{"id":223044,"date":"2025-05-08T07:14:44","date_gmt":"2025-05-08T03:14:44","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=223044","title":{"rendered":"Neandertallar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259nd\u0259n daha a\u011f\u0131ll\u0131 olublar"},"content":{"rendered":"<p><strong>Vollonqonq Universitetinin aliml\u0259ri eksperimental olaraq z\u0259rb\u0259 buca\u011f\u0131n\u0131n da\u015f al\u0259tl\u0259rin istehsal\u0131na n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259sir etdiyini yoxlay\u0131blar v\u0259 bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, q\u0259dim s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n idrak n\u0259zar\u0259ti \u0259vv\u0259ll\u0259r d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;ld&uuml;y&uuml;nd\u0259n daha y&uuml;ks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 olub. <\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az xarici m\u0259tbuata istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki. bu n\u0259tic\u0259l\u0259r, lopa formas\u0131n\u0131n ilk n&ouml;vb\u0259d\u0259 onun ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s&uuml;xur matrisinin h\u0259nd\u0259s\u0259si v\u0259 s\u0259rtliyi il\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n edildiyi bar\u0259d\u0259 geni\u015f q\u0259bul edilmi\u015f model\u0259 ziddir.<\/p>\n<p>Levallois da\u015f emal\u0131 texnikas\u0131 200.000 il\u0259 400.000 il \u0259vv\u0259l yaranm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 \u0259n &ccedil;ox Orta Paleolit Neandertallar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n istifad\u0259 edilmi\u015fdir. Bu \u015f\u0259kild\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n lopa az v\u0259 ya &ccedil;ox d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 sabit formada olur ki, bunun &uuml;&ccedil;&uuml;n inki\u015faf etmi\u015f idrak funksiyalar\u0131 &#8211; uzaqg&ouml;r\u0259nlik, planla\u015fd\u0131rma v\u0259 uzunm&uuml;dd\u0259tli yadda\u015f t\u0259l\u0259b olunur. B\u0259zi elm adamlar\u0131 h\u0259tta hominidl\u0259rin dil v\u0259 aktiv &ouml;yr\u0259nm\u0259 bacar\u0131qlar\u0131na malik olduqlar\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n texnikan\u0131n bu q\u0259d\u0259r uzun m&uuml;dd\u0259t t\u0259tbiq edildiyin\u0259 inan\u0131rlar.<\/p>\n<p>Hesab edilir ki, &ccedil;ipin formas\u0131 \u0259n &ccedil;ox onun k\u0259sildiyi da\u015f\u0131n x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 m&uuml;\u0259yy\u0259n edilir v\u0259 da\u015f ustas\u0131n\u0131n bacar\u0131\u011f\u0131 daha az rol oynay\u0131r. Bu arada, birba\u015fa \u0259ks n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 malik eksperimental t\u0259dqiqatlar\u0131n say\u0131 art\u0131r.<\/p>\n<p>Arxeoloji v\u0259 Antropoloji Elml\u0259r jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan sonuncu, standartla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f soda-\u0259h\u0259ng \u015f&uuml;\u015f\u0259sind\u0259n h\u0259qiqi Levallua da\u015flar\u0131na b\u0259nz\u0259y\u0259n lopa haz\u0131rlamaq &uuml;&ccedil;&uuml;n 20 n\u0259zar\u0259t edil\u0259n t\u0259cr&uuml;b\u0259ni \u0259hat\u0259 edir. \u015e&uuml;\u015f\u0259 homojenliyin\u0259, m&ouml;vcudlu\u011funa v\u0259 da\u015f al\u0259t materiallar\u0131na b\u0259nz\u0259r konusvari par&ccedil;alanma qabiliyy\u0259tin\u0259 g&ouml;r\u0259 se&ccedil;ilmi\u015f v\u0259 d&ouml;rd oxlu freze ma\u015f\u0131n\u0131nda i\u015fl\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n<p>N&uuml;mun\u0259l\u0259r almaz mi\u015farla d&uuml;z\u0259ldilmi\u015f platformalarda 3D &ccedil;ap tutucular\u0131 il\u0259 b\u0259rkidilmi\u015f v\u0259 &uuml;&ccedil; bucaqda pnevmatik idar\u0259 olunan polad uc il\u0259 vurulmu\u015fdur: 0&deg;, 10&deg; v\u0259 20&deg;.