{"id":229695,"date":"2025-09-01T07:02:15","date_gmt":"2025-09-01T03:02:15","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=229695","title":{"rendered":"\u0130sraild\u0259 fitild\u0259n istifad\u0259nin \u0259n q\u0259dim s\u00fcbutu tap\u0131l\u0131b"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u0130sraild\u0259ki arxeoloqlar fitild\u0259n istifad\u0259y\u0259 dair d&uuml;nyan\u0131n \u0259n q\u0259dim s&uuml;butlar\u0131ndan birin\u0259 &#8211; gil ya\u011f lampalar\u0131n\u0131n i&ccedil;\u0259risind\u0259 m&uuml;k\u0259mm\u0259l \u015f\u0259kild\u0259 qorunmu\u015f 4000 illik tekstil fitill\u0259rin\u0259 rast g\u0259libl\u0259r. Nadir tap\u0131nt\u0131 Yehuda yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Yeni Efrayim q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda apar\u0131lan qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 tap\u0131l\u0131b. Bu, t\u0259kc\u0259 q\u0259dim d\u0259fn &uuml;sullar\u0131na deyil, h\u0259m d\u0259 Tunc d&ouml;vr&uuml;nd\u0259 toxuculuqlar\u0131n t\u0259krar istifad\u0259 edilm\u0259sin\u0259 v\u0259 t\u0259krar emal edilm\u0259sin\u0259 d\u0259 i\u015f\u0131q sal\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki. fitill\u0259r \u0130srail Torpaqlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin inki\u015faf\u0131 &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 \u0130srail Q\u0259dim \u018fs\u0259rl\u0259r \u0130dar\u0259si (IAA) t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan b&ouml;y&uuml;k arxeoloji t\u0259dqiqat zaman\u0131 a\u015fkar edilib. Orta Tunc d&ouml;vr&uuml; (e.\u0259. 2500-2000-ci ill\u0259r) \u0259razisind\u0259 dulus&ccedil;uluq, heyvan s&uuml;m&uuml;kl\u0259ri, metal i\u015fl\u0259ri v\u0259 neft lampalar\u0131 da daxil olmaqla d\u0259fn qurbanlar\u0131 il\u0259 dolu 1200-d\u0259n &ccedil;ox d\u0259fn var.<\/p>\n<p>Fitill\u0259rin qorunmas\u0131 diqq\u0259t\u0259layiqdir. Toxuculuq kimi &uuml;zvi materiallar r&uuml;tub\u0259tli Aral\u0131q d\u0259nizi iqlimind\u0259 ad\u0259t\u0259n tez xarab olur v\u0259 bir ne&ccedil;\u0259 iz burax\u0131r. IAA t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar\u0131 Naama Sukenik v\u0259 Yona Maor qeyd edirl\u0259r ki, bu fitill\u0259r bu d&ouml;vr\u0259 aid bir ne&ccedil;\u0259 m\u0259lum n&uuml;mun\u0259d\u0259n biridir. Onlar\u0131n neft lampalar\u0131nda saxlanmas\u0131, minl\u0259rl\u0259 illik m\u0259ruz qalmalar\u0131na baxmayaraq, onlar\u0131 b\u0259rpa etm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259n m&uuml;st\u0259sna \u015f\u0259rait yaratd\u0131.<\/p>\n<p>Ki\u015fil\u0259rin, qad\u0131nlar\u0131n v\u0259 u\u015faqlar\u0131n qal\u0131qlar\u0131 olan q\u0259birl\u0259rd\u0259 tez-tez neft lampalar\u0131na rast g\u0259linirdi. Fitill\u0259rin &uuml;z\u0259rind\u0259ki his izl\u0259ri onlar\u0131n d\u0259fn m\u0259rasiml\u0259ri zaman\u0131 yand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259rir.<\/p>\n<p>Qaz\u0131nt\u0131 direktorlar\u0131 Gilad \u0130ta&ccedil;, Yossi Eli\u015fa v\u0259 Yaniv Aqmon izah edirl\u0259r ki, i\u015f\u0131\u011f\u0131n h\u0259m praktiki, h\u0259m d\u0259 simvolik m\u0259qs\u0259di var: o, qaranl\u0131q d\u0259fn \u015faxtalar\u0131n\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131rd\u0131, odun &ouml;z&uuml; is\u0259 m\u0259n\u0259viyyat\u0131 t\u0259msil edirdi. Alov &ccedil;oxdan insan ruhunun simvolu olmu\u015fdur, bu anlay\u0131\u015f h\u0259l\u0259 d\u0259 ibranic\u0259 &ldquo;ner ne\u015fama&rdquo; ifad\u0259sind\u0259, &ldquo;ruhun alovu&rdquo;dur.