{"id":227779,"date":"2025-07-24T08:50:16","date_gmt":"2025-07-24T04:50:16","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=227779","title":{"rendered":"\u018frazisin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck"},"content":{"rendered":"<p><strong>&Ouml;lk\u0259nin b&ouml;y&uuml;k \u0259razisi onun minillikl\u0259r boyu m&ouml;vcud oldu\u011funu g&ouml;st\u0259rmir: b\u0259zi kifay\u0259t q\u0259d\u0259r b&ouml;y&uuml;k &ouml;lk\u0259l\u0259rin &ccedil;ox q\u0131sa tarixi var.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, lakin bu, m&uuml;xt\u0259lif xalqlar\u0131n b&ouml;y&uuml;k \u0259razil\u0259rd\u0259 &ouml;z ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 riay\u0259t ed\u0259r\u0259k birg\u0259 ya\u015famas\u0131na mane olmur.<br \/>\n<strong>Rusiya<\/strong><br \/>\nRusiya eyni anda d&uuml;nyan\u0131n iki hiss\u0259sind\u0259 &#8211; Avropa v\u0259 Asiyada yerl\u0259\u015fir. &Uuml;mumi sah\u0259si 17,1 milyon kvadrat kilometrd\u0259n &ccedil;ox, \u0259halisi 146 milyon n\u0259f\u0259rd\u0259n &ccedil;oxdur. 14 &ouml;lk\u0259 il\u0259 h\u0259ms\u0259rh\u0259ddir.<br \/>\n&Uuml;mumilikd\u0259 d&ouml;vl\u0259t 190-dan &ccedil;ox mill\u0259tin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 89 subyekt\u0259 b&ouml;l&uuml;n&uuml;r. Bununla bel\u0259, b&uuml;t&uuml;n \u0259razi i\u015f\u011fal edilm\u0259yib &#8211; &ouml;lk\u0259nin dem\u0259k olar ki, 60%-i \u0259b\u0259di dondur.<br \/>\nRusiyan\u0131 etibarl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259zadlar &ouml;lk\u0259si adland\u0131rmaq olar &#8211; bir b&ouml;lg\u0259d\u0259 temperatur dem\u0259k olar ki, -70 &deg; C-\u0259 en\u0259 bil\u0259r, dig\u0259rind\u0259 &#8211; +45 &deg; C-d\u0259n &ccedil;ox. Eyni &ccedil;\u0259tinlik saat qur\u015faqlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r &#8211; bir hiss\u0259d\u0259 ham\u0131 art\u0131q yatma\u011fa haz\u0131rla\u015f\u0131r, dig\u0259rind\u0259 is\u0259 yaln\u0131z saat 9: 00-da i\u015f\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131r.<br \/>\nT\u0259bii ki, bel\u0259 \u0259razil\u0259rd\u0259 &ccedil;oxlu sayda faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131lar &#8211; neft, t\u0259bii qaz, kalium duzlar\u0131, k&ouml;m&uuml;r, qalay, nikel, q\u0131z\u0131l, qrafit, platin, al&uuml;minium xammal\u0131, asbest, volfram, slyuda v\u0259 s.<br \/>\nR\u0259smi dil rus dilidir, lakin &uuml;mumilikd\u0259 &ouml;lk\u0259d\u0259 300-\u0259 yax\u0131n dil v\u0259 dialekt dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Kanada<\/strong><br \/>\nT\u0259xmin\u0259n 10 milyon kvadrat kilometr \u0259razisi olan &ouml;lk\u0259 \u015eimali Amerikada yerl\u0259\u015fir. &Uuml;mumilikd\u0259 orada 34 milyona yax\u0131n insan ya\u015fay\u0131r. Kanadan\u0131n quru s\u0259rh\u0259di olan yegan\u0259 &ouml;lk\u0259 AB\u015e-d\u0131r.<br \/>\nD&ouml;vl\u0259t 13 subyekt\u0259 &#8211; 10 \u0259yal\u0259t v\u0259 3 \u0259raziy\u0259 b&ouml;l&uuml;n&uuml;r. Q\u0259rbd\u0259 \u015fimaldan c\u0259nuba uzanan Qayal\u0131 da\u011flar yerl\u0259\u015fir, geni\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 kolza v\u0259 tax\u0131l \u0259kilir. Mineral ehtiyatlar &mdash; neft, t\u0259bii qaz, k&ouml;m&uuml;r, kalium, uran, kobalt, nikel, sink, mis v\u0259 qur\u011fu\u015fun filizi, k&uuml;k&uuml;rd, q\u0131z\u0131l v\u0259 g&uuml;m&uuml;\u015f.