{"id":223769,"date":"2025-05-20T06:27:47","date_gmt":"2025-05-20T02:27:47","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=223769","title":{"rendered":"Q\u0259dim \u0259cdadlar 140.000 il \u0259vv\u0259l Yavada m\u0259skunla\u015f\u0131b"},"content":{"rendered":"<p><strong>Arxeoloqlar d\u0259nizin dibind\u0259 d\u0259lill\u0259r tapd\u0131lar.<br \/>\nM&uuml;asir insanlar d&uuml;nyaya yay\u0131lmazdan &ccedil;ox \u0259vv\u0259l, bizim Homo erectus \u0259cdadlar\u0131m\u0131z indi C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiyan\u0131n adalar\u0131 olan \u0259razil\u0259r\u0259 &ccedil;\u0259tin s\u0259yah\u0259tl\u0259r edirdil\u0259r. S&uuml;butlar b&ouml;lg\u0259y\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f s&uuml;m&uuml;k qal\u0131qlar\u0131ndan g\u0259lir.<br \/>\n\u0130ndi bu n&ouml;v\u0259 aid iki yeni k\u0259ll\u0259 par&ccedil;as\u0131 tap\u0131l\u0131b v\u0259 onun tarixin\u0259 yeni detallar \u0259lav\u0259 edilib.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, tap\u0131nt\u0131lar &ouml;yr\u0259nilmi\u015f v\u0259 Quaternary Environments and Humans jurnal\u0131nda t\u0259svir edilmi\u015fdir.<br \/>\n\u0130ndoneziyan\u0131n Yava v\u0259 Madura adalar\u0131 aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Madura bo\u011faz\u0131nda d\u0259niz qumu qaz\u0131ld\u0131qdan sonra k\u0259ll\u0259 36 dig\u0259r onur\u011fal\u0131 n&ouml;v&uuml;n&uuml;n s&uuml;m&uuml;kl\u0259ri aras\u0131nda tap\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Tap\u0131nt\u0131lar\u0131 t\u0259dqiq etm\u0259kl\u0259, arxeoloqlar 140.000 il \u0259vv\u0259l d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, haz\u0131rda su basm\u0131\u015f quru k&uuml;tl\u0259sin\u0259 yay\u0131lan H. erectusun h\u0259yat\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat \u0259ld\u0259 etdil\u0259r.<\/p>\n<p>Afrikadan g\u0259l\u0259n yadplanetli<br \/>\nT\u0259xmin\u0259n 2 milyon il \u0259vv\u0259l Afrikan\u0131 t\u0259rk etdikd\u0259n sonra H. erectus Asiya boyunca h\u0259r\u0259k\u0259t edib v\u0259 t\u0259xmin\u0259n 1,5 milyon il \u0259vv\u0259l C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiya adalar\u0131na &ccedil;at\u0131b. 19-cu \u0259srin sonlar\u0131nda holland alimi Eugene Dubois t\u0259r\u0259find\u0259n Yavada tap\u0131lan H. erectusun ilk fosill\u0259ri d\u0259rslikl\u0259r\u0259 &ldquo;Yava Adam\u0131&rdquo; ad\u0131 il\u0259 daxil olmu\u015fdur. Bu g&uuml;n Yava su il\u0259 \u0259hat\u0259 olunub v\u0259 bu, a&ccedil;\u0131q sual do\u011furur: H. erectus oraya ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 nec\u0259 g\u0259lib?<\/p>\n<p>Q\u0259dim d&ouml;vrl\u0259rd\u0259 bu b&ouml;lg\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rqli g&ouml;r&uuml;n&uuml;rd&uuml;. Milyonlarla il \u0259vv\u0259l Bali, Borneo, Yava v\u0259 Sumatra adalar\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n Sundaland adl\u0131 bir quru k&uuml;tl\u0259si var idi. Sundaland, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin a\u015fa\u011f\u0131 oldu\u011fu buz d&ouml;vrl\u0259rind\u0259 m\u0259ruz qald\u0131 v\u0259 tarixin m&uuml;xt\u0259lif d&ouml;vrl\u0259rind\u0259 insan miqrasiyas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n bir yol kimi xidm\u0259t ed\u0259n bir quru k&ouml;rp&uuml;s&uuml; meydana g\u0259tirdi. H. erectus v\u0259 dig\u0259r n&ouml;vl\u0259r Yavaya bel\u0259c\u0259 &ccedil;ata bildil\u0259r.<\/p>\n<p>Nadir onur\u011fal\u0131 fosill\u0259ri<br \/>\nYeni tap\u0131nt\u0131lar t\u0259xmin\u0259n 140.000 il \u0259vv\u0259l cavan H. erectusun h\u0259yat\u0131n\u0131n sonrak\u0131 d&ouml;vr&uuml;n&uuml;n t\u0259f\u0259rr&uuml;atlar\u0131n\u0131 ortaya qoyur. T\u0259dqiqat vur\u011fulay\u0131r ki, indi su alt\u0131nda olan ke&ccedil;mi\u015f Sundaland b&ouml;lg\u0259sind\u0259 onur\u011fal\u0131lar\u0131n qal\u0131qlar\u0131na \u0259vv\u0259ll\u0259r he&ccedil; vaxt rast g\u0259linm\u0259yib.