{"id":224757,"date":"2025-06-04T06:01:49","date_gmt":"2025-06-04T02:01:49","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=224757","title":{"rendered":"Smartfonlar insanlar\u0131 parazitl\u0259r kimi istismar edir"},"content":{"rendered":"<p><strong>Avstraliyal\u0131 t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar texnologiya \u015firk\u0259tl\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n m\u0259nf\u0259\u0259t namin\u0259 smartfonlar\u0131 bizim vaxt\u0131m\u0131z\u0131, diqq\u0259timizi v\u0259 m\u0259lumatlar\u0131m\u0131z\u0131 o\u011furlayan parazitl\u0259rl\u0259 m&uuml;qayis\u0259 edibl\u0259r.&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, &ldquo;Australasian Journal of Philosophy&rdquo;d\u0259 d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259d\u0259 onlar iddia edirl\u0259r ki, telefonlar\u0131m\u0131zla \u0259laq\u0259miz qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 faydal\u0131dan parazitliy\u0259 &ccedil;evrilib.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u0131n m&uuml;\u0259llifl\u0259ri smartfonlar\u0131 t\u0259kam&uuml;l biologiyas\u0131 vasit\u0259sil\u0259 t\u0259hlil ed\u0259r\u0259k, onlar\u0131 t\u0259bi\u0259td\u0259ki parazitar v\u0259 simbiotik \u0259laq\u0259l\u0259rl\u0259 m&uuml;qayis\u0259 edibl\u0259r. Onlar qadcetl\u0259rin psixi sa\u011flaml\u0131\u011fa t\u0259siri (aktiv istifad\u0259&ccedil;il\u0259r aras\u0131nda depressiyan\u0131n 10-15% artmas\u0131), iqtisadiyyata (2024-c&uuml; il\u0259 q\u0259d\u0259r reklam bazar\u0131) v\u0259 davran\u0131\u015fa (orta istifad\u0259 m&uuml;dd\u0259ti) dair m\u0259lumatlar\u0131 &ouml;yr\u0259nibl\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259lc\u0259 x\u0259rit\u0259l\u0259r, noutbuklar v\u0259 ya sa\u011flaml\u0131q izl\u0259yicil\u0259ri kimi faydal\u0131 olan smartfonlar, t\u0259tbiql\u0259ri istifad\u0259&ccedil;i davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 manipulyasiya etm\u0259y\u0259 ba\u015flayanda parazit olub.<br \/>\nSosial media v\u0259 alqoritml\u0259r bizi sonsuz f\u0131rlad\u0131b, as\u0131l\u0131l\u0131q yaradan bir v\u0259rdi\u015f yarad\u0131r: orta hesabla bir insan g&uuml;nd\u0259 2,5-3 saat\u0131n\u0131 telefonla ke&ccedil;irir, yuxusunu itirir (normaldan 20-30 d\u0259qiq\u0259 az), real h\u0259yatdak\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259ri z\u0259ifl\u0259dir v\u0259 narahatl\u0131q riskini 15-20% art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>&quot;Telefon istifad\u0259&ccedil;il\u0259ri yuxusuzlu\u011fun, z\u0259ifl\u0259mi\u015f m&uuml;nasib\u0259tl\u0259rin v\u0259 \u0259hval-ruhiyy\u0259nin pozulmas\u0131n\u0131n b\u0259d\u0259lini &ouml;d\u0259yir. Texniki \u015firk\u0259tl\u0259r h\u0259r klikd\u0259 m\u0259lumat toplay\u0131r v\u0259 diqq\u0259ti daha yax\u015f\u0131 tutmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n reklam&ccedil;\u0131lara b&ouml;y&uuml;k pul m&uuml;qabilind\u0259 sat\u0131rlar.<\/p>\n<p>Bu, ba\u015f bitinin qanla qidalanmas\u0131na b\u0259nz\u0259yir &#8211; ancaq qa\u015f\u0131nma \u0259v\u0259zin\u0259 stress v\u0259 as\u0131l\u0131l\u0131q al\u0131r\u0131q&rdquo;, &#8211; m&uuml;\u0259llifl\u0259r yaz\u0131r.<br \/>\nT\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar telefonlarla \u0259laq\u0259l\u0259rin t\u0259kam&uuml;l&uuml;n&uuml; simbiozdan (ba\u011f\u0131rsaqdak\u0131 bakteriyalar kimi qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 faydal\u0131 birg\u0259ya\u015fay\u0131\u015f) parazitliy\u0259 t\u0259bii ke&ccedil;idl\u0259 m&uuml;qayis\u0259 edirl\u0259r. Onlar B&ouml;y&uuml;k S\u0259dd rifind\u0259ki daha t\u0259miz ar\u0131lar\u0131 misal &ccedil;\u0259kirl\u0259r, onlar b\u0259z\u0259n parazitl\u0259ri &ccedil;\u0131xarmaq \u0259v\u0259zin\u0259 bal\u0131qlar\u0131 di\u015fl\u0259y\u0259r\u0259k &ldquo;aldad\u0131rlar&rdquo;. Bal\u0131qlar onlar\u0131 ziyar\u0259tl\u0259rini dayand\u0131rmaqla c\u0259zaland\u0131r\u0131r &#8211; bu, tarazl\u0131\u011f\u0131 b\u0259rpa ed\u0259n &quot;polis&quot;dir.