{"id":217567,"date":"2025-02-04T06:08:03","date_gmt":"2025-02-04T02:08:03","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=217567","title":{"rendered":"40 ya\u015flar\u0131nda x\u0259r\u00e7\u0259ng\u0259 tutulma hallar\u0131 art\u0131r!"},"content":{"rendered":"<p><strong>H\u0259r il fevral\u0131n 4-d\u0259 &Uuml;mumd&uuml;nya X\u0259r&ccedil;\u0259ngl\u0259 M&uuml;bariz\u0259 G&uuml;n&uuml; qeyd olunur.<\/strong>&nbsp;<strong>X\u0259r&ccedil;\u0259ng b&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyada v\u0259 &ouml;lk\u0259mizd\u0259 ciddi sa\u011flaml\u0131q problemi olaraq qalmaqda davam edir. Yay\u0131lmada ikinci yeri tutsa da, &ouml;l&uuml;m s\u0259b\u0259bl\u0259ri aras\u0131nda birinci yerd\u0259dir.<br \/>\nD&uuml;nyada h\u0259r il t\u0259xmin\u0259n 18 milyon yeni x\u0259r&ccedil;\u0259ng hadis\u0259si a\u015fkar edilir v\u0259 h\u0259r il t\u0259xmin\u0259n 9,6 milyon insan x\u0259r&ccedil;\u0259ngd\u0259n &ouml;l&uuml;r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, &Uuml;mumd&uuml;nya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 (&Uuml;ST) 2030-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r d&uuml;nyada 27 milyon yeni x\u0259r&ccedil;\u0259ng hadis\u0259si v\u0259 17 milyon x\u0259r&ccedil;\u0259ngd\u0259n &ouml;l&uuml;m olaca\u011f\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, 2030-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r x\u0259r&ccedil;\u0259ngl\u0259 ya\u015fayan x\u0259st\u0259l\u0259rin say\u0131n\u0131n 75 milyona &ccedil;ataca\u011f\u0131 g&ouml;zl\u0259nilir.<\/p>\n<p>&Uuml;st\u0259lik, 60 ya\u015f v\u0259 yuxar\u0131 insanlarda m&uuml;\u015fahid\u0259 olunan x\u0259r&ccedil;\u0259ng x\u0259st\u0259liyin\u0259 son ill\u0259rd\u0259 x&uuml;susil\u0259 inki\u015faf etmi\u015f &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259 daha &ccedil;ox 40 ya\u015f v\u0259 yuxar\u0131 insanlarda rast g\u0259lindiyi qeyd edilir. Bildirilir ki, genetik faktorlarla yana\u015f\u0131, fast food istehlak\u0131, oturaq h\u0259yat t\u0259rzi, d&uuml;zg&uuml;n olmayan qidalanma v\u0259 alkoqol v\u0259 siqaret kimi h\u0259yat t\u0259rzi, piyl\u0259nm\u0259, hava &ccedil;irkliliyi, kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalma v\u0259 z\u0259r\u0259rli ultrab\u0259n&ouml;v\u015f\u0259yi \u015f&uuml;alar kimi faktorlar da rol oynay\u0131r. Bu art\u0131m g\u0259ncl\u0259rd\u0259 m&uuml;\u015fahid\u0259 edilir.<\/p>\n<p>Tibbi Onkologiya M&uuml;t\u0259x\u0259ssisi Prof. Dr. \u018fli Ar\u0131can x\u0259r&ccedil;\u0259ngd\u0259n qorunmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n diqq\u0259t etm\u0259li oldu\u011fumuz 12 qaydan\u0131 a&ccedil;\u0131qlad\u0131;<\/p>\n<p><strong>&nbsp;Siqareti t\u0259rgidin<\/strong><br \/>\nSiqaret &ccedil;\u0259km\u0259k a\u011fciy\u0259r x\u0259r&ccedil;\u0259ngi ba\u015fda olmaq &uuml;zr\u0259 \u0259n az 16 m&uuml;xt\u0259lif x\u0259r&ccedil;\u0259ngin inki\u015faf\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259k m&uuml;h&uuml;m faktordur.<br \/>\nM\u0259s\u0259l\u0259n, apar\u0131lan elmi ara\u015fd\u0131rmalar; a\u011fciy\u0259r x\u0259r&ccedil;\u0259nginin y&uuml;zd\u0259 90-n\u0131n siqaret v\u0259 t&uuml;t&uuml;n m\u0259mulatlar\u0131 s\u0259b\u0259biyl\u0259 inki\u015faf etdiyini ortaya qoyur.