{"id":229484,"date":"2025-08-27T06:37:13","date_gmt":"2025-08-27T02:37:13","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=229484","title":{"rendered":"Qaranl\u0131q madd\u0259 planetl\u0259ri i\u00e7\u0259rid\u0259n udan qara d\u0259likl\u0259r yarada bil\u0259r"},"content":{"rendered":"<p><strong>G&uuml;n\u0259\u015f sistemimizd\u0259n k\u0259narda 5000-d\u0259n &ccedil;ox planet a\u015fkar edilmi\u015fdir ki, bunlardan g&ouml;y cisiml\u0259rinin t\u0259kam&uuml;l&uuml;n&uuml; &ouml;yr\u0259nm\u0259k v\u0259 b\u0259lk\u0259 d\u0259, h\u0259tta yerd\u0259n k\u0259nar h\u0259yat\u0131 tapmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259r. Riverside, Kaliforniya Universitetinin astrofizikl\u0259ri d\u0259 ekzoplanetl\u0259rd\u0259n qaranl\u0131q madd\u0259nin varl\u0131\u011f\u0131na dair s&uuml;butlar\u0131 axtarmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n bir vasit\u0259 kimi istifad\u0259 etm\u0259yi t\u0259klif edirl\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, &ldquo;Physical Review D&rdquo; jurnal\u0131ndak\u0131 m\u0259qal\u0259d\u0259 c\u0259sar\u0259tli bir n\u0259z\u0259riyy\u0259 ir\u0259li s&uuml;r&uuml;l&uuml;b. Onun m&uuml;\u0259llifl\u0259ri uzun m&uuml;dd\u0259t \u0259rzind\u0259 qaranl\u0131q madd\u0259nin Yupiter &ouml;l&ccedil;&uuml;s&uuml;nd\u0259 ekzoplanetl\u0259r\u0259 nec\u0259 t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259c\u0259yini modell\u0259\u015fdiribl\u0259r. Hesablamalara g&ouml;r\u0259, m\u0259lum olur ki, qaranl\u0131q madd\u0259 hiss\u0259cikl\u0259ri bu planetl\u0259rin n&uuml;v\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259dric\u0259n toplana bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bu model\u0259 g&ouml;r\u0259, qaranl\u0131q madd\u0259 hiss\u0259cikl\u0259ri son d\u0259r\u0259c\u0259 b&ouml;y&uuml;k k&uuml;tl\u0259y\u0259 malikdir v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sird\u0259 olduqda bir-birini m\u0259hv etmir. T\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar bu c&uuml;r f&ouml;vq\u0259la\u011f\u0131r hiss\u0259cikl\u0259rin ekzoplanetl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tutuldu\u011funu, enerji itirdiyini v\u0259 n&uuml;v\u0259l\u0259r\u0259 do\u011fru nec\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etdiyini, orada toplanaraq qara d\u0259likl\u0259r\u0259 &ccedil;&ouml;kd&uuml;y&uuml;n&uuml; t\u0259hlil edibl\u0259r. \u0130ndiy\u0259 q\u0259d\u0259r k\u0259\u015ff edil\u0259n b&uuml;t&uuml;n qara d\u0259likl\u0259r G&uuml;n\u0259\u015fd\u0259n daha a\u011f\u0131rd\u0131r. \u018fslind\u0259, \u0259ks\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r onlar\u0131n daha a\u011f\u0131r oldu\u011funu d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;r.<\/p>\n<p>Onun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, ekzoplanetl\u0259rd\u0259n indiy\u0259d\u0259k qaranl\u0131q madd\u0259nin t\u0259dqiqind\u0259 az istifad\u0259 olunub, \u0259sas\u0259n d\u0259 aliml\u0259rin onlar haqq\u0131nda kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u0259lumat\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n.<br \/>\nOnun fikrinc\u0259, bir &ccedil;ox ekzoplanetl\u0259rin (v\u0259 bizim Yupiterimizin) qara d\u0259likl\u0259r\u0259 &ccedil;&ouml;km\u0259m\u0259si aliml\u0259r\u0259 f&ouml;vq\u0259lad\u0259 a\u011f\u0131r, m\u0259hv etm\u0259y\u0259n qaranl\u0131q madd\u0259 modelini istisna etm\u0259y\u0259 v\u0259 ya t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 k&ouml;m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G&uuml;n\u0259\u015f sistemimizd\u0259n k\u0259narda 5000-d\u0259n &ccedil;ox planet a\u015fkar edilmi\u015fdir ki, bunlardan g&ouml;y cisiml\u0259rinin t\u0259kam&uuml;l&uuml;n&uuml; &ouml;yr\u0259nm\u0259k v\u0259 b\u0259lk\u0259 d\u0259, h\u0259tta yerd\u0259n k\u0259nar h\u0259yat\u0131 tapmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259r. Riverside, Kaliforniya Universitetinin astrofizikl\u0259ri&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-229484","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/229484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=229484"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/229484\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=229484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=229484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=229484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}