<\/p>\n<p>Smartfonlar h\u0259r yerd\u0259 biziml\u0259dir<br \/>\nSmartfonlar \u0259v\u0259zolunmaz hala g\u0259ldi: inki\u015faf etmi\u015f &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259 b&ouml;y&uuml;kl\u0259rin 85%-i onlardan bank&ccedil;\u0131l\u0131q, naviqasiya v\u0259 d&ouml;vl\u0259t xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 &ccedil;\u0131x\u0131\u015f &uuml;&ccedil;&uuml;n istifad\u0259 edir.<br \/>\nAmma bu as\u0131l\u0131l\u0131q parazitliyi art\u0131r\u0131r: alqoritml\u0259r manipulyasiya xarakterini gizl\u0259dir, telefondan imtina is\u0259 h\u0259yat\u0131 &ccedil;\u0259tinl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>M&uuml;\u0259llifl\u0259r qeyd edirl\u0259r ki, &ldquo;Biz g&uuml;nd\u0259lik i\u015fl\u0259rimiz &uuml;&ccedil;&uuml;n smartfonlardan as\u0131l\u0131y\u0131q, bu da yadda\u015f\u0131m\u0131z\u0131 v\u0259 idrak\u0131m\u0131z\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131r&rdquo;.<br \/>\nM\u0259s\u0259l\u0259n, insanlar kameralara arxalanaraq hadis\u0259l\u0259rin t\u0259f\u0259rr&uuml;atlar\u0131n\u0131 daha &ccedil;ox unudurlar (\u015f\u0259kilsiz yadda saxlamaq ehtimal\u0131 30% azd\u0131r).<br \/>\nSmartfonlara parazit kimi baxan elm adamlar\u0131 bir h\u0259ll t\u0259klif edirl\u0259r: t\u0259bi\u0259td\u0259ki kimi &ldquo;n\u0259zar\u0259ti&rdquo; g&uuml;cl\u0259ndirin.<\/p>\n<p>F\u0259rdi s\u0259yl\u0259r &#8211; ekran vaxt\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaq v\u0259 ya bildiri\u015fl\u0259ri s&ouml;nd&uuml;rm\u0259k &#8211; kifay\u0259t deyil, &ccedil;&uuml;nki istifad\u0259&ccedil;il\u0259r alqoritml\u0259ri saniy\u0259d\u0259 milyardlarla m\u0259lumat n&ouml;qt\u0259sini t\u0259hlil ed\u0259n texnologiya n\u0259h\u0259ngl\u0259rin\u0259 uduzurlar. Kollektiv f\u0259aliyy\u0259t t\u0259l\u0259b olunur: m\u0259lumatlar\u0131n toplanmas\u0131na m\u0259hdudiyy\u0259t qoyulmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n qanunlar (t\u0259tbiql\u0259rin 90%-i haz\u0131rda \u015f\u0259xsi m\u0259lumat toplay\u0131r) v\u0259 avtomatik s&uuml;r&uuml;\u015fd&uuml;rm\u0259 kimi as\u0131l\u0131l\u0131q yaradan x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, Avstraliyada 2025-ci ilin may ay\u0131nda t\u0259tbiq edil\u0259n 16 ya\u015fdan ki&ccedil;ikl\u0259r &uuml;&ccedil;&uuml;n sosial media qada\u011fas\u0131 yeniyetm\u0259l\u0259rin sosial mediada vaxt\u0131n\u0131 40% azald\u0131r.<br \/>\n&quot;Yetkinlik ya\u015f\u0131na &ccedil;atmayanlar &uuml;&ccedil;&uuml;n sosial mediaya qoyulan qada\u011fa parazitl\u0259ri m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n kollektiv f\u0259aliyy\u0259t n&uuml;mun\u0259sidir&quot; dey\u0259 t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar vur\u011fulay\u0131rlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Avstraliyal\u0131 t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar texnologiya \u015firk\u0259tl\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n m\u0259nf\u0259\u0259t namin\u0259 smartfonlar\u0131 bizim vaxt\u0131m\u0131z\u0131, diqq\u0259timizi v\u0259 m\u0259lumatlar\u0131m\u0131z\u0131 o\u011furlayan parazitl\u0259rl\u0259 m&uuml;qayis\u0259 edibl\u0259r.&nbsp; Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, &ldquo;Australasian Journal of Philosophy&rdquo;d\u0259 d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259d\u0259 onlar iddia&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-224757","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/224757","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=224757"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/224757\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=224757"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=224757"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=224757"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}