{"id":206959,"date":"2024-08-07T11:28:26","date_gmt":"2024-08-07T07:28:26","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=206959","title":{"rendered":"Q\u0259rbi Az\u0259rbaycana qay\u0131d\u0131\u015f tarixi v\u0259 h\u00fcquqi z\u0259rur\u0259tdir &#8211;"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>B&ouml;y&uuml;k g&uuml;cl\u0259r k\u0259narda &ouml;z maraqlar\u0131n\u0131 h\u0259yata ke&ccedil;irm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n daim region d&ouml;vl\u0259tl\u0259rini, qon\u015fu &ouml;lk\u0259l\u0259ri bir-birin\u0259 d&uuml;\u015fm\u0259n edibl\u0259r. M&uuml;nqai\u015f\u0259l\u0259r, ixtilaflar d&ouml;vl\u0259tl\u0259ri z\u0259ifl\u0259dib v\u0259 onlar\u0131 b&ouml;y&uuml;k g&uuml;cl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sal\u0131b. Konflikt yaratmaq &uuml;zr\u0259 pe\u015f\u0259karla\u015fm\u0131\u015f beyn\u0259lxalq m\u0259rk\u0259zl\u0259r yax\u015f\u0131 ba\u015fa d&uuml;\u015f&uuml;rl\u0259r ki, silah satmaq, siyasi n&uuml;fuz sahibi olmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n m&uuml;harib\u0259 \u0259n ideal \u015f\u0259raitdir, f&uuml;rs\u0259tdir. Az\u0259rbaycan v\u0259 T&uuml;rkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 da h\u0259r zaman bu m\u0259krli &uuml;suldan istifad\u0259 olunub. Erm\u0259nil\u0259r is\u0259 bu c&uuml;r &ccedil;irkin siyas\u0259tin \u0259n s\u0259rf\u0259li i\u015ftirak&ccedil;\u0131s\u0131 olub. Birinci D&uuml;nya m&uuml;harib\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Osmanl\u0131 d&ouml;vl\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 x\u0259yan\u0259ti v\u0259 buna g&ouml;r\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 c\u0259za sonradan &ldquo;erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131&rdquo; kimi d&uuml;nyaya t\u0259qdim edildi. Tarix&ccedil;il\u0259r g&ouml;z\u0259l bilirl\u0259r ki, 1915-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259rin \u0259sas g&uuml;nahkar\u0131 erm\u0259nil\u0259r v\u0259 onlar\u0131n havadarlar\u0131 olub. M&uuml;harib\u0259d\u0259 a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frayan, az qala b&uuml;t&uuml;n torpaqlar\u0131 \u0259lind\u0259n &ccedil;\u0131xm\u0131\u015f, b&ouml;y&uuml;k imperiyas\u0131 ki&ccedil;il\u0259r\u0259k yox olmaq t\u0259hl&uuml;k\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda qalan Osmanl\u0131ya qar\u015f\u0131 bir d\u0259 daxild\u0259ki t\u0259xribat&ccedil;\u0131lar &ndash; erm\u0259nil\u0259r m&uuml;harib\u0259 apar\u0131rd\u0131. Onlar Osmanl\u0131n\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 idi v\u0259 xristian d&ouml;vl\u0259tl\u0259rinin sifari\u015fini yerin\u0259 yetirirdil\u0259r. Bel\u0259 bir m\u0259qamda Osmanl\u0131 bir d&ouml;vl\u0259tin atmal\u0131 oldu\u011fu add\u0131m\u0131 atd\u0131&#8230;<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin h&uuml;quqlar\u0131n\u0131n m&uuml;dafi\u0259sini daim g&uuml;nd\u0259md\u0259 saxlayan beyn\u0259lxalq g&uuml;cl\u0259r n\u0259d\u0259ns\u0259 onlar\u0131n h\u0259rbi cinay\u0259tl\u0259rini, soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tl\u0259rini g&ouml;rm\u0259zlikd\u0259n g\u0259lirl\u0259r.