{"id":231170,"date":"2025-10-01T07:52:38","date_gmt":"2025-10-01T03:52:38","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=231170","title":{"rendered":"Pul ticar\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn icad edilm\u0259yib"},"content":{"rendered":"<p><strong>Pulun m\u0259n\u015f\u0259yini anlamaq d&ouml;vl\u0259t borcu, sosial siyas\u0259t v\u0259 b&ouml;hranlarla ba\u011fl\u0131 m&uuml;asir m&uuml;zakir\u0259l\u0259r\u0259 birba\u015fa t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir.<br \/>\nDey\u0259s\u0259n, pulun nec\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131 sistemi art\u0131q ham\u0131 bilir: birincisi, barter var idi &#8211; qazana heyvan d\u0259risi, baltaya tax\u0131l. Sonra insanlar sikk\u0259l\u0259r v\u0259 \u0259skinaslar icad etdil\u0259r v\u0259 n\u0259hay\u0259t, onlar bank hesablar\u0131na v\u0259 ekranlardak\u0131 n&ouml;mr\u0259l\u0259r\u0259 ke&ccedil;ibl\u0259r.<br \/>\nOnillikl\u0259r \u0259rzind\u0259 d\u0259rslikl\u0259rin v\u0259 m\u0259\u015fhur m&uuml;hazir\u0259l\u0259rin biz\u0259 dediyi budur.&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, lakin Albany Universitetind\u0259n (AB\u015e) antropoloq Robert M. Rosenswig t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan yeni ara\u015fd\u0131rma bu n\u0259z\u0259riyy\u0259ni t\u0259kzib edir. Onun &ldquo;Journal of Economic Issues&rdquo; jurnal\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f m\u0259qal\u0259sind\u0259 pulun bazar m&uuml;badil\u0259l\u0259rind\u0259n deyil, siyas\u0259td\u0259n, vergil\u0259rd\u0259n v\u0259 h&ouml;kum\u0259t n\u0259zar\u0259tind\u0259n yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edir.<\/p>\n<p>Barter mifi<br \/>\n&quot;Q\u0259dim barter&quot; hekay\u0259si \u0259lveri\u015flidir, lakin Rosenswig&#39;in qeyd etdiyi kimi, daha &ccedil;ox na\u011f\u0131l kimi oxunur.<br \/>\n\u0130btidai insanlar\u0131n ke&ccedil;ini da\u015f b\u0131&ccedil;a\u011fa d\u0259yi\u015fm\u0259k t\u0259klifi il\u0259 bir-birin\u0259 yax\u0131nla\u015fmas\u0131 fikri arxeologiya t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259nmir. Barter h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 ba\u015f verdi, ancaq pulun m&ouml;vcud oldu\u011fu c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259. Bu, ad\u0259t\u0259n ya sikk\u0259 &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n v\u0259 ya q\u0259ribl\u0259r aras\u0131nda bird\u0259f\u0259lik \u0259m\u0259liyyatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaran\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u0130qtisad&ccedil;\u0131lar &ldquo;ist\u0259kl\u0259rin ikiqat &uuml;st-&uuml;st\u0259 d&uuml;\u015fm\u0259sini&rdquo; t\u0259l\u0259b ed\u0259n m&uuml;badil\u0259 n&uuml;mun\u0259sind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259yi xo\u015flay\u0131rd\u0131lar &#8211; m\u0259nim ist\u0259diyim bal\u0131\u011f\u0131n sizin &uuml;&ccedil;&uuml;n, m\u0259nim &uuml;&ccedil;&uuml;n is\u0259 siz\u0259 laz\u0131m olan baltan\u0131n olmas\u0131. Bundan universal vasit\u0259&ccedil;iy\u0259 ehtiyac oldu\u011funu &ccedil;\u0131xard\u0131lar. Ancaq &ccedil;entikli &ccedil;ubuqlar bunun \u0259ksini g&ouml;st\u0259rir: pul &quot;ham\u0131ya duz v\u0259 ya q\u0131z\u0131l&quot; kimi deyil, hakimiyy\u0259t\u0259 borclar\u0131n hesab\u0131n\u0131 aparmaq vasit\u0259si kimi do\u011fulub.<\/p>\n<p>Bank\u0131 \u0259v\u0259z ed\u0259n &ccedil;ubuqlar<br \/>\nRosenswig he&ccedil; bir \u0259laq\u0259si olmayan &uuml;&ccedil; sivilizasiyada tally &ccedil;ubuqlar\u0131n\u0131 (ilk pul vahidi) &ouml;yr\u0259ndi, lakin ox\u015far &uuml;sullar inki\u015faf etdirdil\u0259r.