{"id":225539,"date":"2025-06-18T08:52:16","date_gmt":"2025-06-18T04:52:16","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=225539","title":{"rendered":"Viruslar bizi izl\u0259yir:"},"content":{"rendered":"<p><strong>Yeni bir ara\u015fd\u0131rma g&ouml;st\u0259rdi ki, viruslar \u0259traf m&uuml;hitin v\u0259ziyy\u0259ti haqq\u0131nda m\u0259lumatlardan n\u0259 vaxt g&ouml;zl\u0259m\u0259k v\u0259 n\u0259 vaxt &ccedil;oxalmaq v\u0259 qopmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n &quot;q\u0259rar verm\u0259k&quot; &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 edir v\u0259 ana h&uuml;ceyr\u0259ni &ouml;ld&uuml;r&uuml;r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, Merilend Universitetinin (Baltimore County) (AB\u015e) aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan yeni bir ara\u015fd\u0131rma s&uuml;but edib ki, viruslar \u0259traf m&uuml;hitd\u0259n g\u0259l\u0259n m\u0259lumatlardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, ev sahibinin i&ccedil;ind\u0259 n\u0259 vaxt qalaca\u011f\u0131na v\u0259 n\u0259 vaxt &ccedil;oxal\u0131b &ccedil;\u0131xaca\u011f\u0131na &ldquo;q\u0259rar verm\u0259k&rdquo; &uuml;&ccedil;&uuml;n ana h&uuml;ceyr\u0259ni &ouml;ld&uuml;r&uuml;rl\u0259r. \u0130\u015fin antiviral d\u0259rmanlar\u0131n inki\u015faf\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259siri var. Elmi m\u0259qal\u0259 &ldquo;Frontiers in Microbiolog&rdquo; jurnal\u0131nda d\u0259rc olunub v\u0259 universitetd\u0259n m\u0259lumat verilib.<\/p>\n<p>Biologiya professoru v\u0259 yeni m\u0259qal\u0259nin ba\u015f m&uuml;\u0259llifi \u0130van Erill deyir: &quot;Virusun &ouml;z m&uuml;hitini hiss etm\u0259k qabiliyy\u0259ti virusla ev sahibi aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259y\u0259 daha bir m&uuml;r\u0259kk\u0259blik qat\u0131 \u0259lav\u0259 edir. Haz\u0131rda viruslar bu qabiliyy\u0259td\u0259n &ouml;z xeyirl\u0259rin\u0259 istifad\u0259 edirl\u0259r. Lakin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 biz bundan onlar\u0131n z\u0259r\u0259rin\u0259 istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259rik&quot;.<br \/>\nYeni t\u0259dqiqat bakteriofaqlara, bakteriyalar\u0131 yoluxduran viruslara, tez-tez sad\u0259c\u0259 &quot;faglar&quot; adland\u0131r\u0131lan viruslara diqq\u0259t yetirdi. Bu t\u0259dqiqatda t\u0259dqiq edil\u0259n faqlar yaln\u0131z bakteriya h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rind\u0259 bakteriyalar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259sin\u0259 v\u0259 c&uuml;tl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 k&ouml;m\u0259k ed\u0259n x&uuml;susi \u0259lav\u0259l\u0259r, pili v\u0259 flagella olduqda ev sahibl\u0259rin\u0259 yoluxa bil\u0259r. Bakteriyalar pilil\u0259rin b&ouml;y&uuml;m\u0259sini idar\u0259 ed\u0259n CtrA adl\u0131 bir protein istehsal edir.<\/p>\n<p>Yeni m\u0259qal\u0259 g&ouml;st\u0259rir ki, bir &ccedil;ox \u0259lav\u0259d\u0259n as\u0131l\u0131 faqlar\u0131n DNT-l\u0259rind\u0259 CtrA z&uuml;lal\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss ed\u0259 v\u0259 ona yap\u0131\u015fa bil\u0259n b&ouml;lg\u0259l\u0259r var. Bu b&ouml;lg\u0259l\u0259r\u0259 ba\u011flay\u0131c\u0131 yerl\u0259r deyilir. Daha da t\u0259\u0259cc&uuml;bl&uuml; odur ki, \u0259trafl\u0131 genomik analiz bu ba\u011flanma yerl\u0259rinin h\u0259r hans\u0131 bir faja, h\u0259tta h\u0259r hans\u0131 bir qrupa xas olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya qoydu. Bir &ccedil;ox m&uuml;xt\u0259lif n&ouml;v viruslar CtrA &uuml;&ccedil;&uuml;n ba\u011flay\u0131c\u0131 saytlara malikdir. Onlar\u0131n ham\u0131s\u0131 ev sahibl\u0259rind\u0259n yoluxmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n pili v\u0259\/v\u0259 ya flagella olmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edirdi. Bu t\u0259sad&uuml;f ola bilm\u0259zdi. Y\u0259ni, CtrA s\u0259viyy\u0259l\u0259rin\u0259 n\u0259zar\u0259t etm\u0259k qabiliyy\u0259ti t\u0259kam&uuml;l zaman\u0131 m&uuml;xt\u0259lif bakteriyalar\u0131 yoluxduran m&uuml;xt\u0259lif faqlar t\u0259r\u0259find\u0259n bir ne&ccedil;\u0259 d\u0259f\u0259 