<\/p>\n<p>Erm\u0259ni mill\u0259t&ccedil;il\u0259rinin Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 tarixi d&uuml;\u015fm\u0259n&ccedil;iliyi v\u0259 x\u0259yan\u0259tl\u0259ri son 2 \u0259srd\u0259 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 olub. Rusiya imperiyas\u0131 \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259nd\u0259n sonra erm\u0259nil\u0259ri m&uuml;xt\u0259lif b&ouml;lg\u0259l\u0259rimizd\u0259 yerl\u0259\u015fdirdi. Sovet Rusiyas\u0131 is\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 m&uuml;kafat olaraq Q\u0259rbi Az\u0259rbaycana verdi. Bundan sonra erm\u0259nil\u0259r davaml\u0131 terror, deportasiya v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tini daha s&uuml;r\u0259tl\u0259 davam etdirdil\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 I Pyotr d&ouml;vr&uuml;nd\u0259n ba\u015flayan C\u0259nubi Qafqaza erm\u0259nil\u0259rin k&uuml;tl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;lm\u0259 siyas\u0259ti XIX \u0259srd\u0259 T&uuml;rkm\u0259n&ccedil;ay m&uuml;qavil\u0259sind\u0259n sonra daha geni\u015f xarakter da\u015f\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>G\u0259lm\u0259 xalq olan erm\u0259nil\u0259r Qafqaza, x&uuml;sus\u0259n Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na Qacarlar \u0130ran\u0131ndan v\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131ndan davaml\u0131 v\u0259 k&uuml;tl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 miqrasiya etmi\u015fl\u0259r. Onlar bu regionda m\u0259skunla\u015fandan sonra qon\u015fu xalqlara qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131 il\u0259 &ccedil;\u0131x\u0131\u015f etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015flar. Bu iddialar\u0131n \u0259sas h\u0259d\u0259fi &ldquo;D\u0259nizd\u0259n-d\u0259niz\u0259 B&ouml;y&uuml;k Erm\u0259nistan&rdquo; x&uuml;lyas\u0131n\u0131 ger&ccedil;\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259k olmu\u015fdur. \u0130lk n&ouml;vb\u0259d\u0259, Az\u0259rbaycan v\u0259 T&uuml;rkiy\u0259y\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 G&uuml;rc&uuml;s&shy;tana v\u0259 h\u0259tta Rusiyaya qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131 ir\u0259li s&uuml;r&uuml;lm&uuml;\u015fd&uuml;r.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin \u0130randan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycana v\u0259 Qaraba\u011f \u0259razisin\u0259 k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;lm\u0259sin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015f A.Qriboyedov yazm\u0131\u015fd\u0131r: &ldquo;Erm\u0259nil\u0259r g\u0259tirilib m&uuml;s\u0259lman m&uuml;lk\u0259darlar\u0131n torpaqlar\u0131nda yerl\u0259\u015fdirilmi\u015fl\u0259r&#8230; Biz m&uuml;s\u0259lmanlar\u0131 nec\u0259 inand\u0131raca\u011f\u0131m\u0131z bar\u0259d\u0259 &ccedil;ox d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;rd&uuml;k. Onlar\u0131 indiki s\u0131x\u0131nt\u0131larla (&ccedil;\u0259tinlikl\u0259rl\u0259) nec\u0259 bar\u0131\u015fd\u0131raq v\u0259 inand\u0131raq ki, bu, uzunm&uuml;dd\u0259tli olmayacaq. Bununla erm\u0259nil\u0259rin ilk d\u0259f\u0259 burax\u0131ld\u0131qlar\u0131 torpaqlar\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259lik z\u0259bt ed\u0259c\u0259kl\u0259ri bar\u0259d\u0259 m&uuml;s\u0259lmanlar\u0131n qorxusunu aradan qald\u0131raq&rdquo;.<\/p>\n<p>Tarixi hadis\u0259l\u0259rin sonrak\u0131 gedi\u015fi bir daha s&uuml;but etdi ki, \u0130ran erm\u0259nil\u0259ri \u015eimali Az\u0259rbaycana x&uuml;susi m\u0259qs\u0259dl\u0259 &#8211; onlara burada &ldquo;yeni v\u0259t\u0259n&rdquo; yaratmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;lm&uuml;\u015fl\u0259r. Rus m&uuml;\u0259llifi M.Vladikin erm\u0259nil\u0259rin k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;lm\u0259si bar\u0259d\u0259 yaz\u0131rd\u0131: &ldquo;\u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti buran\u0131n yerli sakinl\u0259ri olmay\u0131b, 1812&ndash;1829-cu ill\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015f m&uuml;harib\u0259l\u0259rd\u0259n sonra T&uuml;rkiy\u0259d\u0259n bu \u0259razil\u0259r\u0259 k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;lm&uuml;\u015fl\u0259r&rdquo;. Bel\u0259 tarixi faktlar erm\u0259ni v\u0259 rus m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 &ouml;z \u0259ksini tam ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Rusiya tarix&ccedil;i-etnoqraf\u0131 N.