{"id":227774,"date":"2025-07-24T06:04:37","date_gmt":"2025-07-24T02:04:37","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=227774","title":{"rendered":"Marsa enm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck para\u015f\u00fct Arktikada s\u0131naqdan ke\u00e7irilib"},"content":{"rendered":"<p><strong>Stratosferik helium \u015far\u0131 enm\u0259 modulunun maketini qald\u0131raraq, t\u0259xmin\u0259n 30 km h&uuml;nd&uuml;rl&uuml;kd\u0259 Arktika Dair\u0259si &uuml;z\u0259rind\u0259n yer\u0259 ataraq, iki b&ouml;y&uuml;k para\u015f&uuml;t&uuml;n &ouml;z halqa konteynerl\u0259rind\u0259n havaya qalxmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, Avropa Kosmik Agentliyinin ExoMars-\u0131n giri\u015f, enm\u0259 v\u0259 eni\u015f modulu &uuml;zr\u0259 sistem m&uuml;h\u0259ndisi Luka Ferracina bildirib.<br \/>\nY&uuml;ks\u0259k h&uuml;nd&uuml;rl&uuml;kd\u0259n eni\u015f iyulun 7-d\u0259 \u0130sve&ccedil; Kosmik Korporasiyas\u0131n\u0131n \u0130sve&ccedil;in \u015fimal\u0131ndak\u0131 Kiruna \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki Esrange Kosmik M\u0259rk\u0259zind\u0259 ba\u015f verib.<br \/>\nMars\u0131n Yer\u0259 enm\u0259sini nec\u0259 s\u0131naqdan ke&ccedil;irm\u0259k olar<\/p>\n<p>Atmosfer s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 kapsulun nazik Mars atmosferin\u0259 (d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259 Yer atmosferinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 1%-i) daxil olark\u0259n ya\u015fayaca\u011f\u0131 s&uuml;r\u0259t birl\u0259\u015fm\u0259sini yenid\u0259n yaratmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n \u015far &ccedil;ox y&uuml;ks\u0259kl\u0259r\u0259 qalxmal\u0131 idi.<\/p>\n<p>ExoMars para\u015f&uuml;tl\u0259ri 29 km h&uuml;nd&uuml;rl&uuml;kd\u0259 yerl\u0259\u015fdirilir &#8211; kommersiya t\u0259yyar\u0259l\u0259rinin u&ccedil;u\u015fundan t\u0259xmin\u0259n &uuml;&ccedil; d\u0259f\u0259 y&uuml;ks\u0259kdir. Daha sonra maket kapsul t\u0259xmin\u0259n 20 saniy\u0259 s\u0259rb\u0259st yer\u0259 d&uuml;\u015f\u0259r\u0259k, para\u015f&uuml;tl\u0259r ard\u0131c\u0131l olaraq yerl\u0259\u015fdirilm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l dem\u0259k olar ki, s\u0259s s&uuml;r\u0259tin\u0259 &ccedil;at\u0131b.<\/p>\n<p>&quot;Bu s\u0131naqda s&uuml;r\u0259t v\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 atmosfer s\u0131xl\u0131\u011f\u0131n\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259si para\u015f&uuml;tl\u0259rin Marsda qar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259r\u0259 tam uy\u011fun g\u0259lir. Yerd\u0259 s\u0131naq inam yaratmaq v\u0259 b&uuml;t&uuml;n elementl\u0259rin g&ouml;zl\u0259nildiyi kimi i\u015fl\u0259diyini t\u0259sdiql\u0259m\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n bir &uuml;suldur&quot; dey\u0259 m&uuml;h\u0259ndis izah edir.<\/p>\n<p>Y&uuml;ks\u0259k h&uuml;nd&uuml;rl&uuml;kd\u0259n eni\u015fl\u0259r u&ccedil;u\u015f t\u0259hl&uuml;k\u0259sizliyini t\u0259min etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;r\u0259kk\u0259b logistika v\u0259 ciddi hava \u015f\u0259raiti t\u0259l\u0259b edir. Esrange-in unikal infrastrukturu v\u0259 1970-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n b\u0259ri stratosfer balonlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 uzun t\u0259cr&uuml;b\u0259si onu bu c&uuml;r s\u0131naqlar &uuml;&ccedil;&uuml;n ideal m\u0259kana &ccedil;evirir.