{"id":229865,"date":"2025-09-03T11:40:33","date_gmt":"2025-09-03T07:40:33","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=229865","title":{"rendered":"Radioaktiv risk milyonlar\u0131 t\u0259hdid edir:"},"content":{"rendered":"<p><strong>Atlantik okean\u0131n\u0131n d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 d&uuml;nyada milyonlarla insana t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259c\u0259k bir t\u0259hl&uuml;k\u0259 gizl\u0259nir v\u0259 bizim &ccedil;oxumuz bundan x\u0259b\u0259rsizik.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az CNNT&uuml;rk-\u0259 istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, \u0130kinci D&uuml;nya M&uuml;harib\u0259sini bitir\u0259n atom bombalar\u0131 n&uuml;v\u0259 enerjisi t\u0259dqiqatlar\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n d\u0259 m&uuml;h&uuml;m d&ouml;n&uuml;\u015f n&ouml;qt\u0259si oldu. Avropan\u0131n n&uuml;v\u0259 d&ouml;vl\u0259tl\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 AB\u015e v\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 1940-c\u0131 ill\u0259rin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq bu sah\u0259d\u0259 geni\u015f ara\u015fd\u0131rmalar apard\u0131lar. X&uuml;susil\u0259 B&ouml;y&uuml;k Britaniya v\u0259 Fransa n&uuml;v\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131nda &ouml;n\u0259 &ccedil;\u0131xd\u0131lar.<\/p>\n<p>O d&ouml;vrd\u0259 n&uuml;v\u0259 tullant\u0131lar\u0131n\u0131n &ccedil;\u0259ll\u0259kl\u0259r\u0259 doldurulmas\u0131, asfalt v\u0259 betonla &ouml;rt&uuml;lm\u0259si v\u0259 d\u0259niz\u0259 at\u0131lmas\u0131 t\u0259hl&uuml;k\u0259siz bir z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirm\u0259 &uuml;sulu hesab olunurdu. Bundan \u0259lav\u0259, bu t\u0259cr&uuml;b\u0259 1990-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r davam etdi.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda Atlantik okean\u0131n\u0131n dibind\u0259 200.000 bareld\u0259n &ccedil;ox radioaktiv tullant\u0131 var. B\u0259zil\u0259ri 50 ild\u0259n &ccedil;oxdur oradad\u0131r v\u0259 \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Fransadan y&uuml;zl\u0259rl\u0259 mil d\u0259nizd\u0259, t\u0259xmin\u0259n 4000 metr d\u0259rinlikd\u0259 yerl\u0259\u015fir. Aliml\u0259r \u0259vv\u0259ll\u0259r x\u0259b\u0259rdarl\u0131q etmi\u015fdil\u0259r ki, bu tullant\u0131lar d\u0259niz qida z\u0259ncirin\u0259 daxil ola v\u0259 d\u0259niz canl\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n udula bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bu ssenari ba\u015f ver\u0259rs\u0259, radioaktiv madd\u0259l\u0259rin milyonlarla insan t\u0259r\u0259find\u0259n istehlak edil\u0259n d\u0259niz m\u0259hsullar\u0131n\u0131 &ccedil;irkl\u0259ndir\u0259 bil\u0259c\u0259yi, toxumalar\u0131n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si v\u0259 x\u0259r&ccedil;\u0259ng nisb\u0259tl\u0259rinin artmas\u0131 kimi uzunm&uuml;dd\u0259tli sa\u011flaml\u0131q riskl\u0259ri il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259c\u0259yin\u0259 dair narahatl\u0131qlar var.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda frans\u0131z aliml\u0259r qrupu &ldquo;radioaktiv saatl\u0131 bomba&rdquo; kimi t\u0259svir edil\u0259n bu batm\u0131\u015f &ccedil;\u0259ll\u0259kl\u0259rin taleyini ara\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Daily Mail-in m\u0259lumat\u0131na g&ouml;r\u0259, komandan\u0131n iki missiyas\u0131ndan birincisi zaman\u0131 3355 barel a\u015fkar edilib.<\/p>\n<p>Sonar v\u0259 avtonom sualt\u0131 robot UlyX istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, aliml\u0259r Fransa sahill\u0259rind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 400 mil uzaql\u0131qda u&ccedil;urum d&uuml;z\u0259nlikl\u0259rinin x\u0259rit\u0259sini &ccedil;\u0259kdil\u0259r.<\/p>\n<p>G\u0259l\u0259n il g&ouml;zl\u0259nil\u0259n ikinci missiya b&ouml;lg\u0259d\u0259n toplanm\u0131\u015f su, &ccedil;&ouml;k&uuml;nt&uuml; v\u0259 d\u0259niz orqanizml\u0259rind\u0259ki radionuklidl\u0259ri &ouml;l&ccedil;\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar h\u0259m&ccedil;inin n&uuml;v\u0259 q\u0259zalar\u0131 v\u0259 ya elektrik stansiyalar\u0131ndan icaz\u0259 veril\u0259n &ccedil;irkab sular\u0131 kimi dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n &ccedil;\u0259ll\u0259kl\u0259rd\u0259n &ccedil;irkl\u0259nm\u0259ni ay\u0131rd etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n fon radiasiyas\u0131n\u0131 t\u0259hlil ed\u0259c\u0259kl\u0259r.