\u015eavrov is\u0259 h\u0259qiq\u0259ti bel\u0259 etiraf etmi\u015fdir: &ldquo;XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Zaqafqaziyada m\u0259skunla\u015fan 1 milyon 300 min n\u0259f\u0259r erm\u0259ninin 1 milyonundan &ccedil;oxu \u0259razinin yerli sakinl\u0259ri olmay\u0131b, bizim t\u0259r\u0259fimizd\u0259n m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r&rdquo;.<br \/>\nTan\u0131nm\u0131\u015f g&uuml;rc&uuml; ziyal\u0131s\u0131 \u0130lya &Ccedil;av&ccedil;avadze 1902-ci ild\u0259 n\u0259\u015fr etdirdiyi &ldquo;Erm\u0259ni aliml\u0259ri v\u0259 a\u011flayan da\u015flar&rdquo; \u0259s\u0259rind\u0259 XIX \u0259srd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u0259bli\u011f etdiyi &ldquo;B&ouml;y&uuml;k Erm\u0259nistan&rdquo; yalanlar\u0131n\u0131 if\u015fa edib. \u0130.&Ccedil;avcavadze tarix\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259 &uuml;z tutaraq g&ouml;st\u0259rmi\u015fdir ki, erm\u0259nil\u0259r aborigen albanlar\u0131 s&uuml;ni \u015f\u0259kild\u0259 qriqorianla\u015fd\u0131raraq vaxtil\u0259 s\u0131\u011f\u0131nd\u0131qlar\u0131 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 &ldquo;Hay &ouml;lk\u0259si&rdquo; adland\u0131r\u0131rlar. Bu faktlar bir daha t\u0259sdiq edir ki, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan tarixi t&uuml;rk torpaqlar\u0131, avtoxton sakinl\u0259ri Az\u0259rbaycan t&uuml;rkl\u0259ri olmu\u015f, erm\u0259nil\u0259r is\u0259 dig\u0259r &ouml;lk\u0259l\u0259rd\u0259n bu \u0259razil\u0259r\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 k&ouml;&ccedil;&uuml;r&uuml;lm&uuml;\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>Sovet Rusiyas\u0131 da erm\u0259nil\u0259ri daim m&uuml;dafi\u0259 edib. Rusiya Xalq Komissarlar\u0131 Soveti 1917-ci ilin dekabr\u0131nda &ldquo;T&uuml;rkiy\u0259 Erm\u0259nistan\u0131&rdquo; haqq\u0131nda dekret vermi\u015fdir. Bol\u015fevikl\u0259r 1920-ci ilin 28 aprelind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259nd\u0259n 7 ay sonra &ldquo;erm\u0259ni da\u015fnak respublikas\u0131n\u0131&rdquo; sovetl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 Rusiyan\u0131n tarixi Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131nda Erm\u0259nistan d&ouml;vl\u0259ti qurmas\u0131 planlar\u0131n\u0131 tamamlam\u0131\u015flar. Az sonra bol\u015fevikl\u0259r tarixi Z\u0259ng\u0259zurun q\u0259rb hiss\u0259sini d\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015flar. 1923-c&uuml; ild\u0259 is\u0259 Moskva co\u011frafi vahid olan Qaraba\u011f\u0131 iki yer\u0259 ay\u0131r\u0131b onun da\u011fl\u0131q hiss\u0259sind\u0259 erm\u0259ni muxtariyy\u0259ti yaratd\u0131.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259r t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na iddia etmirdil\u0259r. 1961-ci ild\u0259 B.Nalbandyan\u0131n \u0130r\u0259vanda &ldquo;Tbilisi q\u0259dim v\u0259 orta \u0259srl\u0259rin \u0259d\u0259bi m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259&rdquo; adl\u0131 \u0259s\u0259ri d\u0259rc edilmi\u015f v\u0259 burada G&uuml;rc&uuml;stan\u0131n paytaxt\u0131 q\u0259dim erm\u0259ni \u015f\u0259h\u0259ri kimi t\u0259qdim olunmu\u015fdur.