<br \/>\nR\u0259smi dill\u0259r ingilis v\u0259 frans\u0131z dill\u0259ridir, 65-\u0259 yax\u0131n ana dili var v\u0259 daha 140-a yax\u0131n dil miqrantlar t\u0259r\u0259find\u0259n g\u0259tirilib.<br \/>\n<strong>&Ccedil;in (&Ccedil;in Xalq Respublikas\u0131)<\/strong><br \/>\n&Ccedil;inin \u0259razisi Kanadadan bir q\u0259d\u0259r ki&ccedil;ikdir &#8211; t\u0259xmin\u0259n 9,6 milyon kvadrat kilometr. Bununla bel\u0259, orada t\u0259xmin\u0259n 40 d\u0259f\u0259 &ccedil;ox insan var &#8211; 1,4 milyarddan &ccedil;ox insan. \u018fhalinin say\u0131na g&ouml;r\u0259 &ouml;lk\u0259 d&uuml;nyada birinci yerd\u0259dir.<br \/>\n&Ccedil;in daha bir lider m&ouml;vqe tutur &#8211; bu, Asiyan\u0131n \u0259n b&ouml;y&uuml;k &ouml;lk\u0259sidir. D&ouml;vl\u0259t Rusiya, \u018ffqan\u0131stan v\u0259 Vyetnam da daxil olmaqla 14 &ouml;lk\u0259 il\u0259 h\u0259ms\u0259rh\u0259ddir.<br \/>\n&Ouml;lk\u0259nin b&ouml;y&uuml;k hiss\u0259sini da\u011flar, s\u0259hralar, &ccedil;&ouml;k\u0259klikl\u0259r, d&uuml;z\u0259nlikl\u0259r v\u0259 y&uuml;ks\u0259k da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259r tutur. Haz\u0131rda &Ccedil;XR 34 \u0259yal\u0259t s\u0259viyy\u0259li inzibati vahidd\u0259n, 4-&uuml; m\u0259rk\u0259zi n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda olan b\u0259l\u0259diyy\u0259l\u0259rd\u0259n, h\u0259m&ccedil;inin 23 \u0259yal\u0259t, 5 muxtar b&ouml;lg\u0259 v\u0259 2 inzibati rayondan ibar\u0259tdir.<br \/>\n&Ccedil;in qalay, k&ouml;m&uuml;r, s&uuml;rm\u0259, gips, volfram, molibden, titan, maqnezit, barit, fl&uuml;orit, talk v\u0259 qrafit ehtiyatlar\u0131na g&ouml;r\u0259 d&uuml;nya liderl\u0259rind\u0259n biridir.<br \/>\nR\u0259smi dil standart &Ccedil;in v\u0259 ya Putonqhua dilidir. &Uuml;mumilikd\u0259 &ouml;lk\u0259d\u0259 300-\u0259 yax\u0131n canl\u0131 dil var.<br \/>\n<strong>AB\u015e<\/strong><br \/>\nAB\u015e-da 9,5 milyon kvadrat kilometr \u0259razid\u0259 316,5 milyon insan ya\u015fay\u0131r. &Ouml;lk\u0259 \u015eimali Amerikada yerl\u0259\u015fir, Meksika v\u0259 Kanada il\u0259 h\u0259ms\u0259rh\u0259ddir.<br \/>\n&Ouml;lk\u0259 b&uuml;t&uuml;n iqlim zonalar\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n 50 \u015ftata b&ouml;l&uuml;n&uuml;r. Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar neft, d\u0259mir, qur\u011fu\u015fun v\u0259 mis filizl\u0259ri, q\u0131z\u0131l v\u0259 g&uuml;m&uuml;\u015f, k&ouml;m&uuml;r, qaz, uran, sink, volfram, k&uuml;k&uuml;rd, kalium, qum, \u0259h\u0259ngda\u015f\u0131 v\u0259 &ccedil;\u0131nq\u0131l da daxil olmaqla 100-d\u0259n &ccedil;ox n&ouml;v mineral istehsal edir.<br \/>\nR\u0259smi dil ingilis dilidir, lakin m&uuml;xt\u0259lif \u015ftatlarda ispan, &ccedil;in, taqaloq, vyetnam v\u0259 \u0259r\u0259b dill\u0259ri d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<br \/>\n<strong>Braziliya<\/strong><br \/>\n&Uuml;mumi sah\u0259si 8,5 milyon kvadrat kilometr olan &ouml;lk\u0259 C\u0259nubi Amerikan\u0131n yar\u0131dan &ccedil;oxunu tutur. Bu torpaqlarda 207 milyon insan ya\u015fay\u0131r.