{"id":204662,"date":"2024-06-28T11:31:44","date_gmt":"2024-06-28T07:31:44","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-29T20:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ucnoqta.az\/?p=204662","title":{"rendered":"Bu g\u00fcn H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin do\u011fum g\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p><strong>Bu g&uuml;n Milli M\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n banisi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin do\u011fum g&uuml;n&uuml;d&uuml;r.<\/strong><\/p>\n<p>Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi 1837-ci il iyunun 28-d\u0259 G&ouml;y&ccedil;ay q\u0259zas\u0131n\u0131n Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u0130lk t\u0259hsilini mollaxanada alm\u0131\u015f, sonra \u015eamax\u0131 \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bind\u0259 oxumu\u015f, orta t\u0259hsilini is\u0259 Tiflisd\u0259 tamamlam\u0131\u015fd\u0131r. 1861-ci ild\u0259 Moskva Universitetin\u0259 imtahans\u0131z daxil olmu\u015f, d&ouml;rd il sonra h\u0259min universitetin t\u0259bi\u0259t-riyaziyyat fak&uuml;lt\u0259sini bitirib.<\/p>\n<p>Ali t\u0259hsil oca\u011f\u0131nda oxudu\u011fu m&uuml;dd\u0259td\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r aras\u0131nda x&uuml;susi olaraq se&ccedil;ildiyin\u0259 g&ouml;r\u0259 fak&uuml;lt\u0259ni \u0259la qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 ba\u015fa vurduqdan sonra elmi i\u015f &uuml;&ccedil;&uuml;n universitetd\u0259 saxlan\u0131l\u0131b. Lakin v\u0259t\u0259nin\u0259 olan sonsuz m\u0259h\u0259bb\u0259ti, xalq\u0131na, mill\u0259tin\u0259 xidm\u0259t etm\u0259k arzusu onu Az\u0259rbaycana &ccedil;\u0259kib g\u0259tirib. Bir m&uuml;dd\u0259t Tiflisd\u0259 qulluq ed\u0259nd\u0259n sonra Qubada m\u0259hk\u0259m\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f, daha sonra 1869-cu ild\u0259 Bak\u0131ya g\u0259l\u0259r\u0259k burada rusca orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 t\u0259bi\u0259td\u0259n d\u0259rs dem\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. M&uuml;t\u0259r\u0259qqi fikirl\u0259rin\u0259 g&ouml;r\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259qib edildiyind\u0259n m&uuml;\u0259llimlikd\u0259n \u0259l &ccedil;\u0259kmi\u015f, xalq\u0131 &uuml;&ccedil;&uuml;n geni\u015f m\u0259d\u0259ni t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke&ccedil;irm\u0259k u\u011frunda f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b. Vaxtil\u0259 evl\u0259rind\u0259 ke&ccedil;iril\u0259n \u015feir v\u0259 musiqi h\u0259v\u0259skarlar\u0131n\u0131n m\u0259clisl\u0259ri onda d\u0259rin iz burax\u0131b.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi Az\u0259rbaycan pe\u015f\u0259kar teatr\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndand\u0131r. Onun r\u0259hb\u0259rliyi v\u0259 dramatuqlardan N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov il\u0259 \u018fsg\u0259r a\u011fa Ad\u0131g&ouml;z\u0259lovun f\u0259al i\u015ftirak\u0131 il\u0259 1873-c&uuml; ild\u0259 M. F. Axundovun &ldquo;Hac\u0131 Qara&rdquo; v\u0259 &ldquo;L\u0259nk\u0259ran xan\u0131n\u0131n v\u0259ziri&rdquo; komediyalar\u0131 tama\u015faya qoyulub.