icad edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Yeni ara\u015fd\u0131rmada ilk d\u0259f\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n edil\u0259n delta faqda CtrA ba\u011flama yerl\u0259ri var<br \/>\nBu hekay\u0259nin ba\u015fqa bir d&ouml;n&uuml;\u015f&uuml;: T\u0259dqiqat qrupunun CtrA ba\u011flama yerl\u0259ri il\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n etdiyi ilk faq, Caulobacterales adl\u0131 x&uuml;susi bir bakteriya qrupunu yoluxdurur. Caulobacterales iki formada olur: s\u0259rb\u0259st &uuml;z\u0259n &quot;s&uuml;r&uuml;c&uuml;&quot; forma v\u0259 s\u0259thl\u0259r\u0259 yap\u0131\u015fan &quot;sap&quot; formas\u0131. Swarmers pili \/ flagella var, budaqlar\u0131 is\u0259 yoxdur.<\/p>\n<p>Faglar yaln\u0131z s&uuml;r&uuml;c&uuml; h&uuml;ceyr\u0259l\u0259r\u0259 yoluxa bildiyin\u0259 g&ouml;r\u0259, onlar\u0131n maraq dair\u0259sind\u0259 &ccedil;oxlu s&uuml;r&uuml; h&uuml;ceyr\u0259l\u0259r olduqda ev sahibini t\u0259rk etm\u0259k daha yax\u015f\u0131d\u0131r. Caulobacterales ad\u0259t\u0259n qida &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 olan m&uuml;hitl\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131r v\u0259 &ccedil;ox s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&quot;Ancaq onlar yax\u015f\u0131 mikrom&uuml;hit cibini tapd\u0131qda, sapl\u0131 h&uuml;ceyr\u0259l\u0259r\u0259 &ccedil;evrilirl\u0259r v\u0259 &ccedil;oxal\u0131rlar v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 &ccedil;oxlu sayda s&uuml;r&uuml; h&uuml;ceyr\u0259l\u0259r \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirirl\u0259r. Biz f\u0259rz edirik ki, faqlar h&uuml;ceyr\u0259nin h\u0259yat d&ouml;vr&uuml; \u0259rzind\u0259 y&uuml;ks\u0259l\u0259n v\u0259 azalan CtrA s\u0259viyy\u0259l\u0259rini izl\u0259yirl\u0259r ki, bir s&uuml;r&uuml; h&uuml;ceyr\u0259nin n\u0259 vaxt t\u0259qib edildiyini v\u0259 &ccedil;oxlu h&uuml;ceyr\u0259y\u0259 &ccedil;evrildiyini anlamaq &uuml;&ccedil;&uuml;n onlar &ccedil;oxlu h&uuml;ceyr\u0259y\u0259 &ccedil;evril\u0259c\u0259kl\u0259r. yoluxdurmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n yax\u0131nl\u0131qdak\u0131 ov&ccedil;ular&rdquo;.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259l\u0259r daha maraql\u0131d\u0131r.<br \/>\n&quot;G&ouml;st\u0259rildi ki, faglar haqq\u0131nda bildiyimiz h\u0259r \u015fey, onlar\u0131n inki\u015faf etdirdiyi h\u0259r bir t\u0259kam&uuml;l strategiyas\u0131 bitki v\u0259 heyvanlar\u0131 yoluxduran viruslara &ouml;t&uuml;r&uuml;l\u0259 bil\u0259r. Bu, dem\u0259k olar ki, verilmi\u015fdir. Dem\u0259li, faglar &ouml;z ev sahibl\u0259rini t\u0259hlil ets\u0259l\u0259r, insanlar\u0131 yoluxduran viruslar da m&uuml;tl\u0259q eyni \u015feyi ed\u0259c\u0259kl\u0259r&quot;, &#8211; alim izah edir.<br \/>\nM\u0259s\u0259l\u0259n, bir heyvan virusu onun hans\u0131 toxumada oldu\u011funu v\u0259 ya ev sahibinin immun reaksiyas\u0131n\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r g&uuml;cl&uuml; oldu\u011funu &quot;bilm\u0259k ist\u0259y\u0259 bil\u0259r&quot;. Bu, yeni m&uuml;alic\u0259l\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n imkanlar a&ccedil;\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yeni bir ara\u015fd\u0131rma g&ouml;st\u0259rdi ki, viruslar \u0259traf m&uuml;hitin v\u0259ziyy\u0259ti haqq\u0131nda m\u0259lumatlardan n\u0259 vaxt g&ouml;zl\u0259m\u0259k v\u0259 n\u0259 vaxt &ccedil;oxalmaq v\u0259 qopmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n &quot;q\u0259rar verm\u0259k&quot; &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 edir v\u0259 ana h&uuml;ceyr\u0259ni &ouml;ld&uuml;r&uuml;r.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-225539","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/225539","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=225539"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/225539\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=225539"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=225539"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=225539"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}