<br \/>\nBraziliya 26 \u015ftata v\u0259 1 paytaxt dair\u0259sin\u0259 b&ouml;l&uuml;n&uuml;r. Ekvador v\u0259 &Ccedil;ilid\u0259n ba\u015fqa b&uuml;t&uuml;n C\u0259nubi Amerika &ouml;lk\u0259l\u0259ri il\u0259 h\u0259ms\u0259rh\u0259ddir. Z\u0259ngin faunaya v\u0259 d&uuml;nyada \u0259n b&ouml;y&uuml;k s\u0259rt a\u011fac ehtiyat\u0131na malikdir.<br \/>\nR\u0259smi dil portuqal dilidir, &ouml;lk\u0259d\u0259 &uuml;mumilikd\u0259 300-d\u0259n &ccedil;ox dil dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r v\u0259 son \u0259srl\u0259r \u0259rzind\u0259 120-d\u0259n &ccedil;ox dil yox olub.<br \/>\n<strong>Avstraliya<\/strong><br \/>\nAvstraliya \u0259razisi dem\u0259k olar ki, 7,7 milyon kvadrat kilometr olan eyni adl\u0131 b&uuml;t&uuml;n qit\u0259ni tutur. Lakin 25,2 milyon insan onun \u0259razisinin yaln\u0131z 25% -d\u0259 ya\u015fay\u0131r &#8211; qalan\u0131 s\u0259hra v\u0259 yar\u0131ms\u0259hralard\u0131r.<br \/>\nKoalalar, kenqurular v\u0259 armadillolar Avstraliyada, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r qit\u0259l\u0259rd\u0259 tapa bilm\u0259y\u0259c\u0259yiniz dig\u0259r qeyri-adi heyvan n&ouml;vl\u0259ri ya\u015fay\u0131r.<br \/>\nAvstraliya &ouml;l&ccedil;&uuml;s&uuml;n\u0259 g&ouml;r\u0259 h\u0259tta ada hesab edilmir &#8211; bu, kontinental massivdir v\u0259 Okeaniyan\u0131n \u0259n b&ouml;y&uuml;k &ouml;lk\u0259sidir.<br \/>\n&Ouml;lk\u0259d\u0259 r\u0259smi dil yoxdur, \u0259n &ccedil;ox yay\u0131lm\u0131\u015f\u0131 Avstraliya \u0130ngilis dilidir. Bundan \u0259lav\u0259, \u0259hali 263 ba\u015fqa dild\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r.<br \/>\n<strong>Hindistan<\/strong><br \/>\nHindistan\u0131n \u0259razisi 3,29 milyon kvadrat kilometrdir, lakin onlar iddia edirl\u0259r ki, \u0259slind\u0259 Pakistan \u0259razisi olan K\u0259\u015fmir tamamil\u0259 Hindistan\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131ndad\u0131r, ona g&ouml;r\u0259 d\u0259 \u0259razi daha b&ouml;y&uuml;k hesab olunur.<br \/>\n&Ccedil;inl\u0259 nisb\u0259t\u0259n ki&ccedil;ik bir \u0259razid\u0259 dem\u0259k olar ki, eyni sayda insan ya\u015fay\u0131r &#8211; 1,37 milyard insan. Son m\u0259lumatlara g&ouml;r\u0259, \u0259hali say\u0131na g&ouml;r\u0259, &Ccedil;ini &ouml;t&uuml;b.<br \/>\nHindistan \u0259sas\u0259n subtropik v\u0259 tropik iqliml\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n 8 birlik \u0259razisin\u0259 v\u0259 28 \u015ftata b&ouml;l&uuml;n&uuml;r.<br \/>\n&Ouml;lk\u0259d\u0259 minerallar azd\u0131r, lakin &ccedil;oxlu miqdarda d\u0259mir v\u0259 manqan filizi, boksit, xrom, barit, h\u0259m&ccedil;inin nadir torpaq v\u0259 mineral duzlar var.<br \/>\nR\u0259smi dill\u0259r hindi v\u0259 ingilisdir, lakin &uuml;mumilikd\u0259 450-y\u0259 yax\u0131n dil v\u0259 2 mind\u0259n &ccedil;ox dialekt var.<br \/>\n<strong>Argentina<\/strong><br \/>\nSah\u0259si 2,8 milyon kvadrat kilometr olan &ouml;lk\u0259 C\u0259nubi Amerikan\u0131n sahil x\u0259tti boyunca yerl\u0259\u015fir. \u018fhalisi 45,2 milyon n\u0259f\u0259rdir.