{"id":223378,"date":"2025-05-14T08:58:53","date_gmt":"2025-05-14T04:58:53","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=223378","title":{"rendered":"8200 il \u0259vv\u0259l insanlar qlobal iqlim f\u0259lak\u0259tind\u0259n nec\u0259 sa\u011f \u00e7\u0131x\u0131blar?"},"content":{"rendered":"<p><strong>F\u0259lak\u0259t yenid\u0259n ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r, lakin bu g&uuml;n buna uy\u011funla\u015fmaq daha &ccedil;\u0259tin olacaq.<br \/>\nSon buz d&ouml;vr&uuml;n&uuml;n bitm\u0259sind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 4000 il sonra ov&ccedil;u-y\u0131\u011f\u0131c\u0131lar daha soyuq bir d&uuml;nyaya tez uy\u011funla\u015fma\u011fa m\u0259cbur ed\u0259n ba\u015fqa bir dramatik iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 &uuml;zl\u0259\u015fdil\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Elm adamlar\u0131n\u0131n Mesokko r\u0259qsi d\u0259 adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 bu soyutma, t\u0259xmin\u0259n 11.700 il \u0259vv\u0259l sona &ccedil;atan Buz D&ouml;vr&uuml;n&uuml;n son m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri q\u0259d\u0259r \u015fidd\u0259tli v\u0259 ya uzun s&uuml;rm\u0259mi\u015fdir. Bununla bel\u0259, c\u0259mi bir ne&ccedil;\u0259 onillikd\u0259 temperaturun 6&deg;C-\u0259 q\u0259d\u0259r d&uuml;\u015fm\u0259si sivilizasiyan\u0131n yaranmas\u0131na v\u0259 inki\u015faf\u0131na b&ouml;y&uuml;k t\u0259sir g&ouml;st\u0259r\u0259n Holosen d&ouml;vr&uuml;n&uuml;n \u0259n b&ouml;y&uuml;k iqlim anomaliyas\u0131 idi.<br \/>\nB&uuml;t&uuml;n bunlara baxmayaraq, insanlar sa\u011f qald\u0131 &#8211; b\u0259zil\u0259ri ba\u015fqa yerl\u0259r\u0259 k&ouml;&ccedil;d&uuml;, b\u0259zil\u0259ri &ouml;z torpaqlar\u0131nda qald\u0131, Oksford Universitetinin Arxeologiya Departamentind\u0259n professor Rik \u015eultinq deyir: &quot;Bu insanlar passiv qurbanlar deyildil\u0259r &#8211; tez uy\u011funla\u015fd\u0131lar&quot;.<\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, aliml\u0259r art\u0131q 8200 illik hadis\u0259nin \u015eimal yar\u0131mk&uuml;r\u0259sind\u0259ki populyasiyalara nec\u0259 t\u0259sir etdiyini ara\u015fd\u0131r\u0131blar, lakin t\u0259dqiqatlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti regional xarakter da\u015f\u0131y\u0131r. Daha geni\u015f m\u0259nz\u0259r\u0259 \u0259ld\u0259 etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n \u015eulting v\u0259 h\u0259mkarlar\u0131 Avropan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbi v\u0259 c\u0259nub Sibirin arxeoloji v\u0259 \u0259traf m&uuml;hit m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 m&uuml;qayis\u0259 etdil\u0259r. Onlar &ouml;z n\u0259tic\u0259l\u0259rini D&ouml;rd&uuml;nc&uuml; D&ouml;vr&uuml;n M&uuml;hitl\u0259ri v\u0259 \u0130nsanlar s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 payla\u015f\u0131blar.<\/p>\n<p>Arxeoloji s&uuml;butlara, m\u0259s\u0259l\u0259n, b&ouml;y&uuml;k ov&ccedil;u-y\u0131\u011f\u0131c\u0131 q\u0259biristanl\u0131qlar v\u0259 t\u0259kc\u0259 C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Sibirin Baykal b&ouml;lg\u0259sind\u0259n 300-\u0259 yax\u0131n radiokarbon tarixli insan v\u0259 heyvan qal\u0131qlar\u0131 daxildir. Onlar g&ouml;l &ccedil;&ouml;k&uuml;nt&uuml;l\u0259rind\u0259ki polen v\u0259 k&ouml;m&uuml;r kimi y&uuml;ks\u0259k d\u0259qiqlikli ekoloji qeydl\u0259rl\u0259 m&uuml;qayis\u0259 edilib ki, bu da on il \u0259rzind\u0259 ke&ccedil;mi\u015fd\u0259 bitki &ouml;rt&uuml;y&uuml;, iqlim v\u0259 yan\u011f\u0131n aktivliyind\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri a\u015fkar edir.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259l\u0259r insanlar\u0131n soyuq havaya &ccedil;ox f\u0259rqli \u015f\u0259kild\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;st\u0259rdi. M\u0259s\u0259l\u0259n, Norve&ccedil;in Oslofyordunda ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri &ccedil;oxald\u0131, y\u0259qin ki, sahil icmalar\u0131 ehtiyatlar\u0131 sabit qalan bal\u0131q, suiti v\u0259 qab\u0131ql\u0131 bal\u0131qlardan ibar\u0259t d\u0259niz p\u0259hrizin\u0259 ke&ccedil;dil\u0259r.<\/p>\n<p>Eynil\u0259, Baykal g&ouml;l&uuml;nd\u0259 yerli \u0259halinin su ehtiyatlar\u0131na o q\u0259d\u0259r u\u011furla ke&ccedil;diyi g&ouml;r&uuml;n&uuml;r ki, arxeoloqlar insanlar\u0131n iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 reaksiyas\u0131n\u0131n &ccedil;ox az izl\u0259rini tapd\u0131lar.