{"id":223460,"date":"2025-05-15T06:00:52","date_gmt":"2025-05-15T02:00:52","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=223460","title":{"rendered":"Buzlar\u0131n \u0259rim\u0259si okean\u0131n r\u0259ngini d\u0259yi\u015fir \u2013"},"content":{"rendered":"<p><strong>Arktikada sualt\u0131 i\u015f\u0131\u011f\u0131n spektrinin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si mikroskopik planktondan balina v\u0259 morjlara q\u0259d\u0259r b&uuml;t&uuml;n qida z\u0259ncirini t\u0259hdid edir.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, Nature Communications-da d\u0259rc olunan yeni ara\u015fd\u0131rma, Arktika d\u0259niz buzlar\u0131n\u0131n \u0259rim\u0259sinin t\u0259kc\u0259 okeana &ccedil;atan g&uuml;n\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n miqdar\u0131na deyil, h\u0259m d\u0259 onun r\u0259ng t\u0259rkibin\u0259 t\u0259sir etdiyini m&uuml;\u0259yy\u0259n edib. Zahir\u0259n inc\u0259 g&ouml;r&uuml;n\u0259n bu d\u0259yi\u015fiklik mikroskopik yosunlardan tutmu\u015f b&uuml;t&uuml;n d\u0259niz m\u0259m\u0259lil\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259niz ekosisteml\u0259rini k&ouml;k&uuml;nd\u0259n d\u0259yi\u015fdirm\u0259k potensial\u0131na malikdir.<\/p>\n<p>&quot;Buz alt\u0131nda ya\u015fayan yosunlar\u0131n fotosintetik piqmentl\u0259ri geni\u015f r\u0259ng diapazonuna uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. Lakin buz \u0259riy\u0259nd\u0259 bu spektr mavi r\u0259ng\u0259 q\u0259d\u0259r daral\u0131r v\u0259 bu da \u015f\u0259raiti daha az uy\u011fun edir&quot;, &#8211; t\u0259dqiqat\u0131n apar\u0131c\u0131 m&uuml;\u0259llifi, d\u0259niz bioloqu Monika Soja-Vozniak izah edir.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat Soja-Voznyak v\u0259 professor Ceff Huisman\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi Hollandiya v\u0259 Danimarkadan olan beyn\u0259lxalq aliml\u0259r qrupu t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131l\u0131b. Onlar ilk d\u0259f\u0259 buz \u0259rim\u0259sinin i\u015f\u0131\u011f\u0131n spektral strukturunu nec\u0259 d\u0259yi\u015fdiyini v\u0259 bunun Arktika qida z\u0259ncirinin \u0259sas orqanizml\u0259ri olan fitoplankton v\u0259 buz yosunlar\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n hans\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259yini &ouml;yr\u0259nibl\u0259r.<br \/>\nBu d\u0259niz sakinl\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n hans\u0131 t\u0259hl&uuml;k\u0259 yarad\u0131r?<br \/>\nD\u0259niz buzunun alt\u0131nda i\u015f\u0131q qar v\u0259 kristal t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n ke&ccedil;\u0259r\u0259k dem\u0259k olar ki, b&uuml;t&uuml;n g&ouml;r&uuml;n\u0259n spektri s\u0259p\u0259l\u0259yir v\u0259 qoruyur. A&ccedil;\u0131q d\u0259niz suyu is\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 v\u0259 ya\u015f\u0131l i\u015f\u0131\u011f\u0131 udur v\u0259 \u0259sas\u0259n mavi i\u015f\u0131\u011f\u0131 ke&ccedil;ir. Bu, maye suda H\u2082O molekullar\u0131n\u0131n aktiv \u015f\u0259kild\u0259 titr\u0259y\u0259r\u0259k spektrd\u0259 &ldquo;bo\u015fluqlar&rdquo; yaratmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<br \/>\nT\u0259dqiqat\u0131n h\u0259mm&uuml;\u0259llifi, fiziki kimya&ccedil;\u0131 Sander Uoutersen izah edir: &quot;Buzda molekullar kristal q\u0259f\u0259sd\u0259 kilidl\u0259nir. &quot;Orada i\u015f\u0131q f\u0259rqli davran\u0131r &#8211; buzun alt\u0131nda spektr daha geni\u015fdir, bu, fotosintez &uuml;&ccedil;&uuml;n h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r&quot;.<br \/>\nAncaq istil\u0259\u015fm\u0259 ba\u015f ver\u0259nd\u0259 v\u0259 d\u0259niz buzlar\u0131 yox olduqda, ekosistem bird\u0259n-bir\u0259 f\u0259rqli n&ouml;vl\u0259rin sa\u011f qald\u0131\u011f\u0131 f\u0259rqli bir i\u015f\u0131q m&uuml;hitind\u0259 tap\u0131r &#8211; mavi i\u015f\u0131qda ixtisasla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nM&uuml;\u0259llifl\u0259r vur\u011fulay\u0131rlar ki, bel\u0259 bir spektral yerd\u0259yi\u015fm\u0259 sad\u0259c\u0259 olaraq fotosintezin m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltm\u0131r. O, n&ouml;vl\u0259rin t\u0259rkibini d\u0259yi\u015fdir\u0259, m&ouml;vcud qida z\u0259ncirl\u0259rini poza v\u0259 b&uuml;t&uuml;n s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259niz h\u0259yat\u0131na t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<br \/>\n&quot;Fotosintetik yosunlar Arktika qida \u015f\u0259b\u0259k\u0259sinin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. \u018fg\u0259r onlar\u0131n m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259rs\u0259, o, bal\u0131qlara, qu\u015flara v\u0259 m\u0259m\u0259lil\u0259r\u0259 t\u0259sir edir&quot;, &#8211; professor Heisman deyir.<br \/>\nBundan \u0259lav\u0259, Arktikada fotosintezin azalmas\u0131 okean\u0131n CO\u2082-nin t\u0259bii q\u0259bulunu azalda bil\u0259r, qlobal istil\u0259\u015fm\u0259nin t\u0259sirl\u0259rini art\u0131r\u0131r.<br \/>\nT\u0259dqiqat iqlim modell\u0259rind\u0259 i\u015f\u0131q spektrl\u0259rinin v\u0259 fotosintetik aktivliyin n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir. Bu g&uuml;n bu parametrl\u0259r tez-tez sad\u0259l\u0259\u015fdirilir v\u0259 ya n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nm\u0131r, baxmayaraq ki, iqlim b&ouml;hran\u0131na \u0259n h\u0259ssas olan Arktika ekosisteml\u0259rinin dinamikas\u0131na birba\u015fa t\u0259sir g&ouml;st\u0259rir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Arktikada sualt\u0131 i\u015f\u0131\u011f\u0131n spektrinin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si mikroskopik planktondan balina v\u0259 morjlara q\u0259d\u0259r b&uuml;t&uuml;n qida z\u0259ncirini t\u0259hdid edir. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, Nature Communications-da d\u0259rc olunan yeni ara\u015fd\u0131rma, Arktika d\u0259niz buzlar\u0131n\u0131n \u0259rim\u0259sinin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-223460","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/223460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=223460"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/223460\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=223460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=223460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=223460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}