{"id":230540,"date":"2025-09-16T09:49:51","date_gmt":"2025-09-16T05:49:51","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=230540","title":{"rendered":"Arktikada buzlar\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 \u0259rim\u0259si heyvanlar\u0131 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri t\u0259hdid edir"},"content":{"rendered":"<p><strong>Arktika ekspedisiyalar\u0131 ekoloqlar\u0131 narahat edir. M\u0259s\u0259l\u0259n, &ldquo;Arctic Floating University-2025&rdquo;in i\u015ftirak&ccedil;\u0131lar\u0131 c\u0259mi 20 il \u0259vv\u0259l buzla &ouml;rt&uuml;lm&uuml;\u015f terrasda q\u0259dim balinalar\u0131n s&uuml;m&uuml;kl\u0259rini tap\u0131blar. Hadis\u0259 buzlaqlar\u0131n s&uuml;r\u0259tl\u0259 \u0259ridiyini a&ccedil;\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g&ouml;st\u0259rir.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, Co\u011frafiya elml\u0259ri namiz\u0259di Anton Terekovun fikrinc\u0259, \u0259sas s\u0259b\u0259b antropogen qlobal istil\u0259\u015fm\u0259dir: s\u0259naye, n\u0259qliyyat v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr&uuml;fat\u0131ndan at\u0131lan istixana qazlar\u0131 havan\u0131n temperaturunu art\u0131r\u0131r, buzlar\u0131n \u0259rim\u0259sini s&uuml;r\u0259tl\u0259ndirir. T\u0259bii amill\u0259rin d\u0259 t\u0259siri var: 19-cu \u0259srin sonu v\u0259 20-ci \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259ri Ki&ccedil;ik Buz d&ouml;vr&uuml;nd\u0259n sonra t\u0259dric\u0259n istil\u0259\u015fm\u0259 d&ouml;vr&uuml; idi.<\/p>\n<p>Bu tendensiya albedo effektin\u0259 g&ouml;r\u0259 Arktikada x&uuml;susil\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 &ccedil;arp\u0131r: buz g&uuml;n\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir, su v\u0259 a&ccedil;\u0131q torpaq is\u0259 onu udur. 2000-ci ild\u0259n 2023-c&uuml; il\u0259 q\u0259d\u0259r Arktika zonas\u0131nda buzun miqdar\u0131 3-9% azal\u0131b, halbuki bu b&ouml;lg\u0259d\u0259 istil\u0259\u015fm\u0259 s&uuml;r\u0259ti qlobal orta g&ouml;st\u0259ricid\u0259n t\u0259xmin\u0259n d&ouml;rd d\u0259f\u0259 y&uuml;ks\u0259kdir.<\/p>\n<p>Buzlar\u0131n \u0259rim\u0259si ekosistemi d\u0259yi\u015fir: morjlar, narvallar v\u0259 q&uuml;tb ay\u0131lar\u0131 \u0259ziyy\u0259t &ccedil;\u0259kir, ov&ccedil;uluq v\u0259 qida ehtiyatlar\u0131 azal\u0131r, viruslar daha aktiv \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131l\u0131r. Heyvanlar uy\u011funla\u015f\u0131r: narvallar miqrasiyan\u0131 azald\u0131r, ay\u0131lar c\u0259nuba do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t edir. Buzlaqlar d&uuml;nya okean\u0131n\u0131n s\u0259viyy\u0259sin\u0259 d\u0259 t\u0259sir edir: onlar\u0131n \u0259rim\u0259si suyun s\u0259viyy\u0259sini Antarktida v\u0259<\/p>\n<p>Qrenlandiyan\u0131n buz t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n daha tez qald\u0131raraq, sahilyan\u0131 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259hl&uuml;k\u0259 yarad\u0131r.<br \/>\nEmissiyalar\u0131n azald\u0131lmas\u0131 v\u0259 istehsal\u0131n ya\u015f\u0131lla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 prosesi yava\u015flatmaq olar. Qaz, n&uuml;v\u0259 v\u0259 b\u0259rpa olunan m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 ke&ccedil;id, resurslar\u0131n rasional istehlak\u0131, bioyanacaq v\u0259 tullant\u0131lar\u0131n t\u0259krar emal\u0131 iqlim\u0259 insan\u0131n t\u0259sirini azaltma\u011fa k&ouml;m\u0259k ed\u0259c\u0259k. Bununla bel\u0259, Arktikada d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r qa&ccedil;\u0131lmazd\u0131r v\u0259 yax\u0131n onillikl\u0259rd\u0259 ekosisteml\u0259rin v\u0259 insanlar\u0131n uy\u011funla\u015fmas\u0131 \u0259sas v\u0259zif\u0259 olacaqd\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Arktika ekspedisiyalar\u0131 ekoloqlar\u0131 narahat edir. M\u0259s\u0259l\u0259n, &ldquo;Arctic Floating University-2025&rdquo;in i\u015ftirak&ccedil;\u0131lar\u0131 c\u0259mi 20 il \u0259vv\u0259l buzla &ouml;rt&uuml;lm&uuml;\u015f terrasda q\u0259dim balinalar\u0131n s&uuml;m&uuml;kl\u0259rini tap\u0131blar. Hadis\u0259 buzlaqlar\u0131n s&uuml;r\u0259tl\u0259 \u0259ridiyini a&ccedil;\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g&ouml;st\u0259rir. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-230540","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230540","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=230540"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230540\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=230540"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=230540"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=230540"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}