<\/p>\n<p>&quot;Bu, bizim k\u0259\u015ffl\u0259rimizi h\u0259qiq\u0259t\u0259n unikal edir. Fosill\u0259r n\u0259hay\u0259t &ccedil;ay qumu il\u0259 dolu olan su basm\u0131\u015f &ccedil;ay vadisind\u0259n g\u0259lir. Biz material\u0131 t\u0259xmin\u0259n eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 140.000-ci il\u0259 aid ed\u0259 bildik. Bu, sondan \u0259vv\u0259lki buz d&ouml;vr&uuml; idi. \u015eimal yar\u0131mk&uuml;r\u0259sinin &ccedil;ox hiss\u0259si buzlaqlarla &ouml;rt&uuml;lm&uuml;\u015fd&uuml; v\u0259 o q\u0259d\u0259r &ccedil;ox su buzlaqlarla &ouml;rt&uuml;lm&uuml;\u015fd&uuml; ki, d&uuml;nyan\u0131n \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 hiss\u0259si buzlaqlarla &ouml;rt&uuml;lm&uuml;\u015fd&uuml;10&quot; \u0130ndikind\u0259n daha &ccedil;ox&rdquo; dey\u0259 Leiden Universitetinin arxeoloqu Harold Berqhaus izah edir.<\/p>\n<p>Yaval\u0131 H. erectus d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin kifay\u0259t q\u0259d\u0259r a\u015fa\u011f\u0131 d&uuml;\u015fd&uuml;y&uuml; zaman Sundaland oval\u0131qlar\u0131na yay\u0131ld\u0131. Onlar y\u0259qin ki, Brantas v\u0259 Solo &ccedil;aylar\u0131 boyunca h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k yem\u0259li bitkil\u0259r v\u0259 qab\u0131ql\u0131 bal\u0131qlar tapd\u0131lar.<\/p>\n<p>&quot;Burada b&uuml;t&uuml;n il boyu su, qab\u0131ql\u0131 bal\u0131qlar, bal\u0131qlar, yem\u0259li bitkil\u0259r, toxumlar v\u0259 meyv\u0259l\u0259r var idi&quot; deyir alim. &quot;Biz art\u0131q bilirdik ki, Homo erectus &ccedil;ay qab\u0131qlar\u0131n\u0131 toplay\u0131r. Yeni tap\u0131nt\u0131lar\u0131m\u0131z aras\u0131nda su t\u0131sba\u011falar\u0131n\u0131n s&uuml;m&uuml;kl\u0259rind\u0259 k\u0259silmi\u015f izl\u0259r v\u0259 s&uuml;m&uuml;k iliyinin ovland\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 yeyilm\u0259sini g&ouml;st\u0259r\u0259n &ccedil;oxlu sayda &ouml;k&uuml;z s\u0131n\u0131q s&uuml;m&uuml;kl\u0259ri var.&quot;<\/p>\n<p>Yox olma<br \/>\nT\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lar yaval\u0131 H. erectusun bovid ail\u0259sinin &uuml;zvl\u0259rini (bura cam\u0131\u015f v\u0259 mal-qara daxildir) ovlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 Asiya materikind\u0259 ya\u015fayan daha m&uuml;asir insan n&ouml;vl\u0259rind\u0259n ov texnikas\u0131n\u0131 m\u0259nims\u0259mi\u015f ola bil\u0259c\u0259yini ir\u0259li s&uuml;r&uuml;rl\u0259r.<br \/>\nN&ouml;v&uuml;n sa\u011f qalan sonuncu n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259ri Yavada ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Homo erectus soloensis (v\u0259 ya &quot;Solo &ccedil;ay adam\u0131&quot;) alt n&ouml;v&uuml;n&uuml;n t\u0259xmin\u0259n 117.000-108.000 il \u0259vv\u0259l Solo &ccedil;ay\u0131 boyunca ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g&uuml;man edilir ki, bu da H. erectusun m\u0259lum s&uuml;butunu t\u0259min edir. N&ouml;v&uuml;n n\u0259sli k\u0259silm\u0259sin\u0259 Javan\u0131 a&ccedil;\u0131q me\u015f\u0259likd\u0259n tropik me\u015f\u0259y\u0259 &ccedil;evir\u0259n iqlim d\u0259yi\u015fikliyi s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Arxeoloqlar d\u0259nizin dibind\u0259 d\u0259lill\u0259r tapd\u0131lar. M&uuml;asir insanlar d&uuml;nyaya yay\u0131lmazdan &ccedil;ox \u0259vv\u0259l, bizim Homo erectus \u0259cdadlar\u0131m\u0131z indi C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiyan\u0131n adalar\u0131 olan \u0259razil\u0259r\u0259 &ccedil;\u0259tin s\u0259yah\u0259tl\u0259r edirdil\u0259r. S&uuml;butlar b&ouml;lg\u0259y\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f s&uuml;m&uuml;k qal\u0131qlar\u0131ndan g\u0259lir.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-223769","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/223769","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=223769"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/223769\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=223769"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=223769"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=223769"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}