{"id":214894,"date":"2024-12-19T06:03:59","date_gmt":"2024-12-19T02:03:59","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=214894","title":{"rendered":"\u00dcr\u0259yin beyni varm\u0131?"},"content":{"rendered":"<p><strong>&Uuml;r\u0259yin sinir sisteminin ilk 3D x\u0259rit\u0259sini haz\u0131rlamaqla &uuml;r\u0259yin &ouml;z sinir sistemi adlanan, beyind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq i\u015fl\u0259y\u0259 bil\u0259n &ldquo;ki&ccedil;ik beyin&rdquo; &uuml;r\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259rini sa\u011falda bil\u0259c\u0259k.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, aliml\u0259r Dr. Ceyms \u015evaber v\u0259 Dr. Rac Vadigepalli t\u0259r\u0259find\u0259n Daniel Baugh \u0130nstitutunda son ill\u0259rd\u0259 apar\u0131lan t\u0259dqiqatla, &uuml;r\u0259yin &ouml;z sinir sistemi olaraq t\u0259yin olunan, beyind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq i\u015fl\u0259y\u0259 bil\u0259n &quot;ki&ccedil;ik beyin&quot;in sinir sisteminin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 nec\u0259 t\u0259sir etdiyini m&uuml;\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 c\u0259hd edilib.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat beyin v\u0259 &quot;ki&ccedil;ik beyin&quot; aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259ni ortaya &ccedil;\u0131xarma\u011fa v\u0259 &uuml;r\u0259k sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131nda bunun \u0259sas\u0131nda yol x\u0259rit\u0259si haz\u0131rlama\u011fa ba\u015flay\u0131b.<br \/>\nThomas Cefferson Universitetinin n\u0259\u015fr etdiyi ara\u015fd\u0131rma il\u0259 &uuml;r\u0259yin &quot;ki&ccedil;ik beyni&quot;nin ilk 3D x\u0259rit\u0259si yarad\u0131l\u0131b.<br \/>\n&Uuml;&ccedil;&ouml;l&ccedil;&uuml;l&uuml; &uuml;r\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n b\u0131&ccedil;aq k\u0259nar\u0131nda skan ed\u0259n mikroskopiya adl\u0131 yeni texnikadan istifad\u0259 edilib v\u0259 eyni vaxtda y&uuml;ks\u0259k keyfiyy\u0259tli \u015f\u0259kill\u0259r &ccedil;\u0259kilib.<\/p>\n<p>Lazer tutma mikrodisseksiyas\u0131 gen ifad\u0259sini v\u0259 neyronlar\u0131n f\u0259rdi yerl\u0259rini ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n d\u0259 istifad\u0259 edilib. Bu etiketli \u015f\u0259kill\u0259r &uuml;r\u0259yin ki&ccedil;ik beyninin tam r\u0259q\u0259msalla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f 3D modelini yaratmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n hesablama skafolduna yerl\u0259\u015fdirilib.<\/p>\n<p>Sinir h&uuml;ceyr\u0259l\u0259rinin bioloji x&uuml;susiyy\u0259tl\u0259rini v\u0259 &uuml;r\u0259kd\u0259 nec\u0259 t\u0259\u015fkil olundu\u011funu ortaya qoyan bu x\u0259rit\u0259 il\u0259 &uuml;r\u0259k sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaq &uuml;&ccedil;&uuml;n yeni ipu&ccedil;lar\u0131 \u0259ld\u0259 edilib. Neyronlar bir-biri il\u0259 v\u0259 beyind\u0259n g\u0259l\u0259n siqnallarla nec\u0259 \u0259laq\u0259 qururlar?<\/p>\n<p>M&uuml;t\u0259x\u0259ssis &uuml;r\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 &ouml;l&uuml;ml\u0259rin h\u0259l\u0259 d\u0259 d&uuml;nyada birinci yerd\u0259 oldu\u011funu dey\u0259r\u0259k inki\u015faf ed\u0259n texnologiyaya baxmayaraq, &uuml;r\u0259k anatomiyas\u0131n\u0131n, i\u015fl\u0259m\u0259 prinsipinin, sinir uclar\u0131n\u0131n &uuml;r\u0259kd\u0259ki \u0259laq\u0259sini t\u0259f\u0259rr&uuml;atl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 ortaya &ccedil;\u0131xara bilm\u0259diyin\u0259 v\u0259 buna g&ouml;r\u0259 d\u0259 &ouml;l&uuml;ml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b oldu\u011funa diqq\u0259t &ccedil;\u0259kdi. O, &uuml;r\u0259k &ccedil;at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 infarkt\u0131n artma\u011fa davam etdiyini s&ouml;yl\u0259di.<br \/>\n&Uuml;r\u0259yin t\u0259kba\u015f\u0131na i\u015fl\u0259y\u0259n bir orqan olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilin\u0259n bir h\u0259qiq\u0259t oldu\u011funu v\u0259 uzun ill\u0259rdir beyinl\u0259 ba\u011fl\u0131 olaraq t\u0259dqiq edildiyini ifad\u0259 ed\u0259n G&uuml;m&uuml;\u015f, s&ouml;zl\u0259rini bel\u0259 davam etdirdi:<br \/>\n&quot;Beynin &uuml;r\u0259k &uuml;z\u0259rind\u0259 n\u0259zar\u0259t mexanizmi tam a&ccedil;\u0131qlanmay\u0131b. 1990-c\u0131 ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r beynin beynin k&ouml;k&uuml;nd\u0259n ba\u015flayaraq \u0259n uzun k\u0259ll\u0259 siniri olan &quot;vagus&quot; siniri vasit\u0259sil\u0259 &uuml;r\u0259yi stimulla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 m\u0259lum idi. boyun, sin\u0259 v\u0259 qar\u0131n nahiy\u0259l\u0259rini v\u0259 &uuml;r\u0259yin elektrik f\u0259aliyy\u0259tini t\u0259nziml\u0259diyini v\u0259 bu elektrik stimulla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na g&ouml;r\u0259 reaksiya verdiyini.&quot; &quot;Ancaq inki\u015faf ed\u0259n texnologiya il\u0259 bunun o q\u0259d\u0259r d\u0259 sad\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131 ba\u015fa d&uuml;\u015f&uuml;lm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.&quot;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&Uuml;r\u0259yin sinir sisteminin ilk 3D x\u0259rit\u0259sini haz\u0131rlamaqla &uuml;r\u0259yin &ouml;z sinir sistemi adlanan, beyind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq i\u015fl\u0259y\u0259 bil\u0259n &ldquo;ki&ccedil;ik beyin&rdquo; &uuml;r\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259rini sa\u011falda bil\u0259c\u0259k. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, aliml\u0259r Dr. Ceyms&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-214894","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/214894","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=214894"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/214894\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=214894"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=214894"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=214894"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}