{"id":230675,"date":"2025-09-18T06:10:00","date_gmt":"2025-09-18T02:10:00","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=230675","title":{"rendered":"Yerin n\u00fcv\u0259si il\u0259 mantiya s\u0259rh\u0259dind\u0259 qeyri-adi d\u0259yi\u015fiklik"},"content":{"rendered":"<p><strong>Geofizikl\u0259r Yerin daxili hiss\u0259sind\u0259, dem\u0259k olar ki, 2900 kilometr d\u0259rinlikd\u0259, mantiya il\u0259 planetin n&uuml;v\u0259si aras\u0131ndak\u0131 s\u0259rh\u0259dd\u0259 qeyri-adi yerd\u0259yi\u015fm\u0259 a\u015fkar edibl\u0259r.<br \/>\nHadis\u0259 2006-2008-ci ill\u0259r aras\u0131nda ba\u015f verib, lakin elm adamlar\u0131 Yerin qravitasiya sah\u0259sind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri qeyd\u0259 alan GRACE peykl\u0259rinin m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 &ouml;yr\u0259n\u0259rk\u0259n bunu yaln\u0131z bu yax\u0131nlarda a\u015fkar ed\u0259 bilibl\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar hesab edirl\u0259r ki, d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r s&uuml;xur k&uuml;tl\u0259sinin, x&uuml;susil\u0259 d\u0259 mineral perovskitin b&ouml;y&uuml;k t\u0259zyiq alt\u0131nda yenid\u0259n b&ouml;l&uuml;\u015fd&uuml;r&uuml;lm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<br \/>\nS&uuml;xurlar\u0131n artan s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 \u0259traf t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rd\u0259 ki&ccedil;ik s&uuml;r&uuml;\u015fm\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 n&uuml;v\u0259-mantiya s\u0259rh\u0259dinin bir ne&ccedil;\u0259 santimetr deformasiyas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Aliml\u0259rin fikrinc\u0259, bu, Yerin maqnit sah\u0259sind\u0259 m&uuml;\u015fahid\u0259 olunan art\u0131ma s\u0259b\u0259b ola bil\u0259rdi.<\/p>\n<p>Parisd\u0259ki Qustav Eyfel Universitetinin geofiziki \u0130zabelle Panetin ba\u015f&ccedil;\u0131l\u0131q etdiyi bir qrup GRACE peykl\u0259rinin qravitasiya anomaliyalar\u0131 il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259d\u0259 olduqlar\u0131 zaman bir-birl\u0259rind\u0259n olan m\u0259saf\u0259l\u0259rind\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri nec\u0259 qeyd\u0259 ald\u0131qlar\u0131n\u0131 t\u0259hlil edib.<\/p>\n<p>M\u0259lumatlar ad\u0259t\u0259n s\u0259thd\u0259ki su k&uuml;tl\u0259l\u0259rini &ouml;yr\u0259nm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 olunurdu, lakin onlar h\u0259m d\u0259 yerin d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 ged\u0259n prosesl\u0259ri a\u015fkar edirdil\u0259r. Siqnal\u0131n \u0259n y&uuml;ks\u0259k intensivliyi 2007-ci ild\u0259 Afrikan\u0131n Atlantik okean\u0131 sahill\u0259ri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda m&uuml;\u015fahid\u0259 olunub v\u0259 bu, suyun v\u0259 ya buzlaqlar\u0131n t\u0259sirini istisna edir.<\/p>\n<p>Bu k\u0259\u015ff real vaxt rejimind\u0259 Yerin daxili hiss\u0259sinin dinamikas\u0131n\u0131 m&uuml;\u015fahid\u0259 etm\u0259k v\u0259 planetin maqnit sah\u0259sin\u0259 v\u0259 onun daxilind\u0259 ged\u0259n prosesl\u0259r\u0259 t\u0259sir ed\u0259n mantiya il\u0259 n&uuml;v\u0259 aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259ni daha yax\u015f\u0131 ba\u015fa d&uuml;\u015fm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n nadir imkan yarad\u0131r.<br \/>\nPanet qeyd edir ki, bu c&uuml;r hadis\u0259l\u0259rin m&uuml;t\u0259madi olaraq ba\u015f verib-verm\u0259diyini g&ouml;rm\u0259k laz\u0131md\u0131r v\u0259 GRACE-in varisi peykl\u0259ri bu sirli d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri izl\u0259m\u0259y\u0259 davam ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Geofizikl\u0259r Yerin daxili hiss\u0259sind\u0259, dem\u0259k olar ki, 2900 kilometr d\u0259rinlikd\u0259, mantiya il\u0259 planetin n&uuml;v\u0259si aras\u0131ndak\u0131 s\u0259rh\u0259dd\u0259 qeyri-adi yerd\u0259yi\u015fm\u0259 a\u015fkar edibl\u0259r. Hadis\u0259 2006-2008-ci ill\u0259r aras\u0131nda ba\u015f verib, lakin elm adamlar\u0131 Yerin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-230675","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230675","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=230675"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230675\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=230675"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=230675"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=230675"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}