<\/p>\n<p>O, z\u0259hm\u0259tke\u015f k&uuml;tl\u0259l\u0259rin xo\u015fb\u0259xtlik v\u0259 t\u0259r\u0259qqisini elmd\u0259 g&ouml;rm&uuml;\u015f, elmin, t\u0259hsilin h\u0259yatla \u0259laq\u0259sin\u0259 b&ouml;y&uuml;k \u0259h\u0259miyy\u0259t vermi\u015fdir. H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi geni\u015f ictimai f\u0259aliyy\u0259t g&ouml;st\u0259rmi\u015f, N.N\u0259rimanov il\u0259 birlikd\u0259 1906-c\u0131 ild\u0259 Az\u0259rbaycan m&uuml;\u0259lliml\u0259rinin Bak\u0131da ke&ccedil;irilmi\u015f birinci qurultay\u0131n\u0131n i\u015find\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan qad\u0131nlar\u0131n\u0131n maarifl\u0259nm\u0259sin\u0259 x&uuml;susi \u0259h\u0259miyy\u0259t vermi\u015f, 1901-ci ild\u0259 Bak\u0131da az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0131zlar &uuml;&ccedil;&uuml;n ilk m\u0259kt\u0259bin a&ccedil;\u0131lmas\u0131na b&ouml;y&uuml;k k&ouml;m\u0259k g&ouml;st\u0259rmi\u015fdir. G&uuml;nd\u0259lik h\u0259yat\u0131nda v\u0259 i\u015find\u0259 xalqla s\u0131x ba\u011fl\u0131 olmu\u015f, asud\u0259 vaxtlar\u0131n\u0131 xalq aras\u0131nda ke&ccedil;irmi\u015f, u\u015faqlar\u0131 v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259ri elm\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259, maarif\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259ndirmi\u015fdir. Apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259bli\u011fat\u0131n k&ouml;m\u0259yi il\u0259 Bak\u0131 gimnaziyas\u0131nda oxuyan t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin say\u0131 az bir zamanda xeyli &ccedil;oxalm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259rk\u0259zi \u015f\u0259h\u0259ri kimi Bak\u0131n\u0131n s&uuml;r\u0259tli inki\u015faf\u0131 milli m\u0259tbuat\u0131n yaranmas\u0131 z\u0259rur\u0259tini do\u011furmu\u015fdur. Ana dilind\u0259 q\u0259zet\u0259 b&ouml;y&uuml;k ehtiyac oldu\u011funu d\u0259rk ed\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi q\u0259zet &ccedil;ap etm\u0259k &uuml;&ccedil;&uuml;n h&ouml;kum\u0259t\u0259 m&uuml;raci\u0259t etmi\u015fdir. Bununla \u0259laq\u0259dar o \u0130stanbuldan h&uuml;rufat g\u0259tirtdirmi\u015f v\u0259 n\u0259hay\u0259t, xeyli z\u0259hm\u0259td\u0259n, \u0259zab-\u0259ziyy\u0259td\u0259n sonra 1875-ci ilin 22 iyulunda Bak\u0131da qubernator m\u0259tb\u0259\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 &ldquo;\u018fkin&ccedil;i&rdquo; q\u0259zetinin n\u0259\u015frin\u0259 m&uuml;v\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur. Bu q\u0259zetl\u0259 Az\u0259rbaycan milli m\u0259tbuat\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 qoyulub.<\/p>\n<p>1875-ci ilin 22 iyulundan 1877-ci ilin 29 sentyabr\u0131na q\u0259d\u0259r &ccedil;ap\u0131n\u0131 davam etdir\u0259n &ldquo;\u018fkin&ccedil;i&rdquo; ayda iki d\u0259f\u0259 300-400 tirajla n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur. Bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 q\u0259zetin 56 n&ouml;mr\u0259si i\u015f\u0131q &uuml;z&uuml; g&ouml;rm&uuml;\u015fd&uuml;r. &ldquo;\u018fkin&ccedil;i&rdquo; q\u0259zetind\u0259 N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirovun, \u018fsg\u0259r a\u011fa Goraninin Moskvadan, M\u0259h\u0259mm\u0259dta\u011f\u0131 \u018flizad\u0259 \u015eirvaninin \u015eamax\u0131dan, Heyd\u0259rinin D\u0259rb\u0259ndd\u0259n g&ouml;nd\u0259rdikl\u0259ri m\u0259ktublar, Seyid \u018fzim \u015eirvaninin \u015feirl\u0259ri v\u0259 Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundovun &ldquo;V\u0259kili-nam\u0259lumi mill\u0259t&rdquo; imzas\u0131 il\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259ri d\u0259rc olunub.