<br \/>\n\u0130kisi bird\u0259n yax\u015f\u0131d\u0131r<\/p>\n<p>Marsa eni\u015f y&uuml;ks\u0259k riskli bir i\u015fdir. C\u0259mi alt\u0131 d\u0259qiq\u0259 \u0259rzind\u0259 enm\u0259 modulu qiym\u0259tli y&uuml;k&uuml; olan Rosalind Franklin roverini s\u0259thin t\u0259dqiqin\u0259 haz\u0131r saxlamaq &uuml;&ccedil;&uuml;n atmosferin k\u0259nar\u0131ndak\u0131 21.000 km\/saatdan (13.500 mil\/saat) yum\u015faq eni\u015f\u0259 q\u0259d\u0259r yava\u015flamal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u018fyl\u0259c bir istilik qoruyucusu, iki \u0259sas para\u015f&uuml;t (h\u0259r birinin &ouml;z pilot kanal\u0131 var) v\u0259 eni\u015fd\u0259n 20 saniy\u0259 \u0259vv\u0259l at\u0259\u015f a&ccedil;an retroroketl\u0259r sistemind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;irilir.<br \/>\nS\u0259sd\u0259n y&uuml;ks\u0259k s&uuml;r\u0259tin &ccedil;oxu kapsulun aerodinamik s&uuml;r&uuml;kl\u0259nm\u0259si il\u0259 itirilir. Qalan s&uuml;r\u0259t \u0259n yax\u015f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 para\u015f&uuml;t v\u0259 retroroketl\u0259rin birl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 azald\u0131l\u0131r.<br \/>\nPara\u015f&uuml;tl\u0259ri dizayn ed\u0259n v\u0259 s\u0131naqlar\u0131 t\u0259hlil ed\u0259n B&ouml;y&uuml;k Britaniyada yerl\u0259\u015f\u0259n Vorticity \u015firk\u0259tinin apar\u0131c\u0131 m&uuml;h\u0259ndisi Con Underwood deyir ki, bir \u0259v\u0259zin\u0259 iki para\u015f&uuml;td\u0259n istifad\u0259nin h\u0259lli yaln\u0131z etibarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmaqdan ibar\u0259t deyil.<br \/>\n&quot;S\u0259sd\u0259n y&uuml;ks\u0259k s&uuml;r\u0259tl\u0259 \u0259yl\u0259c etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n orta &ouml;l&ccedil;&uuml;l&uuml;, m&ouml;hk\u0259m para\u015f&uuml;t&uuml;n var, sonra is\u0259 son eni\u015f &uuml;&ccedil;&uuml;n daha b&ouml;y&uuml;k, daha y&uuml;ng&uuml;l para\u015f&uuml;t&uuml;n var&quot; deyir.<br \/>\n\u0130lk \u0259sas para\u015f&uuml;t&uuml;n diametri 15 metrdir, 1972-ci ild\u0259 Vikinq kosmik g\u0259misini Marsa endirm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 edil\u0259nl\u0259r\u0259 b\u0259nz\u0259yir. ExoMars &uuml;&ccedil;&uuml;n komandalar u\u011furlu Cassini-Huygens missiyas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n haz\u0131rlanm\u0131\u015f dizayn\u0131 Saturnun \u0259n b&ouml;y&uuml;k peyki Titan\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131rd\u0131lar. Bu &uuml;&ccedil; pill\u0259li para\u015f&uuml;t sistemi h\u0259l\u0259 d\u0259 Yerd\u0259n \u0259n uza\u011fa enm\u0259 rekordunu saxlay\u0131r.<br \/>\n\u0130kinci \u0259sas para\u015f&uuml;t&uuml;n diametri 35 metrdir v\u0259 aralar\u0131nda bo\u015fluqlar olan bir s\u0131ra halqalardan ibar\u0259tdir. Bu, Marsda v\u0259 ya G&uuml;n\u0259\u015f sisteminin Yerd\u0259n ba\u015fqa h\u0259r hans\u0131 bir yerind\u0259 indiy\u0259 q\u0259d\u0259r istifad\u0259 edilmi\u015f \u0259n b&ouml;y&uuml;k para\u015f&uuml;t olacaq. Bunun &uuml;&ccedil;&uuml;n 800 kvadratmetrd\u0259n &ccedil;ox par&ccedil;a v\u0259 d&ouml;rd kilometrd\u0259n &ccedil;ox x\u0259tt t\u0259l\u0259b olunur. Para\u015f&uuml;t&uuml;n konteyner\u0259 y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131 t\u0259xmin\u0259n &uuml;&ccedil; g&uuml;n &ccedil;\u0259kir.<br \/>\n&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Stratosferik helium \u015far\u0131 enm\u0259 modulunun maketini qald\u0131raraq, t\u0259xmin\u0259n 30 km h&uuml;nd&uuml;rl&uuml;kd\u0259 Arktika Dair\u0259si &uuml;z\u0259rind\u0259n yer\u0259 ataraq, iki b&ouml;y&uuml;k para\u015f&uuml;t&uuml;n &ouml;z halqa konteynerl\u0259rind\u0259n havaya qalxmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-227774","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/227774","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=227774"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/227774\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=227774"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=227774"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=227774"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}