<br \/>\nSiqaretin t\u0259rkibind\u0259ki z\u0259r\u0259rli kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259r orqanizmin h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rini z\u0259d\u0259l\u0259yir v\u0259 DNT-d\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur v\u0259 x\u0259r&ccedil;\u0259ngin inki\u015faf\u0131na z\u0259min yarad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>G&uuml;nd\u0259 \u0259n az 5 porsiya t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 meyv\u0259 istehlak edin<\/strong><br \/>\nG&uuml;nd\u0259 \u0259n az\u0131 5 porsiya t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 meyv\u0259, h\u0259m&ccedil;inin tam tax\u0131l v\u0259 sa\u011flam ya\u011flardan ibar\u0259t p\u0259hrizin q\u0259bul edilm\u0259si x\u0259r&ccedil;\u0259ng riskini azalda bil\u0259r. \u0130\u015fl\u0259nmi\u015f \u0259t v\u0259 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0259tin istehlak\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaq da vacibdir.<br \/>\nM\u0259s\u0259l\u0259n, q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0259ti h\u0259ft\u0259d\u0259 500 qramdan &ccedil;ox olmamaqla m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131n, \u0259v\u0259zin\u0259 bal\u0131q v\u0259 toyuq kimi a\u011f \u0259tl\u0259r\u0259 &uuml;st&uuml;nl&uuml;k verin.<br \/>\nAntioksidantlar v\u0259 lifl\u0259 z\u0259ngin qidalar da x\u0259r&ccedil;\u0259ng riskini azaltma\u011fa k&ouml;m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>H\u0259ft\u0259d\u0259 \u0259n az 150 d\u0259qiq\u0259 m\u0259\u015fq edin<\/strong><br \/>\nH\u0259ft\u0259d\u0259 \u0259n az 150 d\u0259qiq\u0259 orta intensivlikd\u0259 idman etm\u0259k, m\u0259s\u0259l\u0259n, s&uuml;r\u0259tli g\u0259zintil\u0259r x\u0259r&ccedil;\u0259ng riskini azalda bil\u0259r.<br \/>\n&Ccedil;a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli problemi olan piyl\u0259nm\u0259; D&ouml;\u015f, kolorektal v\u0259 u\u015faql\u0131q yolu x\u0259r&ccedil;\u0259ngi kimi b\u0259zi x\u0259r&ccedil;\u0259ng n&ouml;vl\u0259ri &uuml;&ccedil;&uuml;n \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir risk faktorudur.<br \/>\nPiyl\u0259nm\u0259 insulin v\u0259 estrogen kimi m&uuml;\u0259yy\u0259n hormonlar\u0131n s\u0259viyy\u0259sinin artmas\u0131na v\u0259 b\u0259d\u0259nd\u0259 iltihaba s\u0259b\u0259b olaraq x\u0259r&ccedil;\u0259ng riskini art\u0131ra bil\u0259r.<br \/>\nBuna g&ouml;r\u0259 d\u0259 sa\u011flam &ccedil;\u0259ki saxlamaq x\u0259r&ccedil;\u0259ng riskini azalda bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Spirtli i&ccedil;ki istehlak\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131n<\/strong><br \/>\nAlkoqol yem\u0259k borusu v\u0259 m\u0259d\u0259alt\u0131 v\u0259zi x\u0259r&ccedil;\u0259ngi kimi b\u0259zi x\u0259r&ccedil;\u0259ng n&ouml;vl\u0259rinin inki\u015faf riskini art\u0131ra bil\u0259n amildir. &Ccedil;&uuml;nki bu, h&uuml;ceyr\u0259l\u0259r\u0259 genetik ziyan vura v\u0259 orqanizmin immun sistemini z\u0259ifl\u0259d\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nBuna g&ouml;r\u0259 d\u0259, spirt istehlak\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaq riski azaltma\u011fa k&ouml;m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>M&uuml;nt\u0259z\u0259m m&uuml;ayin\u0259 olunun<\/strong><br \/>\nX\u0259r&ccedil;\u0259ngd\u0259n qorunmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n diqq\u0259t etm\u0259li oldu\u011funuz \u0259n vacib qaydalardan birinin &#39;m&uuml;nt\u0259z\u0259m m&uuml;ayin\u0259l\u0259r v\u0259 skrininq testl\u0259ridir.&nbsp;<br \/>\nX\u0259r&ccedil;\u0259ngin erk\u0259n diaqnozu v\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rin a\u015fkarlanmas\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;nt\u0259z\u0259m sa\u011flaml\u0131q m&uuml;ayin\u0259l\u0259ri. X\u0259r&ccedil;\u0259ngin inki\u015faf\u0131na s\u0259b\u0259b olan lezyonlar v\u0259 m\u0259m\u0259 x\u0259r&ccedil;\u0259ngi, kolon x\u0259r&ccedil;\u0259ngi v\u0259 u\u015faql\u0131q boynu x\u0259r&ccedil;\u0259ngi &uuml;&ccedil;&uuml;n mamografi &quot;Taramalar\u0131n edilm\u0259si &ccedil;ox vacibdir&quot;.