{"id":229692,"date":"2025-09-01T06:12:14","date_gmt":"2025-09-01T02:12:14","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=229692","title":{"rendered":"\u0130ld\u0131r\u0131m\u0131n atmosfer\u0259 t\u0259siri ilk d\u0259f\u0259 real vaxt rejimind\u0259 izl\u0259nilib"},"content":{"rendered":"<p><strong>Az adam d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;r ki, tufanlar\u0131n h\u0259m m&uuml;sb\u0259t, h\u0259m d\u0259 m\u0259nfi ekoloji n\u0259tic\u0259l\u0259ri var. Merilend Universitetinin aliml\u0259ri ilk d\u0259f\u0259 olaraq real vaxt rejimind\u0259 onlar\u0131 izl\u0259yibl\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, NASA peyki TEMPO (Troposfer Emissiyalar\u0131: &Ccedil;irkl\u0259nm\u0259nin Monitorinqi) bu i\u015fd\u0259 onlara k&ouml;m\u0259k etdi. 2023-c&uuml; ild\u0259 istifad\u0259y\u0259 verilmi\u015f, 35.000 km y&uuml;ks\u0259klikd\u0259n h\u0259r saat \u015eimali Amerika &uuml;z\u0259rind\u0259 havan\u0131n &ccedil;irkl\u0259nm\u0259sini &ouml;l&ccedil;&uuml;r. Atmosfer v\u0259 okean t\u0259dqiqatlar\u0131 professoru Kennet Pikerinq v\u0259 ba\u015f alim Deyl Allen cihaz\u0131n qabaqc\u0131l imkanlar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k 10 d\u0259qiq\u0259lik fasil\u0259l\u0259rl\u0259 g&ouml;st\u0259ricil\u0259ri g&ouml;t&uuml;r&uuml;bl\u0259r ki, bu da hadis\u0259d\u0259n sonra m\u0259nz\u0259r\u0259ni yenid\u0259n qurmaq \u0259v\u0259zin\u0259, birba\u015fa havada m&uuml;r\u0259kk\u0259b prosesl\u0259ri &ouml;yr\u0259nm\u0259y\u0259 imkan verib.<\/p>\n<p>\u0130nnovativ eksperiment iyunun sonunda h\u0259yata ke&ccedil;irilib.<br \/>\n\u0130ld\u0131r\u0131m v\u0259 onun n\u0259tic\u0259l\u0259ri<\/p>\n<p>\u0130ld\u0131r\u0131m &ccedil;axd\u0131qda, havada azot v\u0259 oksigen molekullar\u0131n\u0131 par&ccedil;alayan son d\u0259r\u0259c\u0259 y&uuml;ks\u0259k temperaturlar meydana g\u0259lir. Bu, azot oksidl\u0259rinin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib &ccedil;\u0131xar\u0131r &#8211; avtomobill\u0259r v\u0259 ya dig\u0259r yanacaq yanma m\u0259nb\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n burax\u0131lan v\u0259 ozonun \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 k&ouml;m\u0259k ed\u0259n eyni &ccedil;irkl\u0259ndiricil\u0259r.<\/p>\n<p>\u015eim\u015f\u0259k &ccedil;axmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan &ccedil;irkl\u0259nm\u0259 v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 yaranan ozon b\u0259z\u0259n ilkin tufandan y&uuml;zl\u0259rl\u0259 kilometr uzaqda havan\u0131n keyfiyy\u0259tin\u0259 t\u0259sir ed\u0259r\u0259k s\u0259th\u0259 da\u015f\u0131na bil\u0259r. Allenin s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, bu t\u0259sir yayda temperaturun daha y&uuml;ks\u0259k oldu\u011fu v\u0259 ozon istehsal\u0131n\u0131n s&uuml;r\u0259tinin daha &ccedil;ox oldu\u011fu vaxtlarda daha da g&uuml;cl\u0259nir.<\/p>\n<p>Lakin ild\u0131r\u0131m t\u0259kc\u0259 &ccedil;irkl\u0259nm\u0259 yaratm\u0131r, h\u0259m d\u0259 g&uuml;cl&uuml; istixana qaz\u0131 olan metan\u0131 m\u0259hv ed\u0259r\u0259k Yer atmosferini t\u0259mizl\u0259m\u0259y\u0259 k&ouml;m\u0259k ed\u0259n hidroksil radikallar\u0131n\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. \u0130ld\u0131r\u0131m\u0131n t\u0259dqiqi bu reaksiyalar z\u0259ncirini anlama\u011fa k&ouml;m\u0259k etdi, bunun say\u0259sind\u0259 t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar ild\u0131r\u0131mlar zaman\u0131 ba\u015f ver\u0259n atmosfer t\u0259rkibinin v\u0259 m&uuml;r\u0259kk\u0259b molekulyar dinamikan\u0131n x\u0259rit\u0259sini t\u0259rtib etdil\u0259r.Bu d\u0259y\u0259ri&nbsp;<br \/>\nhesablamalar &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259sas g&ouml;t&uuml;rm\u0259k qeyri-m&uuml;mk&uuml;nd&uuml;r, &ccedil;&uuml;nki ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259\u015f\u0259ll\u0259rd\u0259n emissiyalar \u0259n az\u0131 bir miqyasda f\u0259rql\u0259nir.<br \/>\nEkstremal hava hadis\u0259l\u0259ri v\u0259 havan\u0131n keyfiyy\u0259tinin proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131TEMPO il\u0259&nbsp;<br \/>\nt\u0259cr&uuml;b\u0259 g&uuml;nd\u0259lik h\u0259yat &uuml;&ccedil;&uuml;n real praktik n\u0259tic\u0259l\u0259r ver\u0259c\u0259kdir. Allen qeyd edib ki, ild\u0131r\u0131m &ccedil;axmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan qazlar uzun &quot;h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n havan\u0131n konveyer k\u0259m\u0259rl\u0259ri&quot; boyunca h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259 v\u0259 f\u0131rt\u0131nalar\u0131n ba\u015f verdiyi yerd\u0259n uzaqlarda havan\u0131n keyfiyy\u0259tin\u0259 t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259r. B\u0259z\u0259n ild\u0131r\u0131m da astma v\u0259 dig\u0259r t\u0259n\u0259ff&uuml;s probleml\u0259rini t\u0259hrik ed\u0259n duman\u0131n \u0259sas komponenti olan s\u0259thi ozonun \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 k&ouml;m\u0259k edir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az adam d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;r ki, tufanlar\u0131n h\u0259m m&uuml;sb\u0259t, h\u0259m d\u0259 m\u0259nfi ekoloji n\u0259tic\u0259l\u0259ri var. Merilend Universitetinin aliml\u0259ri ilk d\u0259f\u0259 olaraq real vaxt rejimind\u0259 onlar\u0131 izl\u0259yibl\u0259r. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, NASA peyki&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-229692","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/229692","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=229692"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/229692\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=229692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=229692"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=229692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}