{"id":227702,"date":"2025-07-23T06:38:28","date_gmt":"2025-07-23T02:38:28","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=227702","title":{"rendered":"Mikroplastikl\u0259r h\u0259r yerd\u0259!"},"content":{"rendered":"<p><strong>Mikroplastikl\u0259rin insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na vurdu\u011fu z\u0259r\u0259rl\u0259r says\u0131z-hesabs\u0131zd\u0131r. Yediyimiz yem\u0259kl\u0259rd\u0259n tutmu\u015f kosmetikaya q\u0259d\u0259r mikroplastikl\u0259r h\u0259r yerd\u0259 var. Bel\u0259likl\u0259, mikroplastikl\u0259rin sa\u011flaml\u0131q &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259hl&uuml;k\u0259l\u0259ri n\u0259dir? &Ouml;z&uuml;m&uuml;z&uuml; qorumaq &uuml;&ccedil;&uuml;n hans\u0131 t\u0259dbirl\u0259ri g&ouml;rm\u0259liyik?<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki. m&uuml;t\u0259x\u0259ssisl\u0259r mikroplastikl\u0259rin qida z\u0259nciri il\u0259 insan orqanizmin\u0259 daxil olmas\u0131n\u0131n t\u0259bi\u0259t\u0259 v\u0259 insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259hl&uuml;k\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 diqq\u0259t\u0259 &ccedil;atd\u0131r\u0131blar. Kardioloq Dr. Okay Abac\u0131 Anadolu Agentliyinin (AA) m&uuml;xbirin\u0259 mikroplastikl\u0259rin insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na vurdu\u011fu z\u0259r\u0259rl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 a&ccedil;\u0131qlama ver\u0259r\u0259k, bu z\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259rin h\u0259m ekoloji sa\u011flaml\u0131q, h\u0259m d\u0259 &uuml;r\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n ciddi probleml\u0259r yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirib.<\/p>\n<p>Abac\u0131&nbsp;diametri 5 millimetrd\u0259n ki&ccedil;ik olan hiss\u0259cikl\u0259rin &ldquo;mikroplastik&rdquo; adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 bu madd\u0259l\u0259rin &uuml;mumiyy\u0259tl\u0259 \u015fampun, di\u015f pastas\u0131, qida qabla\u015fd\u0131rmas\u0131, plastik torba v\u0259 butulka kimi m\u0259hsullar\u0131n par&ccedil;alanmas\u0131ndan v\u0259 ya s\u0259naye istehsal\u0131 zaman\u0131 meydana g\u0259ldiyini a&ccedil;\u0131qlay\u0131b. Abac\u0131 qeyd edib ki, onlar\u0131n &uuml;r\u0259k-damar sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259sirl\u0259ri tam ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131lmasa da, son ara\u015fd\u0131rmalar mikroplastikl\u0259rin b\u0259d\u0259nd\u0259 iltihab\u0131 t\u0259tikl\u0259diyini, damarlar\u0131n endotel adlanan daxili astar\u0131n\u0131n funksiyas\u0131n\u0131n pozulmas\u0131na v\u0259 aterosklerozun inki\u015faf\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259yini g&ouml;st\u0259rib.<br \/>\n<strong>Ateroskleroz v\u0259 &uuml;r\u0259k b&ouml;hran\u0131 riski<\/strong><br \/>\nAbac\u0131 qeyd edib ki, mikroplastikl\u0259r b\u0259d\u0259n\u0259 t\u0259n\u0259ff&uuml;s yolu il\u0259, yem\u0259k v\u0259 su kimi udma v\u0259 ya d\u0259ri il\u0259 t\u0259mas yolu il\u0259 daxil ola bilir. O, &quot;Onlar\u0131n ba\u011f\u0131rsaq divar\u0131n\u0131 ke&ccedil;\u0259r\u0259k limfa sistemin\u0259 v\u0259 ya birba\u015fa qana daxil ola bildikl\u0259ri s&uuml;but olunub. Qana daxil olduqdan sonra mikroplastikl\u0259r damarlar\u0131n daxili qi\u015fas\u0131nda y\u0131\u011f\u0131laraq iltihab\u0131 art\u0131r\u0131r. Onlar immun h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rini aktivl\u0259\u015fdir\u0259 v\u0259 l&ouml;vh\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sini s&uuml;r\u0259tl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bu proses uzunm&uuml;dd\u0259tli ateroskleroz, hipertoniya v\u0259 infarkt riskini art\u0131ra bil\u0259r. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, The Lancet-d\u0259 n\u0259\u015fr olunan 2023-c&uuml; ild\u0259 edil\u0259n bir ara\u015fd\u0131rmada, &uuml;r\u0259k damarlar\u0131nda mikroplastik a\u015fkarlanan x\u0259st\u0259l\u0259rin klinik n\u0259tic\u0259l\u0259rinin daha pis oldu\u011funu bildirdi. &Uuml;r\u0259k-damar x\u0259st\u0259liyi olanlar\u0131n daha &ccedil;ox risk alt\u0131nda oldu\u011funu vur\u011fulayan Abac\u0131, &quot;M&ouml;vcud &uuml;r\u0259k-damar x\u0259st\u0259liyi olan insanlarda damarlar daha h\u0259ssasd\u0131r v\u0259 onsuz da iltihab olur. Mikroplastikl\u0259rin yaratd\u0131\u011f\u0131 \u0259lav\u0259 iltihab bu x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259 l&ouml;vh\u0259nin q\u0131r\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Bu, ani arteriya t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ya infarkt riskini art\u0131ra bil\u0259r. Bundan \u0259lav\u0259, bu x\u0259st\u0259l\u0259rd\u0259 immun sisteminin nizams\u0131zl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ya a\u011fr\u0131lar\u0131 aradan qald\u0131rmaq v\u0259 iltihab\u0131 azaltmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n d\u0259rmanlar\u0131n istifad\u0259si onlar\u0131 mikroplastikl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 daha h\u0259ssas ed\u0259 bil\u0259r.