<\/p>\n<p>K\u0259\u015ff, yaz\u0131l\u0131 s&uuml;butlar olmasa bel\u0259, Tunc D&ouml;vr&uuml; Levant\u0131nda at\u0259\u015fin ritual, transformasiya v\u0259 an\u0131m m\u0259rasiml\u0259rind\u0259 m&uuml;h&uuml;m rolunu vur\u011fulay\u0131r.<br \/>\nBu yax\u0131nlarda &ldquo;Atiqot&rdquo; jurnal\u0131nda (cild 118) d\u0259rc olunmu\u015f tap\u0131nt\u0131lar\u0131n elmi t\u0259hlili n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259lum olub ki, fitill\u0259r k\u0259tandan haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. Mikroskopik m&uuml;ayin\u0259 zolaql\u0131 toxunma v\u0259 b&uuml;k&uuml;lm&uuml;\u015f kordon konstruksiyas\u0131n\u0131 a\u015fkar etdi ki, bu da fitill\u0259rin xam lifl\u0259rd\u0259n deyil, t\u0259krar emal olunmu\u015f par&ccedil;adan haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259rir.<\/p>\n<p>Yenid\u0259n istifad\u0259 q\u0259dim h\u0259yat\u0131n m&uuml;h&uuml;m aspektini \u0259ks etdirir: toxuculuq qiym\u0259tli s\u0259rv\u0259tl\u0259r idi v\u0259 geyim v\u0259 ya par&ccedil;a &ouml;z m\u0259qs\u0259din\u0259 &ccedil;atd\u0131qdan sonra at\u0131lmadan \u0259vv\u0259l d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259krar istifad\u0259 olunurdu. Bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259 onlar\u0131n son funksiyas\u0131 lampa fitill\u0259ri idi.<br \/>\nSukenik qeyd edir ki, fitill\u0259r istehsal\u0131n \u0259sas m\u0259hsulu deyildi, \u0259ksin\u0259, k&ouml;hn\u0259lmi\u015f par&ccedil;alar\u0131n yenid\u0259n t\u0259yinatl\u0131 olmas\u0131, resurslar\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259li idar\u0259 edilm\u0259sini v\u0259 antik d&ouml;vrd\u0259 t\u0259krar emal\u0131n ilkin formas\u0131n\u0131 n&uuml;mayi\u015f etdir\u0259n ustaca &uuml;sul idi.<br \/>\nBu tap\u0131nt\u0131 ilkin icmalar\u0131n resurslardan v\u0259 ritual t\u0259cr&uuml;b\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259d\u0259 ixtira&ccedil;\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131r. Maor vur\u011fulay\u0131r ki, bu fitill\u0259r b&ouml;lg\u0259d\u0259ki s&uuml;ni i\u015f\u0131qland\u0131rman\u0131n \u0259n erk\u0259n arxeoloji s&uuml;butlar\u0131ndan biridir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130sraild\u0259ki arxeoloqlar fitild\u0259n istifad\u0259y\u0259 dair d&uuml;nyan\u0131n \u0259n q\u0259dim s&uuml;butlar\u0131ndan birin\u0259 &#8211; gil ya\u011f lampalar\u0131n\u0131n i&ccedil;\u0259risind\u0259 m&uuml;k\u0259mm\u0259l \u015f\u0259kild\u0259 qorunmu\u015f 4000 illik tekstil fitill\u0259rin\u0259 rast g\u0259libl\u0259r. Nadir tap\u0131nt\u0131 Yehuda yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Yeni Efrayim&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-229695","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/229695","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=229695"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/229695\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=229695"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=229695"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=229695"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}