{"id":223547,"date":"2025-05-16T07:45:32","date_gmt":"2025-05-16T03:45:32","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=223547","title":{"rendered":"Ay\u0131n bir yar\u0131s\u0131 dig\u0259rind\u0259n daha istidir"},"content":{"rendered":"<p><strong>Yerin Aya cazib\u0259 q&uuml;vv\u0259si g&ouml;st\u0259rdi ki, peykimizin daxili hiss\u0259si biz\u0259 baxan t\u0259r\u0259fd\u0259 daha isti olur ki, bu da onun daxili hiss\u0259sinin qeyri-b\u0259rab\u0259rliyind\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<br \/>\nBiz onlar\u0131 m&uuml;qayis\u0259 ed\u0259 bildiyimizd\u0259n b\u0259ri bilirik ki, Ay\u0131n yax\u0131n t\u0259r\u0259fi uzaq t\u0259r\u0259fd\u0259n f\u0259rqli g&ouml;r&uuml;n&uuml;r.&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az-\u0131n m\u0259lumat\u0131na g&ouml;r\u0259, NASA-n\u0131n Kaliforniyadak\u0131 Reaktiv S&uuml;r\u0259t Laboratoriyas\u0131n\u0131n ba\u015f m&uuml;h\u0259ndisi Rayan Park deyir ki, lakin indiy\u0259d\u0259k bu f\u0259rql\u0259rin n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259rin oldu\u011fu ayd\u0131n deyildi.<\/p>\n<p>O, h\u0259mkarlar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 2012-ci ild\u0259 peykimizi t\u0259dqiq ed\u0259n GRAIL (Gravity Recovery and Interior Laboratory) missiyas\u0131n\u0131n m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 t\u0259dqiq edib. T\u0259hlilin n\u0259tic\u0259l\u0259ri Nature jurnal\u0131nda d\u0259rc olunub.<\/p>\n<p>Proqram Ay\u0131n \u0259traf\u0131nda t\u0259xmin\u0259n eyni orbitl\u0259rd\u0259 bir-birini izl\u0259y\u0259n iki kosmik zonddan ibar\u0259t idi v\u0259 onun cazib\u0259sinin onlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 nec\u0259 t\u0259sir etdiyi bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat toplad\u0131. Qravitasiya sah\u0259si g&ouml;y cisminin fiziki xass\u0259l\u0259rini \u0259ks etdirdiyi &uuml;&ccedil;&uuml;n bu, t\u0259dqiqat&ccedil;\u0131lara Ay\u0131n formas\u0131n\u0131 v\u0259 Yerin gelgit q&uuml;vv\u0259l\u0259rinin t\u0259siri alt\u0131nda onun deformasiyas\u0131n\u0131 hesablama\u011fa imkan verdi.<\/p>\n<p>Lakin bu cazib\u0259 sah\u0259sinin t\u0259f\u0259rr&uuml;atlar\u0131n\u0131 yaln\u0131z Ay\u0131n xarici x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 izah etm\u0259k olmaz &#8211; aliml\u0259r onun daxili hiss\u0259sinin m&uuml;mk&uuml;n heterojenliyini n\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131 idil\u0259r. Arizona Universitetind\u0259n Cefri Endryus-Hanna, \u0259vv\u0259lki t\u0259dqiqatlar Ay\u0131n yax\u0131n t\u0259r\u0259finin Yerin cazib\u0259 q&uuml;vv\u0259si il\u0259 uzaq t\u0259r\u0259fin\u0259 nisb\u0259t\u0259n daha &ccedil;ox deformasiyaya u\u011frayaca\u011f\u0131n\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131. Yeni ara\u015fd\u0131rma bunu t\u0259sdiql\u0259yir v\u0259 &quot;Ay\u0131n daxili qurulu\u015fu il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni anlay\u0131\u015flar t\u0259qdim edir&quot;, o \u0259lav\u0259 edib.<\/p>\n<p>GRAIL m\u0259lumatlar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k Park v\u0259 onun h\u0259mkarlar\u0131 peykimizin Yerin cazib\u0259 q&uuml;vv\u0259sinin t\u0259siri alt\u0131nda n\u0259 q\u0259d\u0259r deformasiyaya m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259qiq hesablay\u0131blar. M\u0259lum olub ki, bu r\u0259q\u0259m Ay\u0131n i&ccedil;\u0259risind\u0259 m&uuml;k\u0259mm\u0259l simmetrik v\u0259 homojen oldu\u011fu halda olaca\u011f\u0131ndan 72% &ccedil;oxdur.<br \/>\nKomanda bu anomaliyan\u0131n m&uuml;xt\u0259lif s\u0259b\u0259bl\u0259rini, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n Ay\u0131n kimy\u0259vi t\u0259rkibini ara\u015fd\u0131r\u0131b. &Ouml;l&ccedil;m\u0259l\u0259r\u0259 \u0259n yax\u015f\u0131 uy\u011fun g\u0259l\u0259n model, g&ouml;r&uuml;n\u0259n t\u0259r\u0259fin alt\u0131ndak\u0131 daxili hiss\u0259nin qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin alt\u0131ndan daha isti oldu\u011fu, y\u0259ni temperaturun qeyri-b\u0259rab\u0259r payland\u0131\u011f\u0131 modeldir.<\/p>\n<p>Nyu-Yorkdak\u0131 Kolumbiya Universitetind\u0259n \u015eon Solomon qeyd edib ki, Ay\u0131n daxili hiss\u0259sinin bu modeli h\u0259m d\u0259 onun vulkanik tarixi v\u0259 onun s\u0259thin\u0259 yax\u0131n uran v\u0259 torium kimi radioaktiv elementl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lum m\u0259lumatlara uy\u011fundur.<br \/>\n&nbsp;Park deyir ki, Ay\u0131n niy\u0259 bel\u0259 oldu\u011fu a&ccedil;\u0131q sual olaraq qal\u0131r, baxmayaraq ki, onun b\u0259zi qeyri-m&uuml;nt\u0259z\u0259mliyi onun dig\u0259r obyektl\u0259rl\u0259 toqqu\u015fma tarixi il\u0259 izah oluna bil\u0259r. Ay\u0131n daxili m\u0259kan\u0131n\u0131 daha yax\u015f\u0131 ba\u015fa d&uuml;\u015fm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n o v\u0259 komandas\u0131 2026-c\u0131 ild\u0259 burax\u0131lmas\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131lan Farside Seysmik Paketind\u0259n ay z\u0259lz\u0259l\u0259l\u0259rinin seysmik &ouml;l&ccedil;&uuml;l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259yi planla\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yerin Aya cazib\u0259 q&uuml;vv\u0259si g&ouml;st\u0259rdi ki, peykimizin daxili hiss\u0259si biz\u0259 baxan t\u0259r\u0259fd\u0259 daha isti olur ki, bu da onun daxili hiss\u0259sinin qeyri-b\u0259rab\u0259rliyind\u0259n x\u0259b\u0259r verir. Biz onlar\u0131 m&uuml;qayis\u0259 ed\u0259 bildiyimizd\u0259n b\u0259ri&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-223547","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/223547","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=223547"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/223547\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=223547"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=223547"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=223547"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}