<\/p>\n<p><strong>\u018ftraf m&uuml;hitin toksinl\u0259rind\u0259n &ccedil;\u0259kinin<\/strong><br \/>\n\u018ftraf m&uuml;hitin toksinl\u0259ri x\u0259r&ccedil;\u0259ngin inki\u015faf\u0131na k&ouml;m\u0259k ed\u0259 bil\u0259c\u0259k z\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259rdir. Bu toksinl\u0259r h\u0259m t\u0259bii m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n, h\u0259m d\u0259 s&uuml;ni m\u0259hsullardan g\u0259l\u0259 bil\u0259r v\u0259 tez-tez havada, suda, qidada v\u0259 ya \u0259traf\u0131m\u0131zdak\u0131 m&uuml;xt\u0259lif s\u0259thl\u0259rd\u0259 tap\u0131la bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u0130\u015fl\u0259nmi\u015f, duzlu v\u0259 &ccedil;ox bi\u015fmi\u015f qidalar\u0131 istehlak etm\u0259kd\u0259n &ccedil;\u0259kinin<\/strong><br \/>\n&Ouml;z&uuml;n&uuml;z&uuml; x\u0259r&ccedil;\u0259ngd\u0259n qorumaq &uuml;&ccedil;&uuml;n i\u015fl\u0259nmi\u015f \u0259tl\u0259rd\u0259n, duzlu v\u0259 &ccedil;ox bi\u015fmi\u015f qidalardan, isti i&ccedil;kil\u0259rd\u0259n uzaq durmaq vacibdir.<br \/>\n\u0130\u015fl\u0259nmi\u015f \u0259tl\u0259rd\u0259 nitratlar v\u0259 nitritl\u0259r, &ccedil;ox duzlu qidalar v\u0259 &ccedil;ox bi\u015fmi\u015f qidalar, x&uuml;susil\u0259 qaralm\u0131\u015f \u0259tl\u0259r akrilamid v\u0259 poliaromatik karbohidrogenl\u0259r kimi x\u0259r&ccedil;\u0259ng\u0259 s\u0259b\u0259b olan madd\u0259l\u0259ri burax\u0131r, isti i&ccedil;kil\u0259r is\u0259 iltihaba s\u0259b\u0259b olur ki, bu da x&uuml;susil\u0259 m\u0259d\u0259 v\u0259 qida borusu x\u0259r&ccedil;\u0259ngi riskini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Genetik faktorlar\u0131n\u0131z\u0131 v\u0259 ail\u0259 tarix&ccedil;\u0259nizi sor\u011fulay\u0131n<\/strong><br \/>\nAil\u0259nizd\u0259 x\u0259r&ccedil;\u0259ng x\u0259st\u0259liyi varsa, h\u0259kiminizd\u0259n genetik testl\u0259r v\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r tez-tez skrininq testl\u0259ri ke&ccedil;irm\u0259yiniz bar\u0259d\u0259 soru\u015fmaq vacibdir.<\/p>\n<p><strong>H\u0259ddind\u0259n art\u0131q stressd\u0259n &ccedil;\u0259kinin<\/strong><br \/>\nM&uuml;bahis\u0259li bir m&ouml;vzu olsa da, xroniki stress immunitet sistemini z\u0259ifl\u0259d\u0259, siqaret v\u0259 spirt istifad\u0259si kimi h\u0259yat t\u0259rzind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 x\u0259r&ccedil;\u0259ng\u0259 tutulma riskini art\u0131ra bil\u0259r. Stress idar\u0259 &uuml;sullar\u0131, meditasiya v\u0259 istirah\u0259t &uuml;sullar\u0131 x\u0259r&ccedil;\u0259ng riskini azaltmaqda faydal\u0131 ola bil\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r il fevral\u0131n 4-d\u0259 &Uuml;mumd&uuml;nya X\u0259r&ccedil;\u0259ngl\u0259 M&uuml;bariz\u0259 G&uuml;n&uuml; qeyd olunur.&nbsp;X\u0259r&ccedil;\u0259ng b&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyada v\u0259 &ouml;lk\u0259mizd\u0259 ciddi sa\u011flaml\u0131q problemi olaraq qalmaqda davam edir. Yay\u0131lmada ikinci yeri tutsa da, &ouml;l&uuml;m s\u0259b\u0259bl\u0259ri aras\u0131nda birinci&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-217567","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/217567","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=217567"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/217567\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=217567"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=217567"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=217567"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}