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin yaratd\u0131\u011f\u0131 &ldquo;\u018fkin&ccedil;i&rdquo; q\u0259zetinin d\u0259sti-x\u0259tti \u0259sas\u0259n bir ideya &uuml;z\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdur. Z\u0259rdabi v\u0259 onunla birlikd\u0259 bu q\u0259zetd\u0259 &ccedil;al\u0131\u015fan bir s\u0131ra maarifp\u0259rv\u0259r, demokratik na\u015firl\u0259r \u015e\u0259rqin geriliyini, \u0259tal\u0259t v\u0259 s&uuml;stl&uuml;y&uuml;n&uuml; h\u0259qiqi azadl\u0131\u011f\u0131n olmamas\u0131nda g&ouml;r&uuml;rd&uuml;l\u0259r. Onlar &ouml;z s&ouml;zl\u0259rini dolay\u0131 yolla olsa bel\u0259, bu q\u0259zet vasit\u0259si il\u0259 xalqa &ccedil;atd\u0131ra bilirdil\u0259r. O d&ouml;vrd\u0259 xalq\u0131n ba\u015fa d&uuml;\u015f\u0259c\u0259yi sad\u0259 dild\u0259 yaz\u0131lan bu q\u0259zetd\u0259 bel\u0259 fikirl\u0259rin s\u0259sl\u0259nm\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131 \u0259sar\u0259t alt\u0131nda saxlayan imperiya m\u0259murlar\u0131n\u0131 ciddi narahat edirdi.<\/p>\n<p>\u0130lk m\u0259tbu orqan kimi &ldquo;\u018fkin&ccedil;i&rdquo; &ouml;z \u0259sas ideyas\u0131na uy\u011fun olaraq inc\u0259s\u0259n\u0259t v\u0259 \u0259d\u0259biyyata da aid yeni demokratik t\u0259l\u0259bl\u0259r ir\u0259li s&uuml;r&uuml;rd&uuml;. Az\u0259rbaycan\u0131n b&ouml;y&uuml;k dramaturqu N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov k&ouml;hn\u0259 \u015ferl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, \u015fairl\u0259ri m&uuml;asir h\u0259yatdan yazma\u011fa, xalq\u0131 c\u0259hal\u0259t v\u0259 q\u0259fl\u0259t yuxusundan ay\u0131ltma\u011fa, m&uuml;asir ruhda t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259y\u0259 &ccedil;a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131. Bununla Z\u0259rdabinin s\u0259sin\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bir &ccedil;ox g&ouml;rk\u0259mli, maarifp\u0259rv\u0259r insanlar\u0131 s\u0259s verirdi. T\u0259bii ki, bu c&uuml;r demokratik m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259n sonra &ccedil;arizmin diqt\u0259si il\u0259 &ouml;zl\u0259rini &ldquo;ziyal\u0131&rdquo; sayan b\u0259zi &uuml;zd\u0259niraq insanlar yerb\u0259yerd\u0259n &ldquo;\u018fkin&ccedil;i&rdquo;nin &uuml;z\u0259rin\u0259 hucuma ke&ccedil;dil\u0259r.<\/p>\n<p>1877-ci il sentyabr\u0131n 29-da &ldquo;\u018fkin&ccedil;i&rdquo; &ouml;z n\u0259\u015frini dayand\u0131rma\u011fa m\u0259cbur oldu. Az\u0259rbaycan milli m\u0259tbuat\u0131n\u0131n ilk qaranqu\u015fu olan bu q\u0259zet iki illik &ouml;m&uuml;r ya\u015fasa da xalq\u0131n milli v\u0259 m&uuml;asir ruhda t\u0259rbiy\u0259 olunmas\u0131nda &ccedil;ox b&ouml;y&uuml;k rol oynad\u0131. Maarif&ccedil;i v\u0259 demokratik ideyalar\u0131n car&ccedil;\u0131s\u0131 olan &ldquo;\u018fkin&ccedil;i&rdquo; realist Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda m&uuml;st\u0259sna xidm\u0259tl\u0259r g&ouml;st\u0259rdi. M\u0259hz buna g&ouml;r\u0259 d\u0259 bel\u0259 t\u0259r\u0259qqip\u0259rv\u0259r q\u0259zet m&uuml;rt\u0259ce, i\u015f\u011fal&ccedil;\u0131 bir rejimin \u0259sar\u0259ti alt\u0131nda &ccedil;ox ya\u015faya bilm\u0259di.<\/p>\n<p>1880-c\u0131 ild\u0259n etibar\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi do\u011fma k\u0259ndi Z\u0259rdabda ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. O, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr&uuml;fat\u0131 sah\u0259sind\u0259 k\u0259ndlil\u0259r\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r verir, m\u0259qam\u0131 yeti\u015f\u0259nd\u0259 yerli camaata &ouml;z maarifp\u0259rv\u0259r, demokratik ideyalar\u0131n\u0131 &ccedil;atd\u0131r\u0131rd\u0131. Bak\u0131dan k\u0259narda ya\u015famas\u0131na baxmayaraq o yen\u0259 d\u0259 m\u0259tbuatda f\u0259al i\u015ftirak edirdi.