<br \/>\nBununla bel\u0259, Rusiyan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbind\u0259ki Oneqa g&ouml;l&uuml;n&uuml;n \u0259traf\u0131nda q\u0259biristanl\u0131qlardan istifad\u0259 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 art\u0131b &#8211; lakin k&uuml;tl\u0259vi &ouml;l&uuml;ml\u0259r\u0259 g&ouml;r\u0259 deyil. Bu onu g&ouml;st\u0259rir ki, ov&ccedil;u toplayanlar &ccedil;ox g&uuml;man ki, bal\u0131q v\u0259 moose ehtiyatlar\u0131na g&ouml;r\u0259 burada topla\u015f\u0131blar. Bu arada, \u015eotlandiyan\u0131n q\u0259rb sahilind\u0259 insanlar sahil h\u0259yat t\u0259rzind\u0259n \u0259l &ccedil;\u0259kib, b\u0259lk\u0259 d\u0259 soyuqdan xilas olmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n i&ccedil;\u0259riy\u0259 do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t edibl\u0259r.<\/p>\n<p>Helsinki Universitetinin arxeoloqu Mikael Manninen deyir ki, 8200 il \u0259vv\u0259l ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259 k\u0259skin iqlim d\u0259yi\u015fikliyini anlamaq &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;h&uuml;m &quot;\u0259n pis ssenari&quot; modeli rolunu oynay\u0131r. Bu, qlobal istil\u0259\u015fm\u0259nin okean ax\u0131nlar\u0131n\u0131 nec\u0259 d\u0259yi\u015fdir\u0259 bil\u0259c\u0259yini v\u0259 \u015fidd\u0259tli soyuqlara s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259yini g&ouml;st\u0259rir.<br \/>\nOnun s&ouml;zl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259, Gulf Stream-in bu g&uuml;n da\u011f\u0131lmas\u0131 da ox\u015far n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259tirib &ccedil;\u0131xara bil\u0259r: &ldquo;8200 il \u0259vv\u0259l oldu\u011fu kimi, insanlar b&ouml;hrana uy\u011funla\u015fma\u011f\u0131n yollar\u0131n\u0131 tapmal\u0131 olacaqlar&rdquo;.<\/p>\n<p>Bel&ccedil;ikan\u0131n Gent Universitetinin professoru Filip Krombe hesab edir ki, t\u0259dqiqat\u0131n regionlararas\u0131 m&uuml;qayis\u0259l\u0259ri h\u0259m tarix, h\u0259m d\u0259 indiki d&ouml;vr &uuml;&ccedil;&uuml;n &quot;son d\u0259r\u0259c\u0259 d\u0259y\u0259rlidir&quot;: &quot;Biz haz\u0131rk\u0131 iqlim d\u0259yi\u015fikliyind\u0259n bilirik ki, onun t\u0259sirl\u0259ri regiondan regiona &ccedil;ox d\u0259yi\u015fir. Bu ara\u015fd\u0131rma t\u0259sdiq edir ki, ke&ccedil;mi\u015fd\u0259 d\u0259 bel\u0259 olub&quot;.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259l\u0259r insanlar\u0131n ke&ccedil;mi\u015fd\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 nec\u0259 reaksiya verdiyini g&ouml;st\u0259rm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 onlar\u0131n imkanlar\u0131n\u0131n bizimkind\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r f\u0259rqli oldu\u011funu vur\u011fulay\u0131r, \u015eulting qeyd edir.<br \/>\n&quot;\u0130nsanlar havan\u0131n 1 v\u0259 ya 2 d\u0259r\u0259c\u0259 isti v\u0259 ya soyuq olmas\u0131n\u0131n he&ccedil; vecin\u0259 d\u0259 deyil &ndash; n\u0259 q\u0259d\u0259r ki, bu, ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n normas\u0131na, heyvanlar\u0131n miqrasiyas\u0131na v\u0259 ya bitkil\u0259rin m&ouml;vcudlu\u011funa t\u0259sir g&ouml;st\u0259rmir. Ov&ccedil;u-y\u0131\u011f\u0131c\u0131 oldu\u011funuz zaman v\u0259 \u0259traf\u0131n\u0131z q\u0259fil d&uuml;\u015fm\u0259n&ccedil;ilik hal\u0131na g\u0259l\u0259nd\u0259, sad\u0259c\u0259 t\u0259rk ed\u0259 bil\u0259rsiniz.<br \/>\nAncaq bu g&uuml;n yollar\u0131m\u0131z, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rimiz v\u0259 t\u0259chizat z\u0259ncirl\u0259rimizl\u0259 bu, daha &ccedil;\u0259tindir. &quot;Bu c&uuml;r h\u0259r\u0259k\u0259tlilik art\u0131q bizd\u0259 olmayan bir l&uuml;ksd&uuml;r&quot;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>F\u0259lak\u0259t yenid\u0259n ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r, lakin bu g&uuml;n buna uy\u011funla\u015fmaq daha &ccedil;\u0259tin olacaq. Son buz d&ouml;vr&uuml;n&uuml;n bitm\u0259sind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 4000 il sonra ov&ccedil;u-y\u0131\u011f\u0131c\u0131lar daha soyuq bir d&uuml;nyaya tez uy\u011funla\u015fma\u011fa m\u0259cbur ed\u0259n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-223378","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/223378","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=223378"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/223378\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=223378"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=223378"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=223378"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}