<br \/>\n\u0130ngilt\u0259r\u0259: 12-ci \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq, \u015f\u0259rifl\u0259r f\u0131nd\u0131q &ccedil;ubuqlar\u0131na g&ouml;r\u0259 vergil\u0259rin hesab\u0131n\u0131 apar\u0131rd\u0131lar. &Ccedil;ubuqlar uzununa k\u0259sildi v\u0259 h\u0259r bir t\u0259r\u0259f yar\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131 &#8211; saxtala\u015fd\u0131rmaq m&uuml;mk&uuml;n deyil. Bu &quot;sessiya etiketl\u0259ri&quot; bir n&ouml;v veksel\u0259 &ccedil;evrildi, k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;l\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>S\u0259kkiz fut uzunlu\u011funda bir &ccedil;ubuq bu g&uuml;n\u0259 q\u0259d\u0259r sa\u011f qald\u0131, Kral III Uilyam-a 1,2 milyon funt sterlinq kredit g&ouml;t&uuml;rd&uuml;. Formal olaraq borc &ouml;d\u0259nilm\u0259mi\u015f qal\u0131r.<br \/>\n&Ccedil;in: H\u0259l\u0259 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l III \u0259srd\u0259 m\u0259murlar tax\u0131l, ip\u0259k v\u0259 sikk\u0259l\u0259rin q\u0259bulunu qeyd etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n bambuk &ccedil;ubuqlardan istifad\u0259 edirdil\u0259r. Marko Polo onlar\u0131 13-c&uuml; \u0259srd\u0259 g&ouml;rd&uuml; &#8211; sistem \u0259srl\u0259r boyu davam etdi. Onlar\u0131n g&uuml;c&uuml; v\u0259 etibarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 bu c&uuml;r etiketl\u0259ri dem\u0259k olar ki, saxtala\u015fd\u0131rma\u011fa imkan vermirdi.<\/p>\n<p>Maya: Eram\u0131z\u0131n 6-c\u0131 \u0259srind\u0259n 9-cu \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259r s&uuml;m&uuml;k &ccedil;ubuqlar\u0131nda qeydl\u0259r apar\u0131rd\u0131lar. Onlar saray h\u0259yat\u0131n\u0131n s\u0259hn\u0259l\u0259rini t\u0259svir edirdil\u0259r, lakin \u0259n \u0259sas\u0131 x\u0259rac yaz\u0131rd\u0131lar: qar\u011f\u0131dal\u0131, par&ccedil;a, \u0259m\u0259k. Bunlar bazar s&ouml;vd\u0259l\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri deyil, h&ouml;kmdarlara t\u0259klifl\u0259r idi.<br \/>\n&Uuml;mumi n\u0259tic\u0259 g&ouml;z qaba\u011f\u0131ndad\u0131r: pul \u0259vv\u0259lc\u0259 &ldquo;bazar &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259lveri\u015fli sikk\u0259&rdquo; deyil, g&uuml;c vasit\u0259sil\u0259 resurslar\u0131 s\u0259f\u0259rb\u0259r etm\u0259k vasit\u0259si idi.<\/p>\n<p>Siyas\u0259t kimi pul<br \/>\nBu fikir chartalizml\u0259 &#8211; pulun \u0259vv\u0259lc\u0259 d&ouml;vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n vergi toplamaq &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259qdim edildiyi n\u0259z\u0259riyy\u0259si il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir. Bu, pulun neytral ticar\u0259t al\u0259ti kimi \u0259n\u0259n\u0259vi imicind\u0259n k&ouml;kl&uuml; \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259rql\u0259nir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pulun m\u0259n\u015f\u0259yini anlamaq d&ouml;vl\u0259t borcu, sosial siyas\u0259t v\u0259 b&ouml;hranlarla ba\u011fl\u0131 m&uuml;asir m&uuml;zakir\u0259l\u0259r\u0259 birba\u015fa t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir. Dey\u0259s\u0259n, pulun nec\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131 sistemi art\u0131q ham\u0131 bilir: birincisi, barter var idi &#8211; qazana heyvan&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-231170","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/231170","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=231170"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/231170\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=231170"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=231170"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=231170"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}