<br \/>\nQ\u0259dim t&uuml;rk yurdu say\u0131lan Q\u0259rbi Az\u0259r&shy;baycanda az\u0259rbaycanl\u0131lar 1905-1906, 1918-1920, 1948-1953 v\u0259 1988-1991-ci ill\u0259rd\u0259 tarixi torpaqlar\u0131ndan deportasiya olundular. 1988-ci ild\u0259 ke&ccedil;mi\u015f \u015eSR\u0130-nin s&uuml;qutu \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t&ccedil;i separatizmi yaranm\u0131\u015f da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 prosesl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, beyn\u0259lxalq h&uuml;quq, norma v\u0259 prinsipl\u0259r\u0259 zidd olaraq uzun m&uuml;dd\u0259td\u0259n b\u0259ri planla\u015fd\u0131rd\u0131qlar\u0131 m\u0259krli siyas\u0259ti ger&ccedil;\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. \u0130lk n&ouml;vb\u0259d\u0259, 250 min soyda\u015f\u0131m\u0131z a\u011flas\u0131\u011fmaz i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rl\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandan qovuldu. Ard\u0131nca Qaraba\u011f i\u015f\u011fal edilmi\u015f v\u0259 750 min insan m\u0259cburi k&ouml;&ccedil;k&uuml;n v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 d&uuml;\u015fd&uuml;.<\/p>\n<p>&Uuml;mumiyy\u0259tl\u0259, XX \u0259srd\u0259 2 milyondan &ccedil;ox az\u0259rbaycanl\u0131 indiki Erm\u0259nistanda soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qal\u0131b. 1991-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda \u0259razi toponiml\u0259rinin 90 faizin&shy;d\u0259n &ccedil;oxunu t&uuml;rk m\u0259n\u015f\u0259li adlar t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq 1994-c&uuml; il\u0259 kimi \u0259razid\u0259 olan t&uuml;rk m\u0259n\u015f\u0259li oykoniml\u0259rin, oroniml\u0259rin v\u0259 hidroniml\u0259rin adlar\u0131 d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k erm\u0259nil\u0259\u015fdirilib.<br \/>\nArxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri s&uuml;but edir ki, indiki Erm\u0259nistanda az\u0259rbaycanl\u0131lara m\u0259xsus ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin adlar\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si prosesin\u0259 ilk d\u0259f\u0259 1919-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 erm\u0259ni d&ouml;vl\u0259ti yarad\u0131ld\u0131qdan d\u0259rhal sonra ba\u015flan\u0131l\u0131b. Erm\u0259nistanda sovet hakimiyy\u0259ti qurulduqdan sonra 1935-ci il\u0259d\u0259k orada 190-dan art\u0131q t&uuml;rk ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sinin ad\u0131 d\u0259yi\u015fdirilib.<\/p>\n<p>Xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 edil\u0259n bu tarixi x\u0259yan\u0259tl\u0259r\u0259 toxunan Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev qeyd edib ki, bizim tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f v\u0259 \u0259traf b&ouml;lg\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r: &ldquo; O q\u0259d\u0259r d\u0259 uzaq olmayan tarix\u0259, XIX \u0259srin statistikas\u0131na baxsaq g&ouml;r\u0259rik ki, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razi &ccedil;ox b&ouml;y&uuml;k olmu\u015fdur. \u0130ndiki Erm\u0259nistan, \u0259slind\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpa\u011f\u0131d\u0131r. Ona g&ouml;r\u0259, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 biz b&uuml;t&uuml;n tarixi torpaqlara qay\u0131daca\u011f\u0131q. Bunu g\u0259ncl\u0259r d\u0259, u\u015faqlar da bilsinl\u0259r. Biz bu amalla ya\u015famal\u0131y\u0131q, ya\u015fay\u0131r\u0131q, ya\u015fayaca\u011f\u0131q&rdquo;.