<br \/>\nArgentina 23 \u0259yal\u0259t\u0259 v\u0259 bir federal dair\u0259y\u0259 &#8211; Buenos Ayres\u0259 b&ouml;l&uuml;n&uuml;r. Argentina \u0259n b&ouml;y&uuml;k \u015f\u0259rab, \u0259t v\u0259 bu\u011fda istehsal&ccedil;\u0131lar\u0131ndan biridir. Burada h\u0259m&ccedil;inin uran, manqan, mis, qur\u011fu\u015fun-sink, volfram v\u0259 d\u0259mir filizl\u0259rinin b&ouml;y&uuml;k ehtiyatlar\u0131 var, t\u0259bii qaz v\u0259 neft hasil edilir.<br \/>\nR\u0259smi dil ispan, alman, frans\u0131z v\u0259 italyan dill\u0259ridir. Bundan \u0259lav\u0259, &ouml;lk\u0259d\u0259 40-dan &ccedil;ox yerli dil var.<br \/>\n<strong>Qazax\u0131stan<\/strong><br \/>\nRusiya il\u0259 m&uuml;qayis\u0259d\u0259 nisb\u0259t\u0259n ki&ccedil;ik \u0259razinin 2,7 milyon kvadrat kilometr olmas\u0131 Qazax\u0131stan\u0131n Avropa v\u0259 Asiyada yerl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 mane olmad\u0131.<br \/>\nRespublikada qazax v\u0259 rus dill\u0259rind\u0259, habel\u0259 yerli l\u0259hc\u0259l\u0259rd\u0259 dan\u0131\u015fan 18,8 milyon insan ya\u015fay\u0131r.<br \/>\nQazax\u0131stan otlaqlar &uuml;&ccedil;&uuml;n geni\u015f qumlu v\u0259 &ccedil;\u0259m\u0259n sah\u0259l\u0259ri olan \u0259n b&ouml;y&uuml;k torpaq b&ouml;lg\u0259si hesab olunur. Bundan \u0259lav\u0259, &ouml;lk\u0259d\u0259 &ccedil;oxlu duzlu g&ouml;ll\u0259r var. D&ouml;vl\u0259tin xammal s\u0259rv\u0259tl\u0259ri neft v\u0259 k&ouml;m&uuml;r, m&uuml;xt\u0259lif filiz v\u0259 qeyri-metal yataqlar\u0131d\u0131r.<br \/>\n<strong>\u018flc\u0259zair<\/strong><br \/>\n\u018flc\u0259zair \u0259n b&ouml;y&uuml;k &ouml;lk\u0259l\u0259rin \u0259n ki&ccedil;iyidir &#8211; 2,38 milyon kvadrat kilometr, bunun 80% -i Sahara s\u0259hras\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilir. Afrikada yerl\u0259\u015fir v\u0259 orada 38,8 milyon insan ya\u015fay\u0131r.<br \/>\nD&ouml;vl\u0259t faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131larla &#8211; karbohidrogen xammal\u0131, k&ouml;m&uuml;r, uran, d\u0259mir, q\u0131z\u0131l, g&uuml;m&uuml;\u015f, mis, qalay, almaz v\u0259 titan minerallar\u0131, fosforitl\u0259r, barium, civ\u0259 il\u0259 z\u0259ngindir.<br \/>\n\u018flc\u0259zairin r\u0259smi dili \u0259d\u0259bi \u0259r\u0259b dilidir, b\u0259rb\u0259r dili is\u0259 milli dil kimi tan\u0131n\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&Ouml;lk\u0259nin b&ouml;y&uuml;k \u0259razisi onun minillikl\u0259r boyu m&ouml;vcud oldu\u011funu g&ouml;st\u0259rmir: b\u0259zi kifay\u0259t q\u0259d\u0259r b&ouml;y&uuml;k &ouml;lk\u0259l\u0259rin &ccedil;ox q\u0131sa tarixi var. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, lakin bu, m&uuml;xt\u0259lif xalqlar\u0131n b&ouml;y&uuml;k \u0259razil\u0259rd\u0259 &ouml;z ad\u0259t&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-227779","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/227779","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=227779"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/227779\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=227779"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=227779"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=227779"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}