<br \/>\n&Ccedil;\u0259ki, &ouml;l&ccedil;&uuml;l\u0259r, par&ccedil;alanma trayektoriyas\u0131 v\u0259 lopalar\u0131n qopma g&uuml;c&uuml; &ouml;l&ccedil;&uuml;l&uuml;b. T\u0259hlil t\u0259sir buca\u011f\u0131, sah\u0259 parametrl\u0259ri v\u0259 lopa morfologiyas\u0131 aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259ni ara\u015fd\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n 3D skan, en k\u0259siyi profill\u0259\u015fdirm\u0259 v\u0259 &uuml;mumi x\u0259tti modell\u0259ri \u0259hat\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Ki&ccedil;ik z\u0259rb\u0259 bucaqlar\u0131nda qopan lopalar \u0259yri z\u0259rb\u0259l\u0259rd\u0259n daha b&ouml;y&uuml;k, daha a\u011f\u0131r v\u0259 qal\u0131n idi. X\u0259tti modell\u0259r g&ouml;st\u0259rdi ki, platforman\u0131n d\u0259rinliyi v\u0259 t\u0259sir buca\u011f\u0131 lopa k&uuml;tl\u0259sin\u0259, uzunlu\u011funa v\u0259 enin\u0259 m&uuml;st\u0259qil \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sir edir. Z\u0259rb\u0259nin g&uuml;c&uuml; x&uuml;susil\u0259 &ccedil;\u0259kisi il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir. Forma f\u0259rql\u0259ri d\u0259 m&uuml;\u015fahid\u0259 olunur: b&ouml;y&uuml;k bucaqlarda al\u0131nan lopalar daha dar v\u0259 k\u0259skin olur, ki&ccedil;ik bucaqlarda al\u0131nanlar is\u0259 daha geni\u015f v\u0259 qal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 daha vahid olur.<\/p>\n<p>Neandertal ustalar\u0131 ist\u0259nil\u0259n &ouml;l&ccedil;&uuml;d\u0259 v\u0259 formada fraqmentl\u0259r haz\u0131rlamaq &uuml;&ccedil;&uuml;n t\u0259sir buca\u011f\u0131n\u0131 bil\u0259r\u0259kd\u0259n d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259rdil\u0259r ki, bu da h\u0259m m\u0259kan planlamas\u0131, h\u0259m d\u0259 motor texnologiyas\u0131na d&uuml;z\u0259li\u015fl\u0259r t\u0259l\u0259b edir &#8211; v\u0259 bu o dem\u0259kdir ki, onlar\u0131n al\u0259t istehsal\u0131 yaln\u0131z xammal\u0131n tap\u0131lmas\u0131 v\u0259 haz\u0131rlanmas\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131rd\u0131. Bu n\u0259tic\u0259l\u0259r rasional davran\u0131\u015fa i\u015far\u0259 edir v\u0259 erk\u0259n insan z\u0259kas\u0131n\u0131n m&ouml;vcud anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vollonqonq Universitetinin aliml\u0259ri eksperimental olaraq z\u0259rb\u0259 buca\u011f\u0131n\u0131n da\u015f al\u0259tl\u0259rin istehsal\u0131na n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259sir etdiyini yoxlay\u0131blar v\u0259 bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, q\u0259dim s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n idrak n\u0259zar\u0259ti \u0259vv\u0259ll\u0259r d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;ld&uuml;y&uuml;nd\u0259n daha y&uuml;ks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 olub.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-223044","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maraqli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/223044","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=223044"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/223044\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=223044"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=223044"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=223044"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}