<\/p>\n<p>2020-ci ild\u0259 44 g&uuml;nl&uuml;k V\u0259t\u0259n m&uuml;harib\u0259sind\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131m\u0131z q\u0259l\u0259b\u0259 yeni reall\u0131qlar yaratd\u0131. Az\u0259rbaycan v\u0259 T&uuml;rkiy\u0259 prezidentl\u0259ti \u0130lham \u018fliyevin v\u0259 R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fanla imzalad\u0131qlar\u0131 2021-ci il tarixli \u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259si tarixi siyasi \u0259h\u0259miyy\u0259tli hadis\u0259 olmaqla b&ouml;y&uuml;k r\u0259mzi m\u0259na da\u015f\u0131y\u0131r. Az\u0259rbaycan lideri tarixi m\u0259rasimd\u0259 bir m\u0259qama x&uuml;susil\u0259 toxundu: &ldquo;Tarixi Qars m&uuml;qavil\u0259si d&uuml;z y&uuml;z il \u0259vv\u0259l imzalan\u0131b. Bu da b&ouml;y&uuml;k r\u0259mzi m\u0259na da\u015f\u0131y\u0131r. 100 ild\u0259n sonra azad edilmi\u015f \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 m&uuml;t&shy;t\u0259fiqlik haqq\u0131nda imzalanm\u0131\u015f birg\u0259 b\u0259yan&shy;nam\u0259 bizim g\u0259l\u0259c\u0259k i\u015fbirliyimizin istiqam\u0259tini g&ouml;st\u0259rir.<\/p>\n<p>Bu g&uuml;n art\u0131q Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandan deportasiya olunmu\u015f soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n h&uuml;quqlar\u0131n\u0131n m&uuml;dafi\u0259si beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259y\u0259 &ccedil;\u0131xar\u0131l\u0131b. &Ouml;lk\u0259 r\u0259hb\u0259rinin d\u0259 qeyd etdiyi kimi: &ldquo;Haz\u0131rda is\u0259 tarixi q\u0259l\u0259b\u0259mizd\u0259n sonra yaranan yeni reall\u0131qda \u0259n m&uuml;h&uuml;m v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biri Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandan qa&ccedil;q\u0131n d&uuml;\u015fm&uuml;\u015f soyda\u015fla\u0131m\u0131z\u0131n &ouml;z yurdlar\u0131na qay\u0131tmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sidir&rdquo;.<\/p>\n<p>&Uuml;mummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin &ldquo;1948-1953-c&uuml; ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Erm\u0259nistan SSR \u0259razisind\u0259ki tarixi-etnik torpaqlar\u0131ndan k&uuml;tl\u0259vi sur\u0259td\u0259 deportasiya edilm\u0259si haqq\u0131nda&rdquo; 18 dekabr 1997-ci il tarixli f\u0259rman\u0131 b&ouml;y&uuml;k elmi-siyasi v\u0259 tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik bir s\u0259n\u0259ddir. Burada haql\u0131 olaraq qeyd edilir ki, ke&ccedil;mi\u015f SSR\u0130 Nazirl\u0259r Sovetinin 1947-ci il 23 dekabr tarixli 4083 n&ouml;mr\u0259li v\u0259 1948-ci il 10 mart tarixli 745 n&ouml;mr\u0259li q\u0259rarlar\u0131 Az\u0259r&shy;baycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 n&ouml;vb\u0259ti tarixi cinay\u0259t akt\u0131 olmu\u015fdur. T\u0259kc\u0259 bu cinay\u0259t aktlar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke&ccedil;irilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 1948-1953-c&uuml; ill\u0259rd\u0259 150 mind\u0259n &ccedil;ox az\u0259rbaycanl\u0131 Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n k&uuml;tl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259 zorak\u0131l\u0131qla s&uuml;rg&uuml;n edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&Ouml;z d\u0259d\u0259-baba torpa\u011f\u0131na qay\u0131tmaq, orada dinc, t\u0259hl&uuml;k\u0259sizlik \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015famaq h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n borcudur. Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan \u0130cmas\u0131n\u0131n &uuml;zvl\u0259ri il\u0259 g&ouml;r&uuml;\u015fd\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyev onlar\u0131n \u0259z\u0259li torpaqlar\u0131na qay\u0131tmal\u0131 olduqlar\u0131n\u0131 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 s&ouml;yl\u0259di: &ldquo;Biz h&uuml;quqlar\u0131m\u0131z\u0131 s&uuml;lh yolu il\u0259 t\u0259min etm\u0259k ist\u0259yirik v\u0259 yen\u0259 d\u0259 deyir\u0259m, b&uuml;t&uuml;n konvensiyalar bu h&uuml;ququ tan\u0131y\u0131r. Ona g&ouml;r\u0259 buna nail olmaq &uuml;&ccedil;&uuml;n biz, o c&uuml;ml\u0259d\u0259n beyn\u0259lxalq m&uuml;st\u0259vid\u0259 daha f\u0259al olmal\u0131y\u0131q. Hesab edir\u0259m ki, \u0130cman\u0131n &ccedil;ox m&ouml;t\u0259b\u0259r bir r\u0259q\u0259msal platformas\u0131 olmal\u0131d\u0131r, bir portal\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Orada h\u0259m tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259r, h\u0259m tarixi abid\u0259l\u0259rimiz, erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131lan saraylar, m\u0259scidl\u0259r, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r, Az\u0259rbaycan tarixi irsinin silinm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan faktlar &ouml;z \u0259ksini tapmal\u0131d\u0131r&rdquo;.<\/p>\n<p>Q\u0259rbi az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n &ouml;z do\u011fma yurdlar\u0131na qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 tarixi bir z\u0259rur\u0259tdir v\u0259 bu, \u0259dal\u0259tin b\u0259rpas\u0131, onlar\u0131n t\u0259m\u0259l h&uuml;quqlar\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si olacaq. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 M&uuml;z\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandan\u0131n q&uuml;dr\u0259ti, apard\u0131\u011f\u0131 u\u011furlu xarici v\u0259 daxili siyas\u0259ti say\u0259sind\u0259 Q\u0259rbi az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n da &ouml;z do\u011fma torpaqlar\u0131na qay\u0131daca\u011f\u0131 g&uuml;n&uuml;n uzaq olmad\u0131\u011f\u0131na tam \u0259mindir.<\/p>\n<p><em><strong>Bu yaz\u0131 &ldquo;Jurnalist T\u0259\u015f\u0259bb&uuml;sl\u0259rinin T\u0259\u015fviqi&rdquo; \u0130ctimai Birliyinin QHT-l\u0259r\u0259 D&ouml;vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 h\u0259yata ke&ccedil;irdiyi &ldquo;Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Qay\u0131d\u0131\u015f Konsepsiyas\u0131ndan ir\u0259li g\u0259l\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin m\u0259tbuatda i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 s\u0259rginin t\u0259\u015fkili&rdquo; layih\u0259si &ccedil;\u0259r&ccedil;iv\u0259sind\u0259 haz\u0131rlan\u0131b.<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B&ouml;y&uuml;k g&uuml;cl\u0259r k\u0259narda &ouml;z maraqlar\u0131n\u0131 h\u0259yata ke&ccedil;irm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n daim region d&ouml;vl\u0259tl\u0259rini, qon\u015fu &ouml;lk\u0259l\u0259ri bir-birin\u0259 d&uuml;\u015fm\u0259n edibl\u0259r. M&uuml;nqai\u015f\u0259l\u0259r, ixtilaflar d&ouml;vl\u0259tl\u0259ri z\u0259ifl\u0259dib v\u0259 onlar\u0131 b&ouml;y&uuml;k g&uuml;cl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sal\u0131b. Konflikt yaratmaq &uuml;zr\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[101],"tags":[],"class_list":["post-206959","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cemiyyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/206959","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=206959"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/206959\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=206959"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=206959"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=206959"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}