<br \/>\nAvropa &ouml;lk\u0259l\u0259ri radioaktiv tullant\u0131lar\u0131 utilizasiya &uuml;&ccedil;&uuml;n okeana atma\u011fa ba\u015flayanda bu i\u015f\u0259 milli qurumlar n\u0259zar\u0259t edirdi. Vaxt ke&ccedil;dikc\u0259 proses N&uuml;v\u0259 Enerjisi Agentliyi (NEA) t\u0259r\u0259find\u0259n beyn\u0259lxalq n\u0259zar\u0259t alt\u0131na al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>1967-ci ild\u0259 utilizasiya s\u0131naqlar\u0131 AB\u015e da daxil olmaqla 34 &uuml;zv &ouml;lk\u0259d\u0259n ibar\u0259t n&uuml;v\u0259 t\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyi, texnologiya v\u0259 tullant\u0131lar\u0131n idar\u0259 edilm\u0259sini koordinasiya ed\u0259n h&ouml;kum\u0259tl\u0259raras\u0131 t\u0259\u015fkilat olan NEA-n\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Daha sonra da\u015f\u0131ma t\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyini art\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;xt\u0259lif n&ouml;v tullant\u0131 konteynerl\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n qaydalar t\u0259tbiq edildi.<\/p>\n<p>\u018fsas utilizasiya sah\u0259si kimi Biskay k&ouml;rf\u0259zinin d\u0259rin \u0259razisi t\u0259yin edildi. 15 il \u0259rzind\u0259 Avropa &ouml;lk\u0259l\u0259ri \u015eimal-\u015e\u0259rqi Atlantik okean\u0131na t\u0259xmin\u0259n 42 petabeserl (bekkerelin ondal\u0131\u011f\u0131, radiasiya aktivliyini &ouml;l&ccedil;m\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 edil\u0259n vahid) a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259li radioaktiv tullant\u0131 at\u0131b. H\u0259r saniy\u0259d\u0259 &ccedil;&uuml;r&uuml;y\u0259n 42 katrilyon atoma b\u0259rab\u0259r olan bu miqdar h\u0259dsiz g&ouml;r&uuml;ns\u0259 d\u0259, tullant\u0131lar\u0131n &ccedil;oxu a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 idi v\u0259 okean\u0131n dibind\u0259 minl\u0259rl\u0259 barel aras\u0131nda yay\u0131laraq ciddi t\u0259hl&uuml;k\u0259 yaratm\u0131r.<\/p>\n<p>M&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259r suyun d\u0259rinliyi v\u0259 materiallar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin a\u015fa\u011f\u0131 radioaktivliyi s\u0259b\u0259bind\u0259n insanlar &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;tl\u0259q riskin az oldu\u011funu, lakin d\u0259niz h\u0259yat\u0131na v\u0259 qida z\u0259ncirin\u0259 uzunm&uuml;dd\u0259tli t\u0259sirl\u0259rin narahatl\u0131q olaraq qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edibl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Tritium &uuml;&ccedil;d\u0259 bird\u0259n ibar\u0259tdir<\/strong><\/p>\n<p>D\u0259niz\u0259 at\u0131lan material\u0131n t\u0259xmin\u0259n &uuml;&ccedil;d\u0259 biri tritium idi, radiasiyan\u0131n z\u0259if formas\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tsiz hesab olunurdu.<\/p>\n<p>Qalanlar\u0131n &ccedil;oxu ill\u0259r v\u0259 ya onillikl\u0259r \u0259rzind\u0259 radioaktivliyini itir\u0259n beta v\u0259 qamma emitentl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t idi, t\u0259xmin\u0259n 2 faizi is\u0259 alfa \u015f&uuml;alanmas\u0131 idi.<\/p>\n<p>Bu materiallar\u0131n d\u0259rin sulara at\u0131lmas\u0131 onlar\u0131 dayaz suya atmaqdan daha t\u0259hl&uuml;k\u0259siz hesab edilirdi.<\/p>\n<p>Konteynerl\u0259r q\u0131sa &ouml;m&uuml;rl&uuml; komponentl\u0259rin bir ne&ccedil;\u0259 il \u0259rzind\u0259 &ccedil;&uuml;r&uuml;m\u0259sin\u0259 imkan ver\u0259n radioaktiv materiallar\u0131n burax\u0131lmas\u0131n\u0131 yava\u015flatmaq, lakin tamamil\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq &uuml;&ccedil;&uuml;n n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Atlantik okean\u0131n\u0131n d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 d&uuml;nyada milyonlarla insana t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259c\u0259k bir t\u0259hl&uuml;k\u0259 gizl\u0259nir v\u0259 bizim &ccedil;oxumuz bundan x\u0259b\u0259rsizik. Ucnoqta.az CNNT&uuml;rk-\u0259 istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, \u0130kinci D&uuml;nya M&uuml;harib\u0259sini bitir\u0259n atom bombalar\u0131 n&uuml;v\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-229865","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/229865","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=229865"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/229865\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=229865"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=229865"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=229865"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}