 iqlim modelind\u0259n ibar\u0259t ansambldan istifad\u0259 edib.<\/p>\n<p>Tagela model n\u0259tic\u0259l\u0259rini iki iqlim ssenarisi alt\u0131nda t\u0259hlil etdi: biri orta d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 istixana qaz\u0131 emissiyalar\u0131n\u0131, dig\u0259ri is\u0259 &ccedil;ox y&uuml;ks\u0259k oldu\u011funu n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur.<br \/>\nH\u0259r iki ssenarid\u0259 21-ci \u0259srin sonuna q\u0259d\u0259r Afrika &uuml;z\u0259rind\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n b\u0259zi regional d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259 d\u0259 olsa, &uuml;mumilikd\u0259 artaca\u011f\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<br \/>\nKonkret olaraq, ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n Saharada 75%, Afrikan\u0131n c\u0259nub-\u015f\u0259rqind\u0259 25%, c\u0259nub-m\u0259rk\u0259zi Afrikada is\u0259 17% artaca\u011f\u0131 g&ouml;zl\u0259nilir. Bunun \u0259ksin\u0259 olaraq, qit\u0259nin c\u0259nub-q\u0259rbind\u0259 5% daha quru olaca\u011f\u0131 g&ouml;zl\u0259nilir.<\/p>\n<p>&ldquo;Saxaran\u0131n tarixi ya\u011f\u0131nt\u0131 s\u0259viyy\u0259sini dem\u0259k olar ki, iki d\u0259f\u0259 art\u0131raca\u011f\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r ki, bu da iqlim bax\u0131m\u0131ndan bel\u0259 quru b&ouml;lg\u0259 &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259\u0259cc&uuml;bl&uuml;d&uuml;r. Lakin \u0259ks\u0259r modell\u0259r daha r&uuml;tub\u0259tli \u015f\u0259rait\u0259 do\u011fru &uuml;mumi tendensiya il\u0259 raz\u0131la\u015fsalar da, proqnozla\u015fd\u0131rd\u0131qlar\u0131 ya\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n miqdar\u0131nda ciddi qeyri-m&uuml;\u0259yy\u0259nlik qal\u0131r. Bu modell\u0259rin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si regional proqnozlara inam\u0131 art\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n vacibdir&rdquo;, &#8211; iqlim alimi vur\u011fulay\u0131b.<br \/>\nProqnozla\u015fd\u0131r\u0131lan d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259nin t\u0259siri il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r, &ccedil;&uuml;nki temperaturun artmas\u0131 atmosferin daha &ccedil;ox n\u0259m saxlamas\u0131na s\u0259b\u0259b olur v\u0259 bu da ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131 art\u0131r\u0131r.<br \/>\nB\u0259zi \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n azalmas\u0131nda atmosfer sirkulyasiyas\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259si d\u0259 rol oynay\u0131b.<br \/>\n&quot;Ya\u011f\u0131\u015flar\u0131 idar\u0259 ed\u0259n fiziki mexanizml\u0259ri ba\u015fa d&uuml;\u015fm\u0259k h\u0259m daha n\u0259m, h\u0259m d\u0259 daha quru g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259r\u0259 tab g\u0259tir\u0259 bil\u0259c\u0259k uy\u011funla\u015fma strategiyalar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n &ccedil;ox vacibdir&quot; dey\u0259 t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131 yekunla\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sahara s\u0259hras\u0131 d&uuml;nyan\u0131n \u0259n quraq yerl\u0259rind\u0259n biridir v\u0259 h\u0259r il t\u0259xmin\u0259n 75 mm ya\u011f\u0131nt\u0131 al\u0131r &#8211; m\u0259s\u0259l\u0259n, &Ccedil;ikaqodan on d\u0259f\u0259 azd\u0131r. Bununla bel\u0259, qlobal temperaturun artmas\u0131 Sahara &ccedil;&ouml;l&uuml;n&uuml; daha da&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-232113","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232113","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=232113"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232113\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=232113"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=232113"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=232113"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}