&quot; Abac\u0131 mikroplastikl\u0259rin immun sistemi t\u0259r\u0259find\u0259n yad cisim kimi q\u0259bul edildiyini, bunun da iltihab, damarlar\u0131n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si, damarlar\u0131n t\u0131xanmas\u0131 riskinin artmas\u0131 kimi &uuml;r\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259yini ifad\u0259 etdi. Abac\u0131, plastik qabla\u015fd\u0131rma vasit\u0259sil\u0259 &ouml;t&uuml;r&uuml;l\u0259n mikroplastikl\u0259rin t\u0259sirini azaltmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n b\u0259zi t\u0259klifl\u0259r verdi: &ldquo;F\u0259rdi ehtiyat t\u0259dbirl\u0259ri olduqca t\u0259sirlidir.<\/p>\n<p>\u015e&uuml;\u015f\u0259, metal v\u0259 ya keramika qablar istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259r. Plastik butulkalarda su s\u0259rfiyyat\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131na diqq\u0259t yetirilm\u0259li v\u0259 s&uuml;z&uuml;lm&uuml;\u015f su sisteml\u0259ri se&ccedil;ilm\u0259lidir. Mikrodal\u011fal\u0131 sobada plastik qablarda q\u0131zd\u0131r\u0131lan haz\u0131r qidalardan v\u0259 qidalardan uzaq durmaq vacibdir. Par&ccedil;a &ccedil;antalar v\u0259 \u015f&uuml;\u015f\u0259 qablar kimi davaml\u0131 qabla\u015fd\u0131rmalar\u0131 se&ccedil;m\u0259k, plastik m\u0259hsullar\u0131n etiketl\u0259rini oxumaq, plastik istehsal\u0131nda istifad\u0259 edil\u0259n kimy\u0259vi madd\u0259 olan &#39;BPA Free&#39; olmayan m\u0259hsullar\u0131 se&ccedil;m\u0259k vacibdir.&quot; Prof. Dr. Abac\u0131 plastikd\u0259n istifad\u0259nin azald\u0131lmas\u0131n\u0131n mikroplastikl\u0259rin yaratd\u0131\u011f\u0131 iltihab\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alaca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 &uuml;r\u0259k sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na uzunm&uuml;dd\u0259tli faydalar\u0131 ola bil\u0259c\u0259yini ifad\u0259 etdi. B&uuml;t&uuml;n qida m\u0259hsullar\u0131na daxil olur.<\/p>\n<p>Mikroplastikl\u0259r bir &ccedil;ox m\u0259i\u015f\u0259t materiallar\u0131ndan, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n termal geyiml\u0259rd\u0259n, sintetik alt paltarlardan, b&uuml;t&uuml;n ev tekstill\u0259rind\u0259n, mebell\u0259rd\u0259n, oyuncaqlardan, kosmetikadan, plastik qabla\u015fd\u0131rmadan, avtomobil \u015finl\u0259rind\u0259n, istixana mal&ccedil;lanmas\u0131ndan havaya, torpa\u011fa v\u0259 suya at\u0131l\u0131r. O, onlar\u0131n orqanizm\u0259 t\u0259n\u0259ff&uuml;s v\u0259 d\u0259ri il\u0259 t\u0259mas\u0131, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr&uuml;fat\u0131, heyvandarl\u0131q, bal\u0131q&ccedil;\u0131l\u0131qdan g\u0259l\u0259n b&uuml;t&uuml;n \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131n\u0131n istehlak\u0131 v\u0259 i&ccedil;m\u0259li su il\u0259 daxil olmas\u0131 il\u0259 sa\u011flaml\u0131q riski yarada bil\u0259c\u0259yini vur\u011fulay\u0131b.<\/p>\n<p>Erkan qeyd edib ki, elmi ara\u015fd\u0131rmalar mikroplastik &ccedil;irkl\u0259nm\u0259 il\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n potensial x\u0259st\u0259likl\u0259r v\u0259 sa\u011flaml\u0131q riskl\u0259ri aras\u0131nda g&uuml;cl&uuml; \u0259laq\u0259 qurub. O, h\u0259m&ccedil;inin qeyd edib ki, heyvanlar &uuml;z\u0259rind\u0259 apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 mikroplastikl\u0259rin h\u0259zm v\u0259 t\u0259n\u0259ff&uuml;s sisteml\u0259rind\u0259 probleml\u0259r yarada, beyin sinir toxumas\u0131n\u0131n iltihab\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259yi, Alzheymer v\u0259 Parkinson kimi nevroloji x\u0259st\u0259likl\u0259rin riskini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259linib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mikroplastikl\u0259rin insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na vurdu\u011fu z\u0259r\u0259rl\u0259r says\u0131z-hesabs\u0131zd\u0131r. Yediyimiz yem\u0259kl\u0259rd\u0259n tutmu\u015f kosmetikaya q\u0259d\u0259r mikroplastikl\u0259r h\u0259r yerd\u0259 var. Bel\u0259likl\u0259, mikroplastikl\u0259rin sa\u011flaml\u0131q &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259hl&uuml;k\u0259l\u0259ri n\u0259dir? &Ouml;z&uuml;m&uuml;z&uuml; qorumaq &uuml;&ccedil;&uuml;n hans\u0131 t\u0259dbirl\u0259ri g&ouml;rm\u0259liyik? Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-227702","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/227702","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=227702"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/227702\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=227702"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=227702"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=227702"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}