<\/p>\n<p>1880-1890-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 na\u015firin Bak\u0131da v\u0259 Tiflisd\u0259 &ccedil;\u0131xan &ldquo;Ziya&rdquo;, &ldquo;K\u0259\u015fk&uuml;l&rdquo;, &ldquo;Kaspi&rdquo;, &ldquo;Novoye obozreniye&rdquo; v\u0259 s. q\u0259zetl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 rus dill\u0259rind\u0259 &ccedil;oxlu elmi-k&uuml;tl\u0259vi m\u0259qal\u0259l\u0259ri n\u0259\u015fr olunub.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi 1875-ci ild\u0259 &ldquo;\u018fkin&ccedil;i&rdquo; q\u0259zetinin 1, 4, 8-ci, 1876-c\u0131 ild\u0259 26-c\u0131 saylar\u0131nda v\u0259 1899-cu il &ldquo;Kaspi&rdquo; q\u0259zetinin 172-ci say\u0131nda t\u043erpaq\u015f&uuml;nasl\u0131\u011f\u0131n \u0259sas m&uuml;dd\u0259alar\u0131 v\u0259 \u0259kin&ccedil;ilik m\u0259d\u0259niyy\u0259ti haqq\u0131nda \u0259trafl\u0131 m\u0259lumatlar vermi\u015fdir, t\u043erpa\u011f\u0131n x\u0131\u015fla deyil, k\u043etanla \u015fumlanmas\u0131n\u0131 t\u0259klif edib.<\/p>\n<p>H\u0259yat\u0131n\u0131n son ill\u0259rind\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r Dumas\u0131nda maarif \u015f&ouml;b\u0259sind\u0259 r\u0259smi v\u0259zif\u0259d\u0259 &ccedil;al\u0131\u015faraq Bak\u0131 v\u0259 \u0259traf k\u0259ndl\u0259rd\u0259ki m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 ba\u015f&ccedil;\u0131l\u0131q etmi\u015fdir. 1906-c\u0131 ild\u0259 Bak\u0131da ke&ccedil;iril\u0259n Az\u0259rbaycan m&uuml;\u0259lliml\u0259rinin birinci qurultay\u0131nda f\u0259al n&uuml;may\u0259nd\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 o olub.<\/p>\n<p>G\u0259rgin elmi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi h\u0259ddind\u0259n art\u0131q i\u015fl\u0259yib &ouml;z&uuml;n&uuml; yordu\u011fu &uuml;&ccedil;&uuml;n iflic olmu\u015f v\u0259 1907-ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 28-d\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir. O, 1907-ci ild\u0259 k&ouml;hn\u0259 Bibiheyb\u0259t m\u0259scidinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn olunsa da, 1937-ci ild\u0259 h\u0259min \u0259razi da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, m\u0259rhumun s&uuml;m&uuml;kl\u0259ri bir-ne&ccedil;\u0259 il evd\u0259 ail\u0259sinin yan\u0131nda qalm\u0131\u015fd\u0131r. 1957-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259n B\u0259y Z\u0259rdabinin v\u0259fat\u0131n\u0131n 50 illiyi qeyd olunark\u0259n onun s&uuml;m&uuml;kl\u0259ri F\u0259xri Xiyabanda d\u0259fn olunub.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan T\u0259bi\u0259t Tarixi Muzeyi, G\u0259nc\u0259 Pedaqoji \u0130nstitutu H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g&uuml;n Milli M\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n banisi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin do\u011fum g&uuml;n&uuml;d&uuml;r. Ucnoqta.az x\u0259b\u0259r verir ki, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi 1837-ci il iyunun 28-d\u0259 G&ouml;y&ccedil;ay q\u0259zas\u0131n\u0131n Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u0130lk t\u0259hsilini mollaxanada&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[96],"tags":[],"class_list":["post-204662","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-media-butun-xeberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204662","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=204662"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204662\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/251278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=204